Marmara Denizi, Silivri (İstanbul) açığında art arda iki deprem kaydedildi: Türkiye saatiyle 12:49'da Mw 6,2, 2 dakika sonra ise 9,2 km ötede Mw 5,9. USGS'in 20 Haziran 2025 tarihli etki özetine göre depremde en az 359 kişi yaralandı.
Geçmişten: Bu yazı 23 Nisan 2025 tarihli depremi geriye dönük ele alır; veriler 29.10.2026 tarihinde derlendi, çalışma dönemi 24.04.2020–22.07.2025.
Odak derinliği 4,9 km, konumu bağımsız çözen 5 kurumun değerleri 4,9 ile 15,2 km arasında; deprem 23 Nisan 2025 günü 09:49 UTC'de (Türkiye saatiyle 12:49) AFAD'ın verdiği uzaklığa göre Silivri'ye 24 km, Türkiye kıyısına yaklaşık 26 km uzaklıkta kaydedildi. Moment büyüklüğü değeri için AFAD çözümü esas alındı. Haritada dış merkez 40,84°K, 28,22°D noktasıyla gösterilir; bu, kırılmanın başladığı noktanın yeryüzündeki izdüşümü demektir.
Dış merkezin 56 km çevresinde, ilk 90 günde 1.055 deprem sayıldı; sayım yalnız bu pencereye aittir.
Dış merkezin 150 km çevresinde 6,0 ve üzeri büyüklükte 9, 60 km çevresinde ayrıca 5,0–5,9 büyüklüğünde 11 deprem birleşik katalogda bu depremden önce kayıtlı. Bunların en büyüğü 17 Ağustos 1999'da, 144 km uzakta kaydedilen M 7,6 büyüklüğündeki depremdir. Sonraki kayıtlarda da aynı çevrede büyük bir deprem var: 2 Ekim 2025'te Mw 5,1 (162 gün sonra, 25 km uzakta).
Kurumların çözümleri karşılaştırıldığında, moment büyüklüğü veren 5 kurum 6,2 ile 6,3 arasındaki değerleri veriyor. Öteki ölçekteki Kandilli Rasathanesi ML 6,2 değeri farklı yöntemlerle hesaplanır.
Değerler kurumların 22 Ağustos – 27 Ekim 2026 arasında arşive alınan çözümleridir; ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) çözümünün güncelliği 29.10.2026'da ComCat'le denetlendi (sürüm 148, değişmemiş); kurumlar çözümlerini sonradan revize edebilir.
Şekil 1 · Marmara Denizi, Silivri (İstanbul) açığı ve Çevresi Sismotektonik Haritası
Harita bölgenin deprem geçmişini, levha sınırlarını ve aktif fayları aynı zeminde toplar: daireler büyüklükle ölçeklenir ve odak derinliğine göre renklenir, yıldız haberin konusu olan depremi işaretler. Çizgiler iki ayrı katmandır: türlerine göre ayrılmış levha sınırları ve haritalanmış aktif fay izleri. 1925–2025 döneminin M ≥ 5,0 büyüklüğündeki 1.406 depremi haritaya işlendi; renkler sığ (70 km'den sığ), ara (70–300 km) ve derin (300 km'den derin) odakları ayırır. Kadrajdaki çizgiler 500 aktif fay izini, dalma-batma, ıraksak, dönüşüm ve yakınsak türlerindeki levha sınırlarını gösterir. Derleme, Uluslararası Sismoloji Merkezi'nin ISC-GEM kataloğundaki kayıtları da içerir (International Seismological Centre, 2026). Haberin depremi Anadolu–Avrasya levha sınırından 23 km uzakta yer alır. Haritada levha sınırları Bird (2003) PB2002 modelinden ve aktif fay izleri MTA Türkiye Diri Fay Haritası'ndan (Elmacı vd., 2026) alındı. Sayfadaki etkileşimli sürümde harita yakınlaştırılabilir; depremlerin, fayların ve levha sınırlarının üzerine gelindiğinde ayrıntıları görüntülenir; katmanlar ve zaman oynatıcı ile 1925'ten bu depreme uzanan deprem etkinliği izlenebilir. Ek katman olarak çevredeki 399 odak mekanizması çözümü ve depremden sonraki 352 kayıt açılabilir.
Hasar ve yaralılar
USGS'in 20 Haziran 2025 tarihli etki özetine göre depremde en az 359 kişi yaralandı (olay kimliği us7000pufs). Aynı özete göre en az 4.295 bina hasar gördü. Özet en yüksek şiddeti VIII olarak veriyor. USGS kaydına göre PAGER sisteminin bu deprem için verdiği uyarı düzeyi turuncu, can kaybı kestirimi 1–100 ölü aralığındaki sarı dilimde (ürün tarihi 16 Mayıs 2025) (U.S. Geological Survey, 2017; Jaiswal ve Wald, 2010). Düzey, sarsıntı ve nüfus dağılımından kurulan bir modelin sonucudur, gözlem değildir.
PAGER'ın turuncu uyarı düzeyini ekonomik kayıp kestirimi belirliyor (USGS PAGER, sürüm 7, 16 Mayıs 2025), can kaybı kestirimi ise sarı düzeyde; modelde kaybın 100 milyon ABD doları ya da daha fazla olma olasılığı %78. PAGER modelinin kestirimine göre yaklaşık 850.000 kişi, Değiştirilmiş Mercalli ölçeğinde VII ya da daha yüksek şiddette sarsıntıya maruz kaldı; en yüksek dilim olan VIII düzeyinde yaklaşık 60.000 kişi bulunuyor. PAGER kestirimi ShakeMap sürüm 7 ve önceki köken çözümüyle hesaplanmıştır (güncel ShakeMap sürümü 8).
USGS ShakeMap ürününün 20 Haziran 2025 tarihli 8. sürümüne göre en yüksek sarsıntı şiddeti MMI 8,0 (VIII) düzeyindedir; harita, kayıtları yer hareketi bağıntılarıyla birleştirir (Worden vd., 2018). USGS kaydında bu ShakeMap sürümü otomatik ürün olarak işaretlidir. 14 Ekim 2026 tarihli USGS DYFI ürününde 938 hissedilme bildirimi yer alıyor; bildirimlerden derlenen en yüksek şiddet CDI 7,3, ancak bu değer yalnız 2 bildirim alan bir yerleşime aittir; en az 3 bildirimli yerleşimlerde en yüksek değer CDI 7,2 (Wald vd., 2011). CDI hissedenlerin bildirimlerinden hesaplanır; ShakeMap'in MMI değeri ise kayıtlar, varsa bildirimler ve bağıntılarla kurulan harita değeridir, ikisi aynı ölçü değildir. USGS'in ürünleri bu yazıda benimsenen çözüme değil, USGS'in kendi köken çözümüne dayanır (ShakeMap sürüm 8 girdisi, 20 Haziran 2025: Mww 6,2; 13 km). Ürünlerin tamamı USGS'in us7000pufs kimlikli olay sayfasında yer alıyor.
Depremin yeri ve derinliği
Konum ve derinlik aynı güvenle bilinmiyor: yatay konum daha sağlam, derinlik daha tartışmalı. Çevredeki 139 depremlik karşılaştırmada kurumların aynı depreme verdiği konumlar arasındaki ortanca fark 2,1 km, farkların %90'ı 4,6 km'den küçük. Bu depremde bağımsız 5 çözüm arasındaki en büyük fark 14 km; uzak ağların çözümleri sayılmadı.
Kurum değerlerinin hepsi 70 km'den sığ olduğundan deprem sığ odak sınıfındadır. Sonraki USGS çözümü derinliği konum çözümüyle 12,7 km (±3,8 km) veriyor; ancak bu, yazının dayandığı köken değil, aynı kurumun ayrı bir çözümüdür.
Şekil 2 · Yakın çevre: dış merkez, mekanizmalar ve faylar
Dairelerin kümelendiği kesimler deprem etkinliğinin yoğunlaştığı kuşaklardır; yıldız bu depremin yerini işaretler. Renk koyulaştıkça odak derinleşir, daire büyüdükçe deprem de büyür. Kullanılan diri fay (yakın jeolojik geçmişte hareket ettiği saptanmış fay) veri tabanında (Elmacı vd., 2026) dış merkeze en yakın fay parçası 0,8 km uzaklıktadır; veri tabanı bu parçayı Kuzey Anadolu Fay Zonu adı altında verir. Parça veri tabanında sağ yönlü (bir yakada duran gözlemciye göre karşı yakanın sağa gittiği) doğrultu atımlı (blokların yatay yönde yan yana kaydığı) fay olarak kayıtlıdır. Onu 59 km uzaklıktaki Mecidiye Fayı ve 63 km uzaklıktaki Karacabey Fayı izler. 2020–2025 döneminde haritanın kapsadığı alanda 2.708 deprem kaydedildi; deprem, dönemin kayıtlı en büyük depremidir. Girişte anılan 23 Nisan Mw 5,9 depremi de bunlardan biridir. Odak derinlikleri 35 km'ye kadar iniyor; buna karşın kayıtların yüzde 95'i ilk 16 km içinde; bu yüzdelik kurumların atadığı sabit derinlikleri de içeriyor. Yıldız haritadaki en büyük işaret: incelenen dönemde bu alanda ondan büyük bir deprem kaydedilmedi. Kayıtların %40'ı kurumların atadığı sabit bir derinlik taşıdığından bu dairelerin rengi ölçülmüş derinliği göstermez. Altlık: “Sources: Esri, HERE, Garmin, © OpenStreetMap contributors, and the GIS user community”.
Çizelge 1 · USGS PAGER maruz nüfus kestirimi. Çizelge, USGS PAGER sisteminin (sürüm 7, 16 Mayıs 2025) şiddet düzeylerine göre maruz kaldığını kestirdiği nüfusu bin kişi biriminde verir; değerler sayım değil, ShakeMap şiddet alanı ile nüfus verisinden hesaplanmış USGS modeli kestirimidir; bu kestirim ShakeMap sürüm 7 ve önceki köken çözümüyle hesaplanmıştır (güncel ShakeMap sürümü 8). USGS PAGER kestirimine göre MMI VII ve üzeri şiddete maruz kalan nüfus yaklaşık 849 bin kişidir. MMI VI ve üzeri şiddete maruz kaldığı kestirilen nüfusun tamamı Türkiye sınırları içindedir.
Şiddet (MMI) | Kestirilen nüfus (bin) | Türkiye | Bulgaristan | Yunanistan |
|---|---|---|---|---|
VIII | 60 | 60 | 0 | 0 |
VII | 789 | 789 | 0 | 0 |
VI | 3.290 | 3.290 | 0 | 0 |
V | 6.929 | 6.929 | 0 | 0 |
IV | 15.990 | 15.526 | 360 | 104 |
III | ≥ 1.710 | ≥ 1.496 | ≥ 126 | ≥ 89 |
Kapsam: şiddet düzeylerine göre kestirilen nüfus (bin kişi). Kaynak: USGS PAGER sürüm 7 (16.05.2025) model çıktısı (U.S. Geological Survey, 2017); değerler PAGER'ın ShakeMap şiddet alanı ve nüfus verisiyle hesapladığı model kestirimidir, sayım ya da gözlem değildir; bin kişi biriminde, 10.000 kişinin altında bir ondalıkla yuvarlanmıştır. PAGER genel uyarı düzeyi turuncu. Ülke sütunları MMI VI ve üzeri şiddete maruz kestirilen nüfusa göre sıralanmıştır. ShakeMap alanının kenarında şiddet MMI 3,9'a ulaştığından III ve altındaki dilimler yalnız harita alanındaki nüfusu kapsar (alt sınır, ≥ ile gösterilmiştir). Bu kestirim ShakeMap sürüm 7 ve önceki köken çözümüyle hesaplanmıştır (güncel ShakeMap sürümü 8).
Çizelge 2 · Kurum çözümleri ve benimsenen hiposantr. Çizelge, depremi çözen 10 kurum kaydının konum, derinlik ve büyüklük değerlerini verir; bunlardan 5 tanesi konumu bağımsız çözer ve yıldızlı satır bu yazının benimsediği çözümdür. Konumu başka kurumla birebir özdeş satırlar ve uzak ağ çözümleri bağımsız çözüm sayılmaz. Konumu bağımsız çözen kurumlardan en sığ derinliği AFAD, en derini Avrupa-Akdeniz Sismoloji Merkezi (EMSC) verir ve benimsenen çözüm bu uçlardan birindedir.
Kurum | Oluş zamanı (UTC) | Enlem | Boylam | Derinlik (km) | M |
|---|---|---|---|---|---|
AFAD* | 23.04.2025 09:49:10 | 40,8437°K | 28,2154°D | 4,9 | 6,2 |
KOERI | 23.04.2025 09:49:09 | 40,8355°K | 28,2307°D | 12,1 | 6,2 |
USGS | 23.04.2025 09:49:11 | 40,8342°K | 28,1897°D | 12,7 | 6,2 |
EMSC | 23.04.2025 09:49:11 | 40,8327°K | 28,2267°D | 15,2 | 6,2 |
GFZ | 23.04.2025 09:49:11 | 40,921°K | 28,104°D | 10,0 | 6,2 |
ISC (ISK) | 23.04.2025 09:49:09 | 40,8355°K | 28,2307°D | 12,1 | 6,2 |
ISC (NEIC) | 23.04.2025 09:49:11 | 40,8342°K | 28,1897°D | 12,7 | 6,3 |
INGV | 23.04.2025 09:49:11 | 40,9148°K | 28,2156°D | 8,6 | 6,2 |
NIEP | 23.04.2025 09:49:10 | 40,8197°K | 28,1708°D | 10,0 | 6,2 |
GSI | 23.04.2025 09:49:10 | 40,8348°K | 28,1729°D | 7,6 | 6,2 |
Çizelge 2 (devamı)
Kurum | Tür | Çözüm durumu | Arşive alınma (UTC) |
|---|---|---|---|
AFAD* | Mw | — | 22.08.2026 18:28 |
KOERI | ML | — | 27.10.2026 20:41 |
USGS | Mww | gözden geçirilmiş | 20.10.2026 13:57 |
EMSC | Mw | — | 22.08.2026 19:34 |
GFZ | Mw | — | 23.08.2026 16:17 |
ISC (ISK) | Mw | aktarılmış çözüm; konumu KOERI ile özdeş | 28.08.2026 16:40 |
ISC (NEIC) | Mw | aktarılmış çözüm; konumu USGS ile özdeş | 28.08.2026 16:40 |
INGV | Mwp | uzak ağ çözümü | 25.08.2026 01:02 |
NIEP | ML | uzak ağ çözümü | 24.08.2026 21:02 |
GSI | MLv | uzak ağ çözümü | 25.08.2026 02:49 |
* benimsenen hiposantr (kurumun olay kimliği 658148). Benimseme sırası: olağan çözümler aktarılmış ve uzak ağ kayıtlarından önce gelir; sonra derinliği verilmiş çözüm ve Türkiye için ulusal ağları öne alan kurum sırası gözetilir. Birleşik kataloğun temsilci kaydı benimsenen hiposantrla aynıdır. Aktarılmış çözüm: ISC'nin başka bir kurumdan aktardığı çözüm (parantezde üreten kurum); uzak ağ çözümü: bölgesel ağın kendi hizmet bölgesi dışındaki çözümü; konumu (kurum) ile özdeş: enlem, boylam ve derinlik adı verilen kurumun çözümüyle birebir aynıdır (bağımsız konum çözümü sayılmaz). Kısaltma: GSI Geological Survey of Israel. Değerler kurumun bildirdiği ondalıkladır (“—”: alan kayıtta yok). “Arşive alınma”, raporun birleşik arşive alındığı andır (sorgu anı 29.10.2026 14:13 UTC); sonraki güncellemeler çizelgede yoktur.
Depremi izleyen 90 günde kaydedilen 1.055 olayın 388 tanesinde derinlik sabit değerdedir.
Fay hareketi ve tektonik çerçeve
Artçı bulutunun uzun ekseni birinci düzlemin doğrultusundan 3°, ikincisininkinden 87° ayrılır; bulut birinci düzleme doğrultuca yakındır, ancak bu yakınlık kırılan düzlemi tek başına belirlemez.
Şekil 3 · Depremin odak mekanizması
"Plaj topu" denen bu çizim, odağı çevreleyen bir kürenin alt yarısının izdüşümüdür. Yerkabuğunun en çok sıkıştığı yön açık kadranların ortasından, en çok gerildiği yön koyu kadranların ortasından geçer. Odak mekanizması, bir depremi üreten fayın duruşunu ve blokların kayma yönünü gösteren çözümdür; birbirine dik iki olası düzlem verir ve fay bunlardan biridir. Global CMT (Global Centroid-Moment-Tensor; depremlerin odak mekanizması çözümlerini yayımlayan uluslararası katalog) çözümünde bu deprem doğrultu atımlı faylanma gösterir; çözümün moment büyüklüğü Mw 6,3 olarak verilir. Birinci düzlemin doğrultusu 83°, eğimi 84°, kayma açısı (0° ve ±180° yatay kaymadır; artı değerler ters, eksi değerler normal bileşen taşır) −175°; ikincisinin doğrultusu 353°, eğimi 85°, kayma açısı −6° olarak verilir. Hangi düzlemin kırıldığı bu veriyle ayırt edilemiyor. 83° doğrultulu düzlem kırıldıysa hareket sağ yanal, 353° doğrultulu düzlem kırıldıysa sol yanaldır. Global CMT çözümüne göre depremde açığa çıkan sismik moment 2,99 × 10¹⁸ N·m; moment büyüklüğü Mw 6,3 bu sayıdan türetilir. Çift kuvvet bileşeni Global CMT çözümünün yaklaşık %61'ini oluşturur; öteki bileşenlerin payı yüksek olsa da kaynağın kendisinden mi çözümün belirsizliğinden mi geldiği ayırt edilemediğinden kaynak karmaşıklığı olarak yorumlanmadı. Çevredeki 39 çözümün bu depremin çözümüne göre dönme açısının ortancası 46,0° (Kagan, 1991); açı küçüldükçe çözümler birbirine benzer.
Şekil 4 · Fayın 3B modeli ve kırılma animasyonu
Animasyon altı adımda ilerler: fay düzlemi, odak, kırılma, yakından bakış, odak mekanizması ve genel istatistikler; sayfadaki oynatıcıda adımlar arasında gezilebilir. Eşit ölçekli blokta belirgin düzlem kanıtların öne çıkardığı kırılma düzlemidir, soluk olan öteki düğüm düzlemidir. Odak mekanizması adımındaki 3B plaj topu, alt yarıküre deseniyle sıkışma ve genişleme çeyreklerini gösterir. Haritalanmış fay izi, bölgesel gerilme verisi ve artçı depremlerin dağılımı 1. düğüm düzlemini (doğrultu 83°, eğim 84°) destekliyor. Model Global CMT çözümüne dayanır: Mw 6,3; odak AFAD çözümüne göre 4,9 km derinlikte. Küredeki sıkışma ekseni P kuzeybatı–güneydoğu doğrultulu ve neredeyse yatay, gerilme ekseni T kuzeydoğu–güneybatı doğrultulu ve neredeyse yatay. Seçilen düzlem 83° doğrultulu, güneye 84° eğimli; kayma açısı −175°. Animasyonda taban bloğu sabit tutulur; güneydeki tavan bloğu ona göre batıya doğru kayar. Çözüm böylece sağ yanal doğrultu atımlı faylanma olarak okunur. İşaret çizgisinin fayın iki yanında sağa kayık görünmesi sağ yanal hareketin imzasıdır; modelde üst kenar 1 km derinlikte tutuluyor, ötelenme gömülü kaynağın hareketidir. Yakından bakıştaki pürüzlü fay yüzeyi ve kayma dağılımının biçimi şematiktir; 20 × 8,5 km'lik düzlem ve 0,58 m'lik ortalama kayma ise Wells ve Coppersmith (1994) bağıntısından kestirimdir. Yüzeydeki 4,3 cm yükselme ve 6,3 cm çökme, Okada (1985) modelinin kestirimidir, ölçüm değildir; görünür olsun diye ×50.000 abartıldı. Blok ötelenmesi de ×5.000 abartılı. Kırılmanın iki yönlü yayılımda 4,9, tek yönlü yayılımda 9,8 saniye sürdüğü kestiriliyor; kırılma hızı S dalgası hızının %80'i, yaklaşık 2,1 km/s alındı. Modeldeki yüzey bölgenin deniz tabanı ve kara yükseltisidir (Ryan vd., 2009); dış merkezin üstünde yaklaşık 740 m su bulunur. Su katmanı durağandır ve yalnız deniz derinliğini gösterir; tsunami modellenmedi.
Global CMT ile USGS Mww çözümünün düğüm düzlemleri arasındaki fark yaklaşık 10° (Kagan açısı; Kagan, 1991) kadardır.
Tektonik çerçeve
Levha sınırının yeri ve türü Bird (2003) modelinden alındı: yukarıda anılan Anadolu–Avrasya levha sınırı. Levha sınırı, yerkabuğunu ve altındaki üst mantonun katı kesimini kapsayan taşküre parçalarının birbirine değdiği kuşaktır. USGS'in tektonik bölgeleme sınıflaması (STREC; ShakeMap sürüm 8, 20 Haziran 2025) depremi aktif kabuk bölgesinde sığ bir olay olarak sınıflar. Gerilme alanı da hesaplandı: 15 çözümden yapılan ters çözüm (Vavryčuk, 2014) doğrultu atımlı faylanma rejimini ve kuzeybatı–güneydoğu doğrultulu, yaklaşık 117°'lik bir en büyük yatay sıkışmayı gösteriyor; yönün yeniden örnekleme aralığı 108°–133°.
Şekil 5 · Tektonik çerçeve: mekanizmalar, diri faylar ve GNSS hızları
Renkli dairelerde renk mekanizma sınıfını, çap büyüklüğü kodlar. Kırmızı çizgiler haritalanmış diri fay izleridir. Altlık: “Sources: Esri, HERE, Garmin, © OpenStreetMap contributors, and the GIS user community”.
Renkli dairelerin her biri fay hareketi çözülmüş bir depremdir ve rengi faylanma türünü gösterir; tek bir renk haritayı kaplıyorsa bölgede tek bir tür baskın demektir. Sarı yıldız bu depremi işaretler. Çevredeki çözümlerin baskın faylanma türü istatistiksel olarak kesin sayılmadı; tek tek çözümler haritada okunabilir. Depremi çevreleyen 9 odak mekanizması çözümü (bu depremin kendi çözümü dahil) haritada toplandı; depremin kendi çözümü doğrultu atımlı faylanma gösteriyor. Bu deprem dışında bu alanda çözümü bulunan en büyük deprem 2019 yılındaki Mw 5,7 depremidir ve ters faylanma gösteriyor. Çevrede çözülmüş 39 mekanizmanın 12'si doğrultu atımlı, 11'i normal ve 1'i ters faylanma gösteriyor; 15 çözüm bu üç türün arasında, karışık bir konumda kalıyor; değer kesin sayılmadı.
Haritadaki inceleme alanı, Kuzey Anadolu Fayı'nın kuzey kolunun Marmara Denizi içinde sürdüğü kesimdedir; fay zonunun bu kolunun deniz tabanında tek ve sürekli bir sağ yönlü sistem olduğu (Le Pichon vd., 2001; Şengör vd., 2005) ile segmentli bir çek-ayır sistemi oluşturduğu (Armijo vd., 2002) görüşleri tartışmalıdır. Denizin kuzey çukurlukları, fayın ilerleme süreciyle ilişkilendirilen asimetrik bir çek-ayır geometrisi sergiler (Armijo vd., 2002); kayma hızının segmentler arasında değiştiği ve deformasyonun bir bölümünün yayılı olduğu jeodezik-mekanik modellerle gösterilmiştir (Hergert ve Heidbach, 2010). İstanbul'un güneyindeki segmentte 1766'dan bu yana büyük kırılma kaydedilmemiştir; bu kesim literatürde sismik boşluk olarak tanımlanmakta ve kilitli bir yama içerdiği bildirilmektedir (Bohnhoff vd., 2013). Bölge için M ≥ 7 olasılığı olasılıksal tehlike çalışmalarında ayrıca değerlendirilmiştir (Parsons, 2004).
Depremden sonraki etkinlik
Derleme, bu çevrede büyük depremlerin daha önce de kaydedildiğini gösteriyor. Derlemenin en büyük kaydı 1999 depremi; onu 18 Mart 1953'teki M 7,3 depremi (89 km) ve 9 Ağustos 1912'deki M 7,2 depremi (90 km) izliyor. 4,2 km ile en yakın kayıt, 2019'daki M 5,7 depremi. Bağımsız önceki kayıtların sayısı (2) ortalama bir aralık hesaplamaya yetmiyor: dış merkezin 100 km çevresinde 6,2 ve üzeri depremler için yalnız %95 güvenli bir alt sınır, 17,3 yıl, verilebiliyor (Garwood, 1936); değer çekincelidir.
Depremden sonraki en büyük kayıt 23 Nisan 2025 günü 09:51 UTC'de (Türkiye saatiyle 12:51), 2 dakika sonra kaydedildi; büyüklüğü Mw 5,9. İki deprem arasında 2 dakika ve 9,2 km var: Mw 5,9 depremi 09:51 UTC'de kaydedildi. İkinci depremin dış merkezi 56 km'lik sayım çemberinin içinde. Depremden önceki bir yılda, sonraki sayımla aynı 56 km yarıçap içinde 182 deprem sayıldı.
Ortak tamlık eşiği (M ≥ 1,8) alındığında depremden sonraki 90 günde dış merkezin 56 km çevresinde günlük kayıt sayısı, aynı alanın 2015–2020 dönemi ortalamasının yaklaşık 14 katı (%95 aralığı 12–16). Depremin ardından 4,0–8,8 saat arasında günde yaklaşık 330 düzeyinde olan M ≥ 1,7 kayıt sıklığı, 41–90 gün arasında günde yaklaşık 1,7'ye geriledi (%95 aralıkları 250–430 ve 1,3–2,2); ilk 2 saatin kaydı eksik olduğundan ilk değer ilk tam aralıktandır; değer çekincelidir.
Dizinin olayları yaklaşık 62 × 22 km boyutunda bir alana yayıldı. Bulutun uzun ekseni kuzeyden saat yönünde 86° doğrultusundadır. M ≥ 1,7 büyüklüğündeki olayların doğu–batı yönündeki konumu, depremden sonra geçen süreye göre de çizildi.
Sarsıntı ve gerilme modelleri
Şiddet dağılımı, büyüklük ve uzaklığa dayanan bir bağıntıyla hesaplandı. Hesap kırığı tek bir nokta sayar ve zemin koşullarını içermez; sahadaki sarsıntı yerden yere farklı olabilir.
Şekil 6 · USGS ShakeMap şiddet kestirimi
Harita USGS ShakeMap model kestiriminin (sürüm 8; otomatik ürün; 20.06.2025) eş şiddet (MMI) eğrilerini gösterir; ince eğriler yarım düzeylerdir; bu sürümde 81 sismik istasyon kaydı ve 516 şiddet gözleminden işaretlenmeyen 73'ü yer hareketi bağıntılarıyla birlikte kullanılmıştır; USGS belirsizlik derecesi A; zeminin en büyük değeri 7,7'dir (ürünün beyan ettiği tepe 8,0).
Şekil 7 · Model şiddet dağılımı
Renkler modelin her noktada hesapladığı sarsıntı şiddetini gösterir; dış merkezden uzaklaştıkça renkler soğur ve şiddet düşer. Harita bir ölçüm değil, büyüklük ve uzaklıktan yapılmış bir hesaptır. Model en yüksek şiddeti dış merkez çevresinde MMI VIII (şiddetli) olarak veriyor. Bu dağılım model şiddettir, ölçüm değildir: hesap Allen vd. (2012) bağıntısıyla nokta kaynak varsayar ve yerel zemin koşullarını (Vs30) içermez. Model, kırık boyunca dağılımı temsil etmez. Modelde şiddetin, sarsıntının yaygın biçimde hissedildiği eşik olan IV düzeyine indiği uzaklık yaklaşık 150 km. Eş şiddet eğrileri IV ile VII arasındaki 4 düzeyi çiziyor. Büyüklük bağıntının geçerli aralığında (5,0–7,9) ve hesap 300 km'lik geçerlilik sınırıyla kısıtlı. Model kırığı tek bir nokta sayar; gerçek kırığın uzunluğu ve yönü hesaba girmediğinden eş şiddet eğrileri daire biçimindedir. Altlık: “Sources: Esri, HERE, Garmin, © OpenStreetMap contributors, and the GIS user community”.
Şekil 8 · Coulomb gerilme değişimi modeli
Renkler, depremdeki kaymanın çevredeki fay düzlemlerinde gerilmeyi modele göre nerede artırıp nerede azalttığını gösterir: kırmızı alanlarda artış, mavi alanlarda azalış var. Dörtgen, modelde kayan fay yüzeyinin yeryüzüne izdüşümüdür. Kırığa çok yakın düğümlerde model değerleri yarı-uzay çözümünün tekilliği nedeniyle anlamsız büyür; bu değerler değerlendirme dışında tutulduğundan modelin en büyük artış ve azalış değerleri burada verilmedi. Model, 83°/84°/−175° düzleminin kırıldığı varsayımıyla, Wells ve Coppersmith (1994) ölçeklemesine göre 20 × 8 km boyutlu ve 0,6 m tekdüze kaymalı bir kaynakla, 12 km derinlikte ve μ′ = 0,4 alınarak hesaplandı (Okada, 1992). Bu hesap bir gerilme değişimi modelidir; deprem tahmini değildir. Öteki düzlem (353°/85°) kaynak alınırsa lobların yeri değişir. Depremden sonraki 837 olaydan 424 tanesi modelin artış, 278 tanesi azalış alanında yer alıyor. Renk ölçeği ±3 barda doyurulduğundan koyu tonlar uç değerleri değil, kaynağı çevreleyen geniş alanı gösterir. Değerler kaynağı çevreleyen 142 × 139 km'lik ızgaranın 2,0 km aralıklı düğümlerinde hesaplandı. Mor çizgiler diri fay izleridir; renk çubuğundaki çentikler kontur düzeyleridir; altlık gri tonludur, renkler yalnız ΔCFS'indir. Altlık: “Sources: Esri, HERE, Garmin, © OpenStreetMap contributors, and the GIS user community”.
Bilimsel açıdan neden önemli
Deprem, bölgenin işleyişine ilişkin bazı açık soruları yeniden gündeme taşıyor. İki depremin aynı fayı kırıp kırmadığı sorusu, 23 Nisan 2025 Mw 5,9 depremi nedeniyle gündemde. Soru ancak iki depremin düğüm düzlemleri ile yeniden konumlandırılmış kayıtlar birlikte değerlendirildiğinde yanıtlanır.
Çift kuvvet payının %61'de kalması, kırılmanın tek bir düzlemle sınırlı olup olmadığını sorgulatıyor. Bunun için kaymanın fay yüzeyindeki dağılımını veren sonlu fay modelleri gerekir.
Bu verinin yanıtlamadığı sorular
İki olası düzlemden hangisi kırıldı? Geometriye dayanan iki kanıt birinci düzleme yakındır: artçı bulutunun uzun ekseni (doğrultu farkı 3°) ve dış merkeze en yakın fay izinin doğrultusu (4°). 1.055 olayın 388 tanesinde derinlik sabit değerde olduğundan düzlemin eğimi bu olaylardan sınanamadı. Bunun için olayların yeniden konumlandırılması (konumun daha ayrıntılı yöntem ya da verilerle yeniden hesaplanması) ve kayma dağılımının iki düzlemin her biri için ayrı ayrı çözülüp karşılaştırılması ya da kırılmanın ilerleme yönünün çözümlenmesi gerekiyor.
Deprem haritalanmış faylardan birinde mi oluştu? En yakın fay parçası 0,8 km uzaklıktadır; odak ise AFAD çözümünde 4,9 km derindedir. Yanıt için fayların derindeki geometrisi ve dış merkezin yeniden konumlandırılması gerekir.
Depremin gerçek derinliği ne? Konumu bağımsız çözen kurumların derinlik değerleri 4,9 ile 15,2 km arasında değişir (değerlendirme dışı bırakılan uzak ağ çözümleri hariç). Bunun için yakın istasyon kayıtlarıyla yapılmış bir derinlik çözümü gerekiyor.
Bu çalışmanın verisiyle bilinen: deprem doğrultu atımlı faylanmayla, AFAD çözümüne göre yaklaşık 4,9 km derinlikte oluştu. Bu veriyle yanıtlanmayan: fayın hangi düzlemde kaydığı.
Veri ve yöntem
Çalışma, 24.04.2020–22.07.2025 arasında dış merkez çevresindeki çalışma alanında kaydedilen 2.708 depreme dayanır. Kayıtlar AFAD, KOERI, ISC ve EMSC kataloglarından derlendi; aynı depremi birden çok kez gösteren kayıtlardan 196 kopya ayıklandı.
Veriler 29.10.2026 tarihinde derlendi; yazı gözlenmiş verileri ve atıflı model kestirimlerini betimler, deprem tahmini içermez. Haritalar ve metin aynı veri kesiminden, YAPI ZEMİN yazılımlarıyla üretildi. Kapak görseli geniş bir pencere açar: yüz yıllık deprem geçmişi, diri faylar ve levha sınırları aynı haritada.
Kaynaklar
- Aki, K. (1965) Maximum likelihood estimate of b in the formula log N = a − bM and its confidence limits. Bull. Earthq. Res. Inst. Univ. Tokyo 43(2), 237–239. doi:10.15083/0000033631
- Aki, K. ve Richards, P. G. (2002) Quantitative Seismology. 2. bs., University Science Books, Sausalito.
- Allen, T. I., Wald, D. J. ve Worden, C. B. (2012) Intensity attenuation for active crustal regions. J. Seismol. 16(3), 409–433. doi:10.1007/s10950-012-9278-7
- Armijo, R., Meyer, B., Navarro, S., King, G. ve Barka, A. (2002) Asymmetric slip partitioning in the Sea of Marmara pull-apart: a clue to propagation processes of the North Anatolian Fault? Terra Nova 14(2), 80–86. doi:10.1046/j.1365-3121.2002.00397.x
- Bird, P. (2003) An updated digital model of plate boundaries. Geochem. Geophys. Geosyst. 4(3), 1027. doi:10.1029/2001GC000252
- Bohnhoff, M., Bulut, F., Dresen, G., Malin, P. E., Eken, T. ve Aktar, M. (2013) An earthquake gap south of Istanbul. Nat. Commun. 4(1), 1999. doi:10.1038/ncomms2999
- Cao, A. ve Gao, S. S. (2002) Temporal variation of seismic b-values beneath northeastern Japan island arc. Geophys. Res. Lett. 29(9). doi:10.1029/2001GL013775
- Di Giacomo, D., Bondár, I., Storchak, D. A., Engdahl, E. R., Bormann, P. ve Harris, J. (2015) ISC-GEM: Global Instrumental Earthquake Catalogue (1900–2009), III. Re-computed MS and mb, proxy MW, final magnitude composition and completeness assessment. Phys. Earth Planet. Inter. 239, 33–47. doi:10.1016/j.pepi.2014.06.005
- Di Giacomo, D., Engdahl, E. R. ve Storchak, D. A. (2018) The ISC-GEM Earthquake Catalogue (1904–2014): Status after the Extension Project. Earth Syst. Sci. Data 10(4), 1877–1899. doi:10.5194/essd-10-1877-2018
- Disaster and Emergency Management Authority (1990) Turkish National Seismic Network. Department of Earthquake, Disaster and Emergency Management Authority. doi:10.7914/SN/TU
- Dziewonski, A. M., Chou, T.-A. ve Woodhouse, J. H. (1981) Determination of earthquake source parameters from waveform data for studies of global and regional seismicity. J. Geophys. Res. 86(B4), 2825–2852. doi:10.1029/JB086iB04p02825
- Ekström, G., Nettles, M. ve Dziewoński, A. M. (2012) The global CMT project 2004–2010: Centroid-moment tensors for 13,017 earthquakes. Phys. Earth Planet. Inter. 200–201, 1–9. doi:10.1016/j.pepi.2012.04.002
- Elmacı, H., Kürçer, A., Özalp, S., Altuntaş, G., Avcı, H. O., Aydoğan, H., Yüce, A. A., Öztürker, A. R., Karayazı, O., Bayrak, A., Özdemir, E., Çal, Ç., Güven, C. ve Yalvaç, O. (2026) Türkiye Diri Fay Haritası. MTA Genel Müdürlüğü, Özel Yayın Serisi-60, Ankara. ISBN 978-625-8107-74-6.
- Eshelby, J. D. (1957) The determination of the elastic field of an ellipsoidal inclusion, and related problems. Proc. R. Soc. Lond. A 241(1226), 376–396. doi:10.1098/rspa.1957.0133
- European-Mediterranean Seismological Centre (t.y.) Deprem parametreleri (çevrimiçi katalog). https://www.emsc-csem.org (erişim: 29.10.2026)
- Frohlich, C. (1992) Triangle diagrams: Ternary graphs to display similarity and diversity of earthquake focal mechanisms. Phys. Earth Planet. Inter. 75(1–3), 193–198. doi:10.1016/0031-9201(92)90130-N
- Frohlich, C. ve Apperson, K. D. (1992) Earthquake focal mechanisms, moment tensors, and the consistency of seismic activity near plate boundaries. Tectonics 11(2), 279–296. doi:10.1029/91TC02888
- Gardner, J. K. ve Knopoff, L. (1974) Is the sequence of earthquakes in Southern California, with aftershocks removed, Poissonian? Bull. Seismol. Soc. Am. 64(5), 1363–1367. doi:10.1785/BSSA0640051363
- Garwood, F. (1936) Fiducial limits for the Poisson distribution. Biometrika 28(3–4), 437–442. doi:10.1093/biomet/28.3-4.437
- GEOFON Data Centre (1993) GEOFON Seismic Network. GFZ Data Services. doi:10.14470/TR560404
- Hergert, T. ve Heidbach, O. (2010) Slip-rate variability and distributed deformation in the Marmara Sea fault system. Nat. Geosci. 3(2), 132–135. doi:10.1038/ngeo739
- International Seismological Centre (2026) ISC-GEM Earthquake Catalogue. doi:10.31905/d808b825
- International Seismological Centre (t.y.) ISC Bulletin. doi:10.31905/D808B830 (erişim: 29.10.2026)
- Jaiswal, K. ve Wald, D. (2010) An empirical model for global earthquake fatality estimation. Earthq. Spectra 26(4), 1017–1037. doi:10.1193/1.3480331
- Kagan, Y. Y. (1991) 3-D rotation of double-couple earthquake sources. Geophys. J. Int. 106(3), 709–716. doi:10.1111/j.1365-246X.1991.tb06343.x
- Kalafat, D., Gürbüz, C. ve Üçer, S. B. (1987) Batı Türkiye'de kabuk ve üst manto yapısının araştırılması. Deprem Araştırma Bülteni 59, 43–64.
- Kanamori, H. (1977) The energy release in great earthquakes. J. Geophys. Res. 82(20), 2981–2987. doi:10.1029/JB082i020p02981
- Kandilli Observatory And Earthquake Research Institute, Boğaziçi University (1971) Kandilli Observatory And Earthquake Research Institute (KOERI). International Federation of Digital Seismograph Networks. doi:10.7914/SN/KO
- King, G. C. P., Stein, R. S. ve Lin, J. (1994) Static stress changes and the triggering of earthquakes. Bull. Seismol. Soc. Am. 84(3), 935–953. doi:10.1785/BSSA0840030935
- Le Pichon, X., Şengör, A. M. C., Demirbağ, E., Rangin, C., İmren, C., Armijo, R., Görür, N., Çağatay, N., Mercier de Lepinay, B., Meyer, B., Saatçılar, R. ve Tok, B. (2001) The active Main Marmara Fault. Earth Planet. Sci. Lett. 192(4), 595–616. doi:10.1016/S0012-821X(01)00449-6
- National Institute for Earth Physics (1994) Romanian Seismic Network. International Federation of Digital Seismograph Networks. doi:10.7914/SN/RO
- National Observatory of Athens, Institute of Geodynamics, Athens (1975) Hellenic Unified Seismological Network. International Federation of Digital Seismograph Networks. doi:10.7914/SN/HL
- Okada, Y. (1985) Surface deformation due to shear and tensile faults in a half-space. Bull. Seismol. Soc. Am. 75(4), 1135–1154. doi:10.1785/BSSA0750041135
- Okada, Y. (1992) Internal deformation due to shear and tensile faults in a half-space. Bull. Seismol. Soc. Am. 82(2), 1018–1040. doi:10.1785/BSSA0820021018
- Parsons, T. (2004) Recalculated probability of M ≥ 7 earthquakes beneath the Sea of Marmara, Turkey. J. Geophys. Res. 109(B5), B05304. doi:10.1029/2003JB002667
- Ryan, W. B. F., Carbotte, S. M., Coplan, J. O., O'Hara, S., Melkonian, A., Arko, R., Weissel, R. A., Ferrini, V., Goodwillie, A., Nitsche, F., Bonczkowski, J. ve Zemsky, R. (2009) Global Multi-Resolution Topography synthesis. Geochem. Geophys. Geosyst. 10(3), Q03014. doi:10.1029/2008GC002332
- Şengör, A. M. C., Tüysüz, O., İmren, C., Sakınç, M., Eyidoğan, H., Görür, N., Le Pichon, X. ve Rangin, C. (2005) The North Anatolian Fault: a new look. Annu. Rev. Earth Planet. Sci. 33(1), 37–112. doi:10.1146/annurev.earth.32.101802.120415
- U.S. Geological Survey (2017) Advanced National Seismic System (ANSS) Comprehensive Catalog. doi:10.5066/F7MS3QZH
- Vavryčuk, V. (2014) Iterative joint inversion for stress and fault orientations from focal mechanisms. Geophys. J. Int. 199(1), 69–77. doi:10.1093/gji/ggu224
- Wald, D. J., Quitoriano, V., Worden, C. B., Hopper, M. ve Dewey, J. W. (2011) USGS “Did You Feel It?” Internet-based macroseismic intensity maps. Annals of Geophysics 54(6), 688–707. doi:10.4401/ag-5354
- Wells, D. L. ve Coppersmith, K. J. (1994) New empirical relationships among magnitude, rupture length, rupture width, rupture area, and surface displacement. Bull. Seismol. Soc. Am. 84(4), 974–1002. doi:10.1785/BSSA0840040974
- Worden, C. B., Thompson, E. M., Baker, J. W., Bradley, B. A., Luco, N. ve Wald, D. J. (2018) Spatial and spectral interpolation of ground-motion intensity measure observations. Bull. Seismol. Soc. Am. 108(2), 866–875. doi:10.1785/0120170201
Hazırlayan: T. Batuhan BULGURLULAR · YAPI ZEMİN · Erişim 29.10.2026 · Çalışma dönemi 24.04.2020–22.07.2025 · Sürüm 1 · © 2026 T. Batuhan BULGURLULAR · YAPI ZEMİN · Tüm hakları saklıdır
Create an account or sign in to leave a review
Görüntülenebilecek inceleme bulunmuyor