(M=6.9) Port-Olry (Vanuatu) – 24 Ekim 2026

Ana şok–artçı dizisi olarak sınıflanan etkinliğin ana şoku 24 Ekim 2026 günü Mercan Denizi'nde, Vanuatu'daki Port-Olry'un 197 km batı-kuzeybatısında oldu: Mw 6,9.

ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) konum çözümüne göre kırılma 02:31 UTC'de (Türkiye saatiyle 05:31) Mercan Denizi'nde, kıyıdan yaklaşık 127 km açıkta başladı. USGS çözümünde derinlik serbest çözülmeyip 10,0 km olarak atandı. Moment büyüklüğü değeri için USGS çözümü esas alındı. Haritada dış merkez 14,06°G, 165,55°D noktasıyla gösterilir; bu, kırılmanın başladığı yerin yüzeydeki karşılığı demektir.

Birleşik katalogda bu depremden önce dış merkezin 150 km çevresinde 6,0 ve üzeri büyüklükte 83, 60 km çevresinde ayrıca 5,0–5,9 büyüklüğünde 12 deprem kayıtlı; derlemedeki en büyük deprem 7 Ekim 2009'da, 143 km uzakta kaydedilen M 7,6 depremidir.

USGS, Avrupa-Akdeniz Sismoloji Merkezi (EMSC) ve Global CMT aynı moment büyüklüğü değerini verdi: 6,9.

Tsunami değerlendirmesi ve duyurusu Pasifik Tsunami Uyarı Merkezi (PTWC) ve ulusal afet kurumlarının yetkisindedir; deprem denizde oldu. Bu yazı tsunami durumu hakkında bilgi vermez ve bir uyarı ya da uyarının kaldırıldığı bilgisi değildir.

Hasar ya da can kaybına ilişkin doğrulanmış bir veri bu çalışmanın veri kümesinde yer almıyor. Sahadaki duruma ilişkin resmî bilgi ilgili ülkenin afet yönetim kurumunun duyurularındadır.

Konum çözümü gözden geçirilmiş hâliyle, veri kesimi 02.11.2026 06:24 UTC anındaki sürümüyle kullanıldı; öteki kurumların değerleri 25 Ekim – 2 Kasım 2026 arasında arşive alınan çözümlerdir, kurumlar çözümlerini sonradan revize edebilir.

Deprem nerede ve nasıl oldu

Yatay konum hesaplanabildi; derinlik için ise kurum sabit bir değer kullandı. Konumu bağımsız çözen 4 kurumun dış merkezleri arasında en çok 17 km fark var; uzak bölgesel ağların çözümleri bu karşılaştırmaya alınmadı. Kurumların çevredeki aynı depremlere verdiği dış merkezler arasındaki fark ortanca 10 km; 64 depremdeki farkların %90'ı 24 km'nin altında. USGS çözümündeki 10,0 km bir ölçüm değil, konum çözümünde sabit tutulan değerdir; odağın yer içindeki düzeyi bu değerden okunamaz.

Çizelge 1 · Kurum çözümleri ve benimsenen hiposantr. Çizelge, depremi çözen 7 kurum kaydının konum, derinlik ve büyüklük değerlerini verir; bunlardan 4 tanesi konumu bağımsız çözer ve yıldızlı satır bu yazının benimsediği çözümdür. Uzak ağ çözümleri ve ayna kayıtlar bağımsız çözüm sayılmaz; konumu başka satırla özdeş olmayan aktarılmış çözüm onu üreten kurumun çözümü olarak sayılır. Benimsenen dış merkezden en uzak bağımsız çözümü ISC (GFZ) verir; öteki bağımsız çözümlerin benimsenen dış merkeze uzaklığının ortancası 5,1 km olarak ölçülür.

Çizelge 1 (devamı)

* benimsenen hiposantr (kurumun olay kimliği us6000u4j2). Benimseme sırası: olağan çözümler aktarılmış, uzak ağ ve ayna kayıtlarından önce gelir; sonra derinliği verilmiş çözüm ve genel kurum sırası gözetilir. Birleşik kataloğun temsilci kaydı (ISC) benimsenen dış merkezden 16,3 km, derinlikte 10,0 km ayrışır (kurumlar arası çözüm farkı, konum belirsizliği değil); temsilci kayıt arşivde, bu raporun öncelik sırasından bağımsız seçilmiştir. Aktarılmış çözüm: ISC'nin başka bir kurumdan aktardığı çözüm (parantezde üreten kurum); uzak ağ çözümü: bölgesel ağın kendi hizmet bölgesi dışındaki çözümü; ayna kayıt: koordinat işareti ters girilmiş kopya (benimsenmez); koordinatı basılmaz. Kısaltmalar: GSRAS Geophysical Survey, Russian Academy of Sciences; CSEM Centre Sismologique Euro-Méditerranéen (EMSC ile aynı kurum). Benimsenen çözümün derinliği kurumca sabitlenmiştir. Değerler kurumun bildirdiği ondalıkladır (“—”: alan kayıtta yok). “Arşive alınma”, raporun birleşik arşive alındığı andır (sorgu anı 02.11.2026 06:26 UTC); sonraki güncellemeler çizelgede yoktur.

Levha sınırına 71 km

Levha sınırının yeri ve türü Bird (2003) modelinden alındı: yukarıda anılan Yeni Hebrid–Avustralya hendeği. Hendek boyunca bir levha ötekinin altına doğru batar. Haritanın kapsadığı alanda bir dalma-batma hendeği daha var: Pasifik–Avustralya hendeği (modelde Avustralya levhası Pasifik levhası altına dalıyor). USGS'in tektonik bölgeleme sınıflaması (STREC; ShakeMap sürüm 3, 25 Ekim 2026) depremi aktif kabuk bölgesinde sığ bir olay olarak sınıflar. Çevredeki 185 mekanizmanın gerilme ters çözümü (Vavryčuk, 2014) yaklaşık 71° (doğu–batı) doğrultulu bir en büyük yatay sıkışma veriyor; yönün yeniden örnekleme aralığı 64°–79°; çözümlerin ortalama uyumsuzluğu tek bir gerilme alanı varsayımının sınırını aştığından faylanma rejimi kısıtlanamadı; çözüm kesin sayılmadı.

1907'den bu yana M 6 ve üzeri 83 deprem

Tarihsel derleme, bölgede daha önce de güçlü depremler kaydedildiğini ortaya koyuyor. Derlemenin en büyük kaydı 2009 depremi; onu 7 Ekim 2009'daki M 7,4 depremi (142 km) ve 28 Aralık 1973'teki M 7,3 depremi (116 km) izliyor.

27 km ile en yakın kayıt, süren etkinliğin dışında kalan 1961'deki M 5,9 depremi. Derlemede bu büyüklükte ya da daha büyük son kayıt, 27 Mayıs 2010'da 128 km uzakta olan M 7,2 depremi.

Dış merkezin 100 km çevresinde 6,9 ve üzeri büyüklükte, artçıları ayıklanmış 2 önceki kayıt bulunduğundan ortalama aralık tek bir değer olarak verilemiyor; %95 güvenle alt sınırı 17,6 yıl (Garwood, 1936) ve değer kesin sayılmadı. Ortalama oran büyüklük eşiğiyle değişiyor: dış merkezin 100 km çevresinde M 5,5 ve üzeri depremler 1930'dan bu yana ortalama 6,0 yılda bir görülüyor; değer çekincelidir.

Depremden önceki 90 günde dış merkezin 69 km çevresinde 41 olay kaydedildi; etkinlik önceki dönemin düzeyinden ayrıştı ve kayıtlar olay öncesi etkinlik olarak sınıflandı.

Normal faylanmalı bir kırılma

Artçı bulutunun uzun ekseni birinci düzlemin doğrultusundan 11°, ikincisininkinden 28° ayrılır; bulut birinci düzleme doğrultuca yakındır, ancak bu yakınlık kırılan düzlemi tek başına belirlemez.

Çizelge 2 · Arama penceresindeki odak mekanizmaları. Çizelge, bu depremden 180 gün önce ile 30 gün sonra arasında dış merkeze 71 km içinde çözülmüş, Mw ≥ 4,0 olan 12 odak mekanizmasından en büyük 10 tanesini listeler; Tip sütunu P, T ve B eksenlerinin dalımına dayanan sınıflamadır (Frohlich ve Apperson, 1992). Dış merkeze 71 km içinde bu depremden sonra çözülen 6 mekanizmanın 5 tanesi bu depremle aynı sınıfta, normal türündedir.

Çizelge 2 (devamı)

Kapsam: 12 çözümden Mw'ye göre en büyük 10 tanesi (arama penceresi: ana şoktan 180 gün önce – 30 gün sonra, 71 km yarıçap, Mw ≥ 4,0). Tip dağılımı, Frohlich ve Apperson (1992) eksen dalımı sınıflarıyla: normal 11, eğik/karma 1; ana şoka göre zaman dağılımı: ana şoktan önce 5, ana şok 1, ana şoktan sonra 6 (“ana şoktan önce” yalnız oluş zamanının sırasını gösterir, çözümün dizideki rolünü nitelemez). Mw sütunu GCMT moment tensörü büyüklüğüdür; birleşik katalogdaki büyüklük bundan 0,15 birimden fazla ayrılan çözümler: 24.10.2026 02:31 UTC olayı için Mw 7,0; 24.10.2026 08:56 UTC olayı için Mwp 6,2; 24.10.2026 05:23 UTC olayı için mb 5,6; 28.10.2026 02:59 UTC olayı için mb 6,1; 19.10.2026 18:52 UTC olayı için Mwp 5,8 (gövdedeki dizi istatistikleri katalog büyüklüklerini kullanır). Arama penceresi dizinin kendisi değildir: 12 çözümün dış merkezi Gardner ve Knopoff (1974) uzay dairesi içindedir (71 km; artçı dizisi 69 km yarıçapla sayılmıştır). “eşiğe yakın”: sınıfı belirleyen eksenin dalımı Frohlich ve Apperson (1992) sınıf eşiğinden en çok 5° ayrılır; bu atama çözümdeki küçük farklara duyarlıdır.

Artçı etkinliği

Depremi izleyen ilk 9,2 günde dış merkezin 69 km çevresinde 69 artçı kaydedildi. Kaydedilen en büyük artçı mb 6,3 büyüklüğünde: 4 dakika sonra, 24 Ekim 2026 günü 02:35 UTC'de, dış merkezden 44 km uzakta. En büyük artçı ile ana deprem arasındaki büyüklük farkı 0,6 (Båth, 1965). Etkinlik, bu çalışmanın işletimsel ölçütüyle ana şok–artçı türünde sınıflandı ve toplam sismik momentin %67'si ana depremde toplandı. Azalma hızı bu kadar kayıtla kurulamadı. Depremden önceki bir yılda, sonraki sayımla aynı 69 km yarıçap içinde 44 deprem sayıldı.

Artçılar yaklaşık 73 × 58 km boyutunda bir alana yayıldı. Bulutun uzun ekseni kuzeyden saat yönünde 124° doğrultusundadır. Artçıların doğu–batı yönündeki konumu, depremden sonra geçen süreye göre de çizildi.

Sarsıntı modeli ve hissedilme

Sarsıntının yayılımına ilişkin sayılar gözlem değil, model sonucudur. Nokta kaynak varsayımı ve zemin etkisinin yokluğu nedeniyle modelin değerleri yerel olarak sapabilir.

Yanıt bekleyen sorular

Odak gerçekte ne kadar derinde? Konumu bağımsız çözen kurumların derinlik değerleri 10,0 ile 20,0 km arasında değişir (değerlendirme dışı bırakılan uzak ağ çözümleri hariç). USGS çözümünde derinlik serbest çözülmeyip 10,0 km değerine sabitlenmiştir. Bunun için uzak istasyonlardaki derinlik fazlarının (pP, sP) ya da dalga biçimi modellemesinin sonucu gerekiyor.

Artçı etkinliği ne hızla azalıyor? Çalışma yalnız ilk 9,2 günü kapsar; azalma hızı bu süreyle belirlenemedi. Soru ancak 90 günlük izleme penceresinin dolması ile yanıtlanır (22.01.2027).

İki olası düzlemden hangisi kırıldı? Artçı bulutunun uzun ekseni (doğrultu farkı 11°) birinci düzleme yakındır. 69 artçının 62 tanesinde derinlik sabit değerde olduğundan düzlemin eğimi artçılardan sınanamadı. Yanıt için artçıların yeniden konumlandırılması (konumun daha ayrıntılı yöntem ya da verilerle yeniden hesaplanması) ve kayma dağılımının iki düzlemin her biri için ayrı ayrı çözülüp karşılaştırılması ya da kırılmanın ilerleme yönünün çözümlenmesi gerekir.

Depremin normal faylanmayla oluştuğu artık biliniyor; açık kalan konu, odak derinliğinin gerçek değeri. Sayımlar 22.01.2027 gününe kadar süren 90 günlük pencereyle sınırlıdır.

Kaynaklar

1. Aki, K. ve Richards, P. G. (2002) Quantitative Seismology. 2. bs., University Science Books, Sausalito.
2. Allen, T. I., Wald, D. J. ve Worden, C. B. (2012) Intensity attenuation for active crustal regions. J. Seismol. 16(3), 409–433. doi:10.1007/s10950-012-9278-7
3. Båth, M. (1965) Lateral inhomogeneities of the upper mantle. Tectonophysics 2(6), 483–514. doi:10.1016/0040-1951(65)90003-X
4. Bird, P. (2003) An updated digital model of plate boundaries. Geochem. Geophys. Geosyst. 4(3), 1027. doi:10.1029/2001GC000252
5. Bondár, I., Myers, S. C., Engdahl, E. R. ve Bergman, E. A. (2004) Epicentre accuracy based on seismic network criteria. Geophys. J. Int. 156(3), 483–496. doi:10.1111/j.1365-246X.2004.02070.x
6. Crameri, F., Shephard, G. E. ve Heron, P. J. (2020) The misuse of colour in science communication. Nat. Commun. 11(1), 5444. doi:10.1038/s41467-020-19160-7
7. Di Giacomo, D., Bondár, I., Storchak, D. A., Engdahl, E. R., Bormann, P. ve Harris, J. (2015) ISC-GEM: Global Instrumental Earthquake Catalogue (1900–2009), III. Re-computed MS and mb, proxy MW, final magnitude composition and completeness assessment. Phys. Earth Planet. Inter. 239, 33–47. doi:10.1016/j.pepi.2014.06.005
8. Di Giacomo, D., Engdahl, E. R. ve Storchak, D. A. (2018) The ISC-GEM Earthquake Catalogue (1904–2014): Status after the Extension Project. Earth Syst. Sci. Data 10(4), 1877–1899. doi:10.5194/essd-10-1877-2018
9. Dziewonski, A. M., Chou, T.-A. ve Woodhouse, J. H. (1981) Determination of earthquake source parameters from waveform data for studies of global and regional seismicity. J. Geophys. Res. 86(B4), 2825–2852. doi:10.1029/JB086iB04p02825
10. Ekström, G., Nettles, M. ve Dziewoński, A. M. (2012) The global CMT project 2004–2010: Centroid-moment tensors for 13,017 earthquakes. Phys. Earth Planet. Inter. 200–201, 1–9. doi:10.1016/j.pepi.2012.04.002
11. Eshelby, J. D. (1957) The determination of the elastic field of an ellipsoidal inclusion, and related problems. Proc. R. Soc. Lond. A 241(1226), 376–396. doi:10.1098/rspa.1957.0133
12. European-Mediterranean Seismological Centre (t.y.) Deprem parametreleri (çevrimiçi katalog). https://www.emsc-csem.org (erişim: 02.11.2026)
13. Frohlich, C. (1992) Triangle diagrams: Ternary graphs to display similarity and diversity of earthquake focal mechanisms. Phys. Earth Planet. Inter. 75(1–3), 193–198. doi:10.1016/0031-9201(92)90130-N
14. Frohlich, C. ve Apperson, K. D. (1992) Earthquake focal mechanisms, moment tensors, and the consistency of seismic activity near plate boundaries. Tectonics 11(2), 279–296. doi:10.1029/91TC02888
15. Gardner, J. K. ve Knopoff, L. (1974) Is the sequence of earthquakes in Southern California, with aftershocks removed, Poissonian? Bull. Seismol. Soc. Am. 64(5), 1363–1367. doi:10.1785/BSSA0640051363
16. Garwood, F. (1936) Fiducial limits for the Poisson distribution. Biometrika 28(3–4), 437–442. doi:10.1093/biomet/28.3-4.437
17. GEOFON Data Centre (1993) GEOFON Seismic Network. GFZ Data Services. doi:10.14470/TR560404
18. International Seismological Centre (2026) ISC-GEM Earthquake Catalogue. doi:10.31905/d808b825
19. International Seismological Centre (t.y.) ISC Bulletin. doi:10.31905/D808B830 (erişim: 02.11.2026)
20. Kagan, Y. Y. (1991) 3-D rotation of double-couple earthquake sources. Geophys. J. Int. 106(3), 709–716. doi:10.1111/j.1365-246X.1991.tb06343.x
21. Kanamori, H. (1977) The energy release in great earthquakes. J. Geophys. Res. 82(20), 2981–2987. doi:10.1029/JB082i020p02981
22. Kennett, B. L. N. ve Engdahl, E. R. (1991) Traveltimes for global earthquake location and phase identification. Geophys. J. Int. 105(2), 429–465. doi:10.1111/j.1365-246X.1991.tb06724.x
23. Okada, Y. (1985) Surface deformation due to shear and tensile faults in a half-space. Bull. Seismol. Soc. Am. 75(4), 1135–1154. doi:10.1785/BSSA0750041135
24. Okada, Y. (1992) Internal deformation due to shear and tensile faults in a half-space. Bull. Seismol. Soc. Am. 82(2), 1018–1040. doi:10.1785/BSSA0820021018
25. Ryan, W. B. F., Carbotte, S. M., Coplan, J. O., O'Hara, S., Melkonian, A., Arko, R., Weissel, R. A., Ferrini, V., Goodwillie, A., Nitsche, F., Bonczkowski, J. ve Zemsky, R. (2009) Global Multi-Resolution Topography synthesis. Geochem. Geophys. Geosyst. 10(3), Q03014. doi:10.1029/2008GC002332
26. Tajima, F. ve Kanamori, H. (1985) Global survey of aftershock area expansion patterns. Phys. Earth Planet. Inter. 40(2), 77–134. doi:10.1016/0031-9201(85)90066-4
27. U.S. Geological Survey (2017) Advanced National Seismic System (ANSS) Comprehensive Catalog. doi:10.5066/F7MS3QZH
28. Vavryčuk, V. (2014) Iterative joint inversion for stress and fault orientations from focal mechanisms. Geophys. J. Int. 199(1), 69–77. doi:10.1093/gji/ggu224
29. Wells, D. L. ve Coppersmith, K. J. (1994) New empirical relationships among magnitude, rupture length, rupture width, rupture area, and surface displacement. Bull. Seismol. Soc. Am. 84(4), 974–1002. doi:10.1785/BSSA0840040974

Hazırlayan: T. Batuhan BULGURLULAR · YAPI ZEMİN · Veri kesimi 02.11.2026 06:24 UTC · Sürüm 1 · © 2026 T. Batuhan BULGURLULAR · YAPI ZEMİN · Tüm hakları saklıdır