Kamçatka Yarımadası, Rusya yakınında 29 Temmuz 2025 günü kaydedilen Mw 8,8 büyüklüğündeki deprem, 150 km çevrede 72 yıl aradan sonra M ≥ 8,6 eşiğini aşan ilk deprem.
Geçmişten: Bu yazı 29 Temmuz 2025 tarihli depremi geriye dönük ele alır; veriler 23.10.2026 tarihinde derlendi, çalışma dönemi 30.07.2020–27.10.2025.
Derinlik ölçülemedi; 35,0 km sabit değer olarak kullanıldı; deprem 23:24 UTC'de (Türkiye saatiyle 30 Temmuz 02:24) en yakın kıyıya yaklaşık 68 km uzaklıkta, Büyük Okyanus'ta kaydedildi. Büyüklük için ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) çözümü esas alındı. Koordinatlar (52,49°K, 160,24°D) dış merkezi, yani yerin derinindeki başlangıç noktasının haritadaki yeri verir.
Depremden sonraki ilk 90 günde dış merkezin 118 km çevresinde 3.350 artçı kaydedildi; sayılar yalnız bu süreyi kapsar.
Dış merkezin 150 km çevresinde 6,0 ve üzeri büyüklükte 146, 60 km çevresinde ayrıca 5,0–5,9 büyüklüğünde 134 deprem birleşik katalogda bu depremden önce kayıtlı. Bunların en büyüğü 4 Kasım 1952'de, 34 km uzakta kaydedilen M 9,0 büyüklüğündeki depremdir. Derlemeye göre bu depremden 176 gün sonra, 22 Ocak 2026'da, dış merkezin 125 km uzağında Mw 6,2 büyüklüğünde bir deprem kaydedildi. Ardından bir yıl sonra, 2 Ekim 2026'da, dış merkezin 128 km uzağında mb 6,3 büyüklüğünde bir deprem daha kaydedildi.
Depreme çözüm yayımlayan kurumlardan 4 tanesi moment büyüklüğü verdi; değerler 8,7–8,9 aralığında.
USGS olay kaydında tsunami alanı işaretlidir (U.S. Geological Survey, 2017); bu alan olayın okyanus bölgesinde olduğunu ve NOAA tsunami bilgisine bağlantı verildiğini belirtir, tsunami oluştuğunu tek başına göstermez. Okyanus tabanı basınç ölçerleri tsunamiyi kaydetti: 22 DART ölçerinin 15'inde dalga geçerli olarak algılandı; algılama eşiği (olay öncesi gürültünün 5 katı, en az 1 cm) aşıldı ve varış, sismik dalgaların geçtiği zaman penceresinin dışında kaldı; 3 DART kaydı 15 dakikalık örnekleme nedeniyle ölçüme elvermedi. Dış merkeze 546 km uzaklıktaki DART 21416'da dalganın gelişi depremden yaklaşık 29 dakika sonra, en büyük deniz düzeyi yükselmesi yaklaşık 84 cm ölçüldü (NOAA NDBC verisi). NCEI kayıtlarında olaya ait 900 ölçülü gözlemin şüpheli işaretlenmemiş en yükseği 33,1 m, dış merkeze 233 km uzaklıkta.
Değerler kurumların 22 Ağustos – 20 Ekim 2026 arasında arşive alınan çözümleridir; USGS çözümünün güncelliği 23.10.2026'da ComCat'le denetlendi (sürüm 95, değişmemiş); kurumlar çözümlerini sonradan revize edebilir.
Şekil 1 · Kamçatka Yarımadası, Rusya ve Çevresi Sismotektonik Haritası
Harita bölgenin deprem geçmişini, levha sınırlarını ve aktif fayları aynı zeminde toplar: daireler büyüklükle ölçeklenir ve odak derinliğine göre renklenir, yıldız haberin konusu olan depremi işaretler. Çizgiler iki ayrı katmandır: türlerine göre ayrılmış levha sınırları ve haritalanmış aktif fay izleri. 1925–2025 döneminin M ≥ 5,0 büyüklüğündeki 5.131 depremi haritaya işlendi; renkler sığ (70 km'den sığ), ara (70–300 km) ve derin (300 km'den derin) odakları ayırır. Kadrajda 24 aktif fay izi ile dalma-batma, ıraksak, dönüşüm ve yakınsak türlerindeki levha sınırları çizildi. Derleme, Uluslararası Sismoloji Merkezi'nin ISC-GEM kataloğundaki kayıtları da içerir (International Seismological Centre, 2026). Yıldız Ohotsk–Pasifik hendeğine 61 km uzaklıkta; harita bu sınırı dalma-batma türünün çizgisiyle gösterir. Haritada levha sınırları Bird (2003) PB2002 modelinden ve aktif fay izleri GEM küresel aktif fay veritabanından (Styron ve Pagani, 2020) alındı. Haritanın sayfadaki etkileşimli sürümü yakınlaştırılabilir; deprem, fay ve levha sınırlarının ayrıntıları üzerlerine gelindiğinde görüntülenir, zaman oynatıcı ile 1925'ten bu depreme uzanan deprem etkinliği izlenebilir.
Yapı hasarı
Depremde en az 1.400 konut ve en az 106 bina hasar gördü; sayılar USGS'in 7 Ekim 2025 tarihli etki özetinden aktarıldı (olay kimliği us6000qw60). Özet en yüksek şiddeti IX olarak veriyor. USGS kaydına göre PAGER sisteminin bu deprem için verdiği uyarı düzeyi kırmızı, can kaybı kestirimi 1–100 ölü aralığındaki sarı dilimde (ürün tarihi 17 Eylül 2025) (U.S. Geological Survey, 2017; Jaiswal ve Wald, 2010). Düzey, sarsıntı ve nüfus dağılımından kurulan bir modelin sonucudur, gözlem değildir.
PAGER'ın kırmızı uyarı düzeyini ekonomik kayıp kestirimi belirliyor (USGS PAGER, sürüm 14, 17 Eylül 2025), can kaybı kestirimi ise sarı düzeyde; model, kaybın 1 milyar ABD doları ya da daha fazla olmasına %87 olasılık veriyor. PAGER modelinin kestirimine göre yaklaşık 270.000 kişi, Değiştirilmiş Mercalli ölçeğinde VII ya da daha yüksek şiddette sarsıntıya maruz kaldı; en yüksek dilim olan IX düzeyinde yaklaşık 1.800 kişi bulunuyor. PAGER kestirimi ShakeMap sürüm 14 ile hesaplanmıştır (güncel ShakeMap sürümü 18).
USGS ShakeMap ürününde (sürüm 18, 1 Ekim 2026) en yüksek sarsıntı şiddeti MMI 8,7 (IX) olarak veriliyor; harita, kayıt ve bildirim bulunan yerlerde bunlarla, öteki yerlerde yer hareketi bağıntılarıyla kurulur (Worden vd., 2018). USGS kaydında bu ShakeMap sürümü otomatik ürün olarak işaretlidir. Depremi hissedenlerin USGS'e gönderdiği bildirimlerin sayısı 125, bunlardan derlenen en yüksek şiddet CDI 9,1; en az 3 bildirimli yerleşimlerde en yüksek değer CDI 8,5 (DYFI, 12 Ekim 2026) (Wald vd., 2011). CDI her yerleşim için yalnız o yerleşimden gelen bildirimlerle hesaplanır, bir-iki bildirimli yerleşimlerde yüksek çıkabilir; ShakeMap'in MMI değeri ise kayıtlar, varsa bildirimler ve bağıntılarla kurulan harita değeridir, ikisi aynı ölçü değildir. USGS'in yer yenilmesi ürünü (sürüm 17, 6 Ekim 2026) heyelan için turuncu (yaklaşık 27 km² heyelan alanı, maruz nüfus yaklaşık 10 kişi) ve sıvılaşma için turuncu (yaklaşık 270 km² sıvılaşma alanı, maruz nüfus yaklaşık 610 kişi) uyarı düzeyi veriyor; değerler sarsıntı haritasından türetilen model kestirimleridir (Nowicki Jessee vd., 2018; Zhu vd., 2017). Yer yenilmesi kestirimi, sonlu fay modeli kullanılmadan nokta kaynakla kurulan bir sarsıntı haritasından hesaplanmıştır; USGS kaydında ürün için kırılma uyarısı işaretlidir. Ürünlerin tamamı USGS'in us6000qw60 kimlikli olay sayfasında yer alıyor.
Deprem nerede ve nasıl oldu
Konum çözümü yatayda sonuç verdi, derinlikte vermedi. Konumu bağımsız çözen 4 kurumun dış merkezleri arasında en çok 41 km fark var; uzak bölgesel ağların çözümleri bu karşılaştırmaya alınmadı. Kurumların çevredeki aynı depremlere verdiği dış merkezler arasındaki fark ortanca 19 km; 207 depremdeki farkların %90'ı 43 km'nin altında. Varsayılan bir derinlik ölçüm sayılmaz; odağın gerçek derinliği bu nedenle bilinmiyor.
Şekil 2 · Yakın çevre: dış merkez ve mekanizmalar
Dairelerin kümelendiği kesimler deprem etkinliğinin yoğunlaştığı kuşaklardır; yıldız bu depremin yerini işaretler. Renk koyulaştıkça odak derinleşir, daire büyüdükçe deprem de büyür. 2020–2025 döneminde haritanın kapsadığı alanda 7.141 deprem kaydedildi; deprem, dönemin kayıtlı en büyük depremidir. Odak derinliklerinin yüzde 95'i ilk 88 km içinde; bu yüzdelik kurumların atadığı sabit derinlikleri de içeriyor. 213 km derinliğindeki uç değer, tek bir kayda dayandığından ayrı bir derinlik bandı sayılmadı. Dış merkezin konumu 251 istasyonun kaydıyla çözüldü; istasyonlar arasında dış merkezden bakıldığında kalan en geniş açı boşluğu 30°, en yakın istasyon 123 km uzakta. Renklerin bir bölümü 70 km'den daha derin odaklara işaret ediyor: bu çevrede depremler yalnız sığ odaklı sınıfla sınırlı değil. Kayıtların %30'u kurumların atadığı sabit bir derinlik taşıdığından bu dairelerin rengi ölçülmüş derinliği göstermez. Kesikli halkalı kürelerin tarihi çalışma penceresinin dışındadır. Altlık: “Sources: Esri, HERE, Garmin, © OpenStreetMap contributors, and the GIS user community”; konum haritası: “Source: US National Park Service”.
Tektonik çerçeve
Deprem, çevresinde en sık görülen fay hareketini yineliyor. Dalma-batma hendeklerinde bir levha ötekinin altına dalar. Yukarıda anılan Ohotsk–Pasifik hendeği böyle bir sınırın örneği; yeri ve türü Bird (2003) modelinden. Gerilme alanı da hesaplandı: 467 çözümden yapılan ters çözüm (Vavryčuk, 2014) ters faylanma rejimini ve kuzeybatı–güneydoğu doğrultulu, yaklaşık 125°'lik bir en büyük yatay sıkışmayı gösteriyor; yönün yeniden örnekleme aralığı 123°–127°.
Şekil 3 · Tektonik çerçeve: mekanizmalar ve GNSS hızları
Renkli dairelerde renk mekanizma sınıfını, çap büyüklüğü kodlar. Altlık: “Sources: Esri, HERE, Garmin, © OpenStreetMap contributors, and the GIS user community”.
Renkli dairelerin her biri fay hareketi çözülmüş bir depremdir ve rengi faylanma türünü gösterir; tek bir renk haritayı kaplıyorsa bölgede tek bir tür baskın demektir. Sarı yıldız bu depremi işaretler. Haritada dış merkez çevresinde çözülmüş 478 odak mekanizmasından en büyük 36 tanesi gösteriliyor; bu depremin kendi çözümü ters faylanmadır. Bölgedeki 478 çözümün 443 tanesi ters faylanmadır; öteki türler azınlıkta. Bu deprem dışında bu alanda çözümü bulunan en büyük deprem 2025 yılındaki Mw 7,9 depremidir ve ters faylanma gösteriyor; tür bu depreminkiyle aynı. Levha modeline göre bu hendek boyunca Pasifik levhası Ohotsk levhası altına dalıyor. Bölgenin en büyük çözümlü depremiyle aynı türde olması, bu depremin bölgedeki yerleşik faylanma biçimini izlediğini gösterir.
Haritadaki inceleme alanı, Kuril–Kamçatka dalma-batma zonunun Kamçatka kesimindedir; bu kesimde levhalar arası kuplaj ve pürüz dağılımı GPS hızlarından modellenmiştir (Bürgmann vd., 2005). 1952 Kamçatka depreminin kayma dağılımı tsunami dalga biçimlerinden (Johnson ve Satake, 1999) ve yakın alan tsunami çökelleriyle tarihsel kayıtlardan (MacInnes vd., 2010) kestirilmiştir. Kamçatka yayının Kuzey Volkan Grubu'nda 21. yüzyılın başındaki püskürmeler derlenmiştir (Ozerov vd., 2020).
2 Ağustos 2025'te, depremden 3 gün sonra dış merkezin yaklaşık 234 km kuzeyindeki Krasheninnikov volkanı püskürmeye başladı; volkanın bilinen bir önceki püskürmesi yaklaşık 1550 yılına tarihleniyor (Global Volcanism Program, Smithsonian Institution). Deprem ile püskürme arasındaki zamansal yakınlık tek başına nedensellik kanıtlamaz. Deprem sırasında dış merkeze ya da kırılma izine 300 km'den yakın 1 volkanda daha önce başlamış püskürmeler sürüyordu: Karymsky.
Bölgenin kayıtlı geçmişi
Bölgenin deprem geçmişi, yakın ve uzak dönemden büyük kayıtlar içeriyor. Büyüklüğe göre sıralandığında derlemenin başında girişte anılan 1952 depremi var; ardından 4 Mayıs 1959'daki M 7,9 depremi (91 km) ve 25 Haziran 1904'teki M 7,7 depremi (30 km) yer alıyor. Dış merkezin 100 km çevresinde 8,8 ve üzeri büyüklükte, artçıları ayıklanmış yalnız bir önceki kayıt bulunduğundan ortalama aralık tek bir değer olarak verilemiyor; %95 güvenle alt sınırı 22,5 yıl (Garwood, 1936) ve değer kesin sayılmadı.
Şekil 4 · Bölgenin tarihsel depremleri
Önce sarı yıldızı bulun: bu depremin yeri. Çevresindeki daireler geçmişte aynı bölgede kaydedilen büyük depremlerdir; daire büyüdükçe deprem de büyür, rengi ise hangi dönemde olduğunu söyler. Turkuaz elmasla işaretli kayıt, 1952 depremidir; haritadaki öteki daireler ondan küçük kayıtlardır. Dış merkeze en yakın M 7,0 ve üzeri kayıt, 1904 depremidir. Derlemedeki 280 kaydın 112 tanesinde büyüklük, Uluslararası Sismoloji Merkezi'nin GEM kataloğunun (International Seismological Centre, 2026) yeniden hesapladığı moment büyüklüğüdür. Harita iki eşik kullanır: 150 km'lik bölge kuşağında M 6,0 ve üzeri, dış merkeze 60 km'den yakın kuşakta M 5,0 ve üzeri depremler. Bölgenin en büyük depremlerinin bir bölümü bu depremin yakın kuşağında olmuş; dış merkez, büyük depremlerin daha önce de kaydedildiği bir kesimde. Haritada derlemenin büyüklüğe göre ilk 100 kaydı çizildi; daha küçük kayıtlar haritada yer almıyor. Mavi kesikli dikdörtgen inceleme alanının sınırıdır. Altlık: “Sources: Esri, HERE, Garmin, © OpenStreetMap contributors, and the GIS user community”.
Şekil 5 · Büyüklüklerin zaman içindeki dağılımı
Grafik, bu depremin bölgenin yakın geçmişindeki deprem etkinliği içinde nerede durduğunu zaman ekseninde gösterir. Yıldızın daire şeridinin ne kadar üstünde durduğuna bakın. Grafik, yakın çevre haritasındaki depremleri bu kez zaman ekseninde sıralar. Depremlerin yarısının büyüklüğü 1,9 ile 4,3 arasında; ortanca 3,7. Şeridin üstüne taşan dairelerin, bu deprem dışında en büyüğü 18 Eylül 2025'te, yaklaşık iki ay sonra kaydedilen Mw 7,8 depremi. Dönemin en yoğun 24 saati 29 Temmuz 2025 günü başladı; o süre içinde 561 deprem kaydedildi. Yıldız daire şeridinin belirgin biçimde üstünde duruyor: bu deprem bölgenin olağan büyüklük aralığının çok dışında. Her mavi daire bir olaydır ve daire çapı büyüklükle ölçeklidir; turuncu kesikli düşey çizgi ve yıldız bu depremi işaretler (seyreltme eşit adımlıdır; en büyük 10 olay her durumda çizilmiştir).
1900'den bu yana dünyada bu depremden büyük 5 deprem kaydedildi, 2 deprem de aynı büyüklükteydi (U.S. Geological Survey, 2017): USGS'in Mww 8,8 değeriyle deprem bu dönemin 6.–8. büyük depremi; Global CMT'nin Mw 8,7 değeri (Dziewonski vd., 1981) esas alınırsa sıra 8.–9. olur.
Derlemede 4 Kasım 1952 depremine ait iki kayıt tek olaya indirildi: eski uluslararası bültende saati 6 saat kaymış görünen M 8,3 kaydı, ISC-GEM'deki kaydın ikizi sayıldı (International Seismological Centre, 2026).
Faylanma türü
USGS'in tercih ettiği W-fazı çözümünün (Mww 8,8; M₀ 2,22 × 10²² N·m; gözden geçirilmiş; ürün güncellemesi 11.10.2025) düğüm düzlemleri Global CMT çözümününkilerden yaklaşık 18° (Kagan açısı; Kagan, 1991) ayrılır; Global CMT momenti %29 küçüktür.
Şekil 6 · Depremin odak mekanizması
Odak mekanizması çizimi, depremin dalga kayıtlarından çıkarılan fay hareketini tek bir küreyle özetler. Koyu kadranlar yerin itildiği, açık kadranlar çekildiği yönleri gösterir; iki eğriden biri gerçek fay düzlemidir. Odak mekanizması, bir depremi üreten fayın duruşunu ve blokların kayma yönünü gösteren çözümdür; birbirine dik iki olası düzlem verir ve fay bunlardan biridir. Global CMT (Global Centroid-Moment-Tensor; depremlerin odak mekanizması çözümlerini yayımlayan uluslararası katalog) çözümünde bu deprem ters (üstteki bloğun eğim yönünde yukarı itildiği) faylanma gösterir; çözümün moment büyüklüğü Mw 8,7 olarak verilir. Birinci düzlemin doğrultusu 214°, eğimi 18°, kayma açısı (0° ve ±180° yatay kaymadır; artı değerler ters, eksi değerler normal bileşen taşır) 84°; ikincisinin doğrultusu 40°, eğimi 72°, kayma açısı 92° olarak verilir. Hangi düzlemin kırıldığı bu veriyle ayırt edilemiyor. Global CMT çözümünde moment büyüklüğünün (Mw 8,7) dayandığı sismik moment 1,58 × 10²² N·m; yazıdaki Mw 8,8 USGS'in Mww çözümündendir (sismik moment 2,22 × 10²² N·m). Çevredeki 478 çözümün bu depremin çözümüne göre dönme açısının ortancası 14,5° (Kagan, 1991); açı küçüldükçe çözümler birbirine benzer. Moment tensörünün yaklaşık %99'u çift kuvvet, yani saf fay kaymasına karşılık gelen bileşendir; kalan pay öteki kaynak bileşenlerine ayrılır. Açının bu kadar küçük olması, çevredeki depremlerin hem tür hem yönelim bakımından bu depreme çok benzediğini gösterir.
Şekil 7 · Fayın 3B modeli ve kırılma animasyonu
Tavan bloğu fay düzleminin üstünde, taban bloğu altında kalır; kırılma adımında tavan bloğu oklar yönünde kayar, cephe odaktan yayılır, P ve S dalgaları genişler. Belirgin düzlem iki olası düzlemden gösterilenidir, soluk düzlem öteki olasılıktır. Odak mekanizması adımında 3B plaj topu, alt yarıküre deseniyle sıkışma ve genişleme çeyreklerini gösterir. Adımlar sayfadaki oynatıcıda seçilebilir. Dalan levhanın arayüz geometrisi 1. düğüm düzlemini (doğrultu 214°, eğim 18°) destekliyor, ancak ikinci bağımsız bir kanıt bulunmadığından hangi düzlemin kırıldığı kesinleşmiyor; 1. düğüm düzlemi gösterildi. İki düğüm düzlemi aynı ışınım örüntüsünü ürettiğinden kırılan fay ancak fay izi gibi bağımsız kanıtlarla ayrılabilir. Model Global CMT çözümüne dayanır: Mw 8,7; odak USGS çözümüne göre 35 km derinlikte, kurumların atadığı sabit derinlikte. Doğrultusu 214°, eğimi 18°, kayma açısı 84° olan birinci düğüm düzlemi kuzeybatıya dalar. Hareket ters faylanmadır. Animasyonda taban bloğu sabit tutulur; kuzeybatıdaki tavan bloğu ona göre düzlem boyunca yukarı, güneydoğuya doğru kayarak onun üzerine çıkar. Kürede sıkışma (P) ekseni kuzeybatı–güneydoğu doğrultulu, 27° dalımlı; gerilme (T) ekseni düşeye yakın, 63° dalımlı. USGS'in sonlu fay modelinde (sürüm 5, 19.11.2025; ters çözüm kestirimi) momentin yüzde 90'ı kırılmanın başlamasından yaklaşık 38–191 saniye sonra açığa çıkar; ortalama kırılma hızı 1,9 km/s'dir. Yakından bakıştaki pürüzlü fay yüzeyi ve kayma dağılımının biçimi şematiktir; 399 × 195 km'lik düzlem ve 4,2 m'lik ortalama kayma ise Allen ve Hayes (2017) dalma-batma arayüzü bağıntısından kestirimdir. Üst yüzdeki kabarma ve çökme ölçüm değil, Okada (1985) modelidir: en çok 201,0 cm yükselme ve 61,0 cm çökme; görünür olsun diye ×20.000 abartıldı. Oklardaki kayma ×10.000 abartılı çizildi. Bloğun üst yüzü bölgenin gerçek deniz tabanı ve kara yükseltisi verisinden kuruldu (Ryan vd., 2009); dış merkezde deniz yaklaşık 2.100 m derinliğinde ve su katmanı yalnız deniz derinliğini gösterir, tsunami modellenmedi.
Çizelge 1 · Arama penceresindeki odak mekanizmaları. Çizelge, bu depremden 180 gün önce ile 30 gün sonra arasında dış merkeze 660 km içinde çözülmüş, Mw ≥ 4,0 olan 213 odak mekanizmasından en büyük 10 tanesini listeler; Tip sütunu P, T ve B eksenlerinin dalımına dayanan sınıflamadır (Frohlich ve Apperson, 1992). Dış merkeze 116 km içinde bu depremden sonra çözülen 69 mekanizmanın 60 tanesi bu depremle aynı sınıfta, ters türündedir.
Tarih (UTC) | Mw | Doğrultu/eğim/kayma (°) | Tip | Ana şoka göre zaman |
|---|---|---|---|---|
29.07.2025 | 8,73 | 214/18/84 | ters | ana şok |
20.07.2025 | 7,47 | 219/14/87 | ters | ana şoktan önce |
30.07.2025 | 7,24 | 191/25/89 | ters | ana şoktan sonra |
03.08.2025 | 6,78 | 219/33/−96 | normal | ana şoktan sonra |
20.07.2025 | 6,69 | 211/26/86 | ters | ana şoktan önce |
20.07.2025 | 6,66 | 210/25/87 | ters | ana şoktan önce |
20.07.2025 | 6,60 | 208/22/87 | ters | ana şoktan önce |
30.07.2025 | 6,26 | 218/30/90 | ters | ana şoktan sonra |
31.07.2025 | 6,24 | 215/41/−92 | normal | ana şoktan sonra |
04.08.2025 | 6,20 | 219/22/97 | ters | ana şoktan sonra |
Çizelge 1 (devamı)
Tarih (UTC) | Dış merkeze uzaklık (km) |
|---|---|
29.07.2025 | 0,0 |
20.07.2025 | 47,5 |
30.07.2025 | 45,0 |
03.08.2025 | 268,3 |
20.07.2025 | 54,5 |
20.07.2025 | 45,9 |
20.07.2025 | 55,7 |
30.07.2025 | 488,6 |
31.07.2025 | 349,4 |
04.08.2025 | 485,8 |
Kapsam: 213 çözümden Mw'ye göre en büyük 10 tanesi (arama penceresi: ana şoktan 180 gün önce – 30 gün sonra, 660 km yarıçap, Mw ≥ 4,0). Tip dağılımı, Frohlich ve Apperson (1992) eksen dalımı sınıflarıyla: ters 148, normal 42, eğik/karma 19, doğrultu atımlı 4; ana şoka göre zaman dağılımı: ana şoktan önce 40, ana şok 1, ana şoktan sonra 172 (“ana şoktan önce” yalnız oluş zamanının sırasını gösterir, çözümün dizideki rolünü nitelemez). Mw sütunu GCMT moment tensörü büyüklüğüdür. Arama penceresi dizinin kendisi değildir: 103 çözümün dış merkezi Gardner ve Knopoff (1974) uzay dairesi içindedir (116 km; artçı dizisi 118 km yarıçapla sayılmıştır); 110 çözüm dairenin dışındadır (03.08.2025, 268,3 km; 30.07.2025, 488,6 km; 31.07.2025, 349,4 km; 04.08.2025, 485,8 km). Faya dik uzaklık sütunu basılmamıştır: seçilen fay izi ana şoka 198,9 km uzaktadır ve ana şokun fayı sayılamaz.
USGS'in sonlu fay modeline göre depremin sismik momentinin %90'ı 153,3 saniye içinde açığa çıktı (%5–%95); modelde en büyük kayma 39,3 m.
USGS'in 19 Kasım 2025 tarihli sonlu fay modeline göre kırılma başlangıç noktasından güneybatıya doğru tek yönlü ilerledi: sismik momentin %98'i kırılmanın başladığı noktanın güneybatı yanında açığa çıktı.
Artçılar
50,8 gün sonra, 18 Eylül 2025 günü 18:58 UTC'de (Türkiye saatiyle 21:58) dış merkezden 95 km uzakta Mw 7,8 büyüklüğünde bir artçı kaydedildi; pencerenin en büyüğü odur. Ana deprem ile en büyük artçı arasında 1,0 birimlik büyüklük farkı var (Båth, 1965). Bu çalışmanın işletimsel ölçütüne göre etkinlik ana şok–artçı türünde; sismik momentin %94'ü ana depreme ait. Karşılaştırma için, depremden önceki bir yılda, sonraki sayımla aynı 118 km'lik çemberde 1.372 deprem kaydedilmişti.
Depremden sonraki ilk 90 günde dış merkezin 118 km çevresinde M ≥ 3,9 depremlerin günlük sayısı, aynı alanda 2015–2020 dönemi ortalamasının yaklaşık 150 katı (%95 aralığı 120–170). 3,2–7,2 saat arasında günde yaklaşık 840 olan M ≥ 3,9 deprem sıklığı 40–90 gün arasında günde yaklaşık 14,4'e indi; fark sayım belirsizliğinin dışında kalıyor; ilk 2 saatin kaydı eksik olduğundan ilk değer ilk tam aralıktandır; değer kesin sayılmadı.
Şekil 8 · Artçı depremlerin sönümü
Eğrinin eğimi sönümün hızını özetler: eğim dikleştikçe etkinlik daha çabuk azalır. Artçı kayıtlarında tamlık büyüklüğü (kataloğun eksiksiz sayılabildiği en küçük büyüklük) 4,9 düzeyindedir; 3.350 sayısı bu eşiğin altındaki olaylar bakımından alt sınırdır. Kayıtlar depremi izleyen ilk saatlerde daha da eksiktir: ana şoku izleyen ilk 50 kayıtta tamlık büyüklüğü 5,2 düzeyindedir ve 4,9 düzeyine ancak yaklaşık 2 saat sonra iner. Büyüklüğü 3,9 ve üzerindeki artçıların günlük sayısı, ilk ölçüm aralığında (3,2–7,2 saat) günde yaklaşık 840 olaydan son aralıkta (40–90 gün) günde yaklaşık 14,4 olaya indi; azalma sayım belirsizliğinin dışında kalıyor; ilk 2 saatin kaydı eksik olduğundan ilk değer ilk tam aralıktan. Azalmanın hızını tanımlayan Omori–Utsu üssü (p) de hesaplandı; ilk saatlerin eksik kaydından etkilenebileceğinden burada rakamla verilmedi.
Sayım alanındaki artçılar en az 233 × 174 km boyutunda bir alana yayıldı; bulut, dış merkeze ya da kırılma izine 118 km'den yakın olaylardan oluşan seçim alanının sınırına dayandığından bu boyutlar alt sınırdır. Bulutun uzun ekseni kuzeyden saat yönünde 32° doğrultusundadır. M ≥ 3,9 büyüklüğündeki artçıların kuzey–güney yönündeki konumu, depremden sonra geçen süreye göre de çizildi.
Dış merkezin yakın çevresi
Odağın derinliği kesin bilinmiyor: kurumların bağımsız çözümleri atanmış ya da yuvarlak sabit değerler (20 ve 35 km) dışarıda bırakıldığında 27,1–43,7 km arasında değişiyor; USGS'in 19 Kasım 2025 tarihli sonlu fay modeli ise kırılmanın başlangıcını yaklaşık 17 km'ye yerleştiriyor.
Çizelge 2 · Kurum çözümleri ve benimsenen hiposantr. Çizelge, depremi çözen 7 kurum kaydının konum, derinlik ve büyüklük değerlerini verir; bunlardan 4 tanesi konumu bağımsız çözer ve yıldızlı satır bu yazının benimsediği çözümdür. Konumu başka kurumla birebir özdeş satırlar ve uzak ağ çözümleri bağımsız çözüm sayılmaz. ISC satırının konumu USGS çözümüyle birebir aynıdır; İtalya Ulusal Jeofizik ve Volkanoloji Enstitüsü (INGV) satırı bölgesel ağın kendi hizmet bölgesi dışındaki çözümüdür; Romanya Ulusal Yer Fiziği Enstitüsü (NIEP) satırı bölgesel ağın kendi hizmet bölgesi dışındaki çözümüdür.
Kurum | Oluş zamanı (UTC) | Enlem | Boylam | Derinlik (km) | M |
|---|---|---|---|---|---|
USGS* | 29.07.2025 23:24:52 | 52,4948°K | 160,2395°D | 35,0 | 8,8 |
EMSC | 29.07.2025 23:24:51 | 52,6050°K | 160,0725°D | 20,0 | 8,8 |
GFZ | 29.07.2025 23:24:52 | 52,522°K | 160,116°D | 27,1 | 8,8 |
KAGSR | 29.07.2025 23:24:49 | 52,3579°K | 160,5290°D | 43,7 | 8,9 |
ISC (NEIC) | 29.07.2025 23:24:52 | 52,4948°K | 160,2395°D | 35,0 | 8,7 |
INGV | 29.07.2025 23:24:50 | 52,512°K | 160,324°D | 35,0 | 8,6 |
NIEP | 29.07.2025 23:24:50 | 52,0523°K | 160,2893°D | 20,0 | 6,9 |
Çizelge 2 (devamı)
Kurum | Tür | Çözüm durumu | Arşive alınma (UTC) |
|---|---|---|---|
USGS* | Mww | gözden geçirilmiş | 20.10.2026 09:43 |
EMSC | Mw | — | 22.08.2026 19:35 |
GFZ | Mw | — | 22.08.2026 18:22 |
KAGSR | Mw | — | 02.09.2026 02:43 |
ISC (NEIC) | Mw | aktarılmış çözüm; konumu USGS ile özdeş | 28.08.2026 16:55 |
INGV | Mwpd | uzak ağ çözümü | 25.08.2026 01:02 |
NIEP | mb | uzak ağ çözümü | 24.08.2026 21:02 |
* benimsenen hiposantr (kurumun olay kimliği us6000qw60). Benimseme sırası: olağan çözümler aktarılmış ve uzak ağ kayıtlarından önce gelir; sonra derinliği verilmiş çözüm ve genel kurum sırası gözetilir. Birleşik kataloğun temsilci kaydı benimsenen hiposantrla aynıdır. Aktarılmış çözüm: ISC'nin başka bir kurumdan aktardığı çözüm (parantezde üreten kurum); uzak ağ çözümü: bölgesel ağın kendi hizmet bölgesi dışındaki çözümü; konumu USGS ile özdeş: enlem, boylam ve derinlik USGS çözümüyle birebir aynıdır (bağımsız konum çözümü sayılmaz). Benimsenen çözümün derinliği kurumca sabitlenmiştir. Değerler kurumun bildirdiği ondalıkladır (“—”: alan kayıtta yok). “Arşive alınma”, raporun birleşik arşive alındığı andır (sorgu anı 23.10.2026 08:09 UTC); sonraki güncellemeler çizelgede yoktur.
Şekil 9 · USGS ShakeMap şiddet kestirimi
Harita USGS ShakeMap model kestiriminin (sürüm 18; otomatik ürün; 01.10.2026) eş şiddet (MMI) eğrilerini gösterir; ince eğriler yarım düzeylerdir; bu sürümde 38 sismik istasyon kaydından işaretlenmeyen 35'i ve 22 şiddet gözleminden işaretlenmeyen 19'u yer hareketi bağıntılarıyla birlikte kullanılmıştır; dış merkezin 69 km içinde ShakeMap'in kullandığı sismik istasyon kaydı yoktur; bu alandaki değerler yer hareketi bağıntılarının kestirimidir (USGS belirsizlik derecesi C); zeminin en büyük değeri 8,3'tür (ürünün beyan ettiği tepe 8,7). Üçgenler ShakeMap istasyon listesindeki sismik istasyonları gösterir (dolu üçgen: en yüksek PGA); yıldız dış merkezdir; renkli zemin orta çözünürlüklü USGS ShakeMap şiddet ızgarasının her 4. hücresidir.
Şekil 10 · Coulomb gerilme değişimi modeli
Model, kırığın çevresinde birbirini izleyen artış ve azalış lobları üretir; lobların yeri kaynağın geometrisine ve alıcı fayların yönelimine bağlıdır. Çizgiler eş gerilme eğrileridir. Kırığa çok yakın düğümlerde model değerleri yarı-uzay çözümünün tekilliği nedeniyle anlamsız büyür; bu değerler değerlendirme dışında tutulduğundan modelin en büyük artış ve azalış değerleri burada verilmedi. Model, 3 segmentli USGS sonlu fay modeliyle, 15 km derinlikte ve μ′ = 0,4 alınarak hesaplandı (Okada, 1992). Kaynak ölçüleri: doğrultu boyunca birleşik uzunluk 581 km (eğim yönünde üst üste dizili segmentler toplanmadı), eşdeğer genişlik (alan / uzunluk) 102 km; başlık segmentinin düzlemi 217°/7°/80°. Bu hesap bir gerilme değişimi modelidir; deprem tahmini değildir. Öteki düzlem (40°/72°) kaynak alınırsa lobların yeri değişir; iki düzlemin kararsızlık ölçüleri birbirine yakın olduğundan bölgesel gerilme verisi hangi düzlemin kırıldığını ayırmaya yetmedi. Depremden sonraki 3.113 artçıdan 1.409 tanesi modelin artış, 1.574 tanesi azalış alanında yer alıyor. Hesap ızgarası kaynağın çevresindeki yaklaşık 690 × 757 km'lik bir alanı 14 km aralıklı düğümlerle kaplar. Çizgiler ΔCFS konturlarıdır. Mor çizgiler diri fay izleridir; renk çubuğundaki çentikler kontur düzeyleridir; altlık gri tonludur, renkler yalnız ΔCFS'indir. Altlık: “Sources: Esri, HERE, Garmin, © OpenStreetMap contributors, and the GIS user community”.
Depremin bilimsel önemi
Bilimsel açıdan depremi ilginç kılan, bu yazının verisiyle yanıtlanmayan birkaç soru var. Geçmiş kayıtlar bu büyüklükte bir depremi bu çevre için seyrek gösteriyor: bu büyüklükte yalnız bir bağımsız önceki kayıt bulunması bunu söylüyor. Kataloğun bu bölgede hangi yıldan beri eksiksiz olduğu belirlenemediğinden seyrekliğin gerçek mi, yoksa eksik kayıttan mı kaynaklandığı açık. Soru, kataloğun tamlığı ayrıca sınandığında yanıtlanır. Sıklık değeri kesin sayılmadı.
Kagan açısı, çevredeki çözümlerin bu depremin çözümüne yakın olduğunu gösteriyor. Deprem bölgenin olağan kırılma kalıbını izliyor; bu kalıbın tek bir faya mı yoksa koşut bir fay ailesine mi ait olduğu, yeniden konumlandırılmış kayıtlar olmadan bilinemiyor.
Bu verinin yanıtlamadığı sorular
Depremin gerçek derinliği ne? Konumu bağımsız çözen kurumların derinlik değerleri 20,0 ile 43,7 km arasında değişir (değerlendirme dışı bırakılan uzak ağ çözümleri hariç). USGS çözümünde derinlik çözülemeyip 35,0 km değerine sabitlenmiştir. Yanıtın ön koşulu: yakın istasyon kayıtlarıyla yapılmış bir derinlik çözümü.
Bu çalışmanın verisiyle bilinen: deprem ters faylanmayla oluştu. Bu veriyle yanıtlanmayan: kırılmanın gerçekte hangi derinlikte başladığı.
Veri ve yöntem
Çalışma, 30.07.2020–27.10.2025 arasında dış merkez çevresindeki çalışma alanında kaydedilen 7.141 depreme dayanır. Kayıtlar ISC, GSRAS, USGS, KAGSR, EMSC, GFZ ve NOA kataloglarından derlendi; aynı depremi birden çok kez gösteren kayıtlardan 2.917 kopya ayıklandı.
Veriler 23.10.2026 tarihinde derlendi; yazı gözlenmiş verileri ve atıflı model kestirimlerini betimler, deprem tahmini içermez. Haritalar ve metin aynı veri kesiminden, YAPI ZEMİN yazılımlarıyla üretildi. Kapak haritası depremin çevresindeki büyük depremleri ve levha sınırlarını tek bakışta okutur.
Kaynaklar
- Aki, K. ve Richards, P. G. (2002) Quantitative Seismology. 2. bs., University Science Books, Sausalito.
- Allen, T. I. ve Hayes, G. P. (2017) Alternative Rupture-Scaling Relationships for Subduction Interface and Other Offshore Environments. Bull. Seismol. Soc. Am. 107(3), 1240–1253. doi:10.1785/0120160255
- Båth, M. (1965) Lateral inhomogeneities of the upper mantle. Tectonophysics 2(6), 483–514. doi:10.1016/0040-1951(65)90003-X
- Bird, P. (2003) An updated digital model of plate boundaries. Geochem. Geophys. Geosyst. 4(3), 1027. doi:10.1029/2001GC000252
- Bondár, I., Myers, S. C., Engdahl, E. R. ve Bergman, E. A. (2004) Epicentre accuracy based on seismic network criteria. Geophys. J. Int. 156(3), 483–496. doi:10.1111/j.1365-246X.2004.02070.x
- Bürgmann, R., Kogan, M. G., Steblov, G. M., Hilley, G., Levin, V. E. ve Apel, E. (2005) Interseismic coupling and asperity distribution along the Kamchatka subduction zone. J. Geophys. Res. Solid Earth 110(B7). doi:10.1029/2005JB003648
- Di Giacomo, D., Bondár, I., Storchak, D. A., Engdahl, E. R., Bormann, P. ve Harris, J. (2015) ISC-GEM: Global Instrumental Earthquake Catalogue (1900–2009), III. Re-computed MS and mb, proxy MW, final magnitude composition and completeness assessment. Phys. Earth Planet. Inter. 239, 33–47. doi:10.1016/j.pepi.2014.06.005
- Di Giacomo, D., Engdahl, E. R. ve Storchak, D. A. (2018) The ISC-GEM Earthquake Catalogue (1904–2014): Status after the Extension Project. Earth Syst. Sci. Data 10(4), 1877–1899. doi:10.5194/essd-10-1877-2018
- Dziewonski, A. M., Chou, T.-A. ve Woodhouse, J. H. (1981) Determination of earthquake source parameters from waveform data for studies of global and regional seismicity. J. Geophys. Res. 86(B4), 2825–2852. doi:10.1029/JB086iB04p02825
- Ekström, G., Nettles, M. ve Dziewoński, A. M. (2012) The global CMT project 2004–2010: Centroid-moment tensors for 13,017 earthquakes. Phys. Earth Planet. Inter. 200–201, 1–9. doi:10.1016/j.pepi.2012.04.002
- European-Mediterranean Seismological Centre (t.y.) Deprem parametreleri (çevrimiçi katalog). https://www.emsc-csem.org (erişim: 23.10.2026)
- Frohlich, C. (1992) Triangle diagrams: Ternary graphs to display similarity and diversity of earthquake focal mechanisms. Phys. Earth Planet. Inter. 75(1–3), 193–198. doi:10.1016/0031-9201(92)90130-N
- Frohlich, C. ve Apperson, K. D. (1992) Earthquake focal mechanisms, moment tensors, and the consistency of seismic activity near plate boundaries. Tectonics 11(2), 279–296. doi:10.1029/91TC02888
- Gardner, J. K. ve Knopoff, L. (1974) Is the sequence of earthquakes in Southern California, with aftershocks removed, Poissonian? Bull. Seismol. Soc. Am. 64(5), 1363–1367. doi:10.1785/BSSA0640051363
- Garwood, F. (1936) Fiducial limits for the Poisson distribution. Biometrika 28(3–4), 437–442. doi:10.1093/biomet/28.3-4.437
- GEOFON Data Centre (1993) GEOFON Seismic Network. GFZ Data Services. doi:10.14470/TR560404
- Goldberg, D. E., Koch, P., Melgar, D., Riquelme, S. ve Yeck, W. L. (2022) Beyond the teleseism: Introducing regional seismic and geodetic data into routine USGS finite-fault modeling. Seismol. Res. Lett. 93(6), 3308–3323. doi:10.1785/0220220047
- Hayes, G. P. (2018) Slab2 - A Comprehensive Subduction Zone Geometry Model. U.S. Geological Survey data release. doi:10.5066/F7PV6JNV
- International Seismological Centre (2026) ISC-GEM Earthquake Catalogue. doi:10.31905/d808b825
- International Seismological Centre (t.y.) ISC Bulletin. doi:10.31905/D808B830 (erişim: 23.10.2026)
- Jaiswal, K. ve Wald, D. (2010) An empirical model for global earthquake fatality estimation. Earthq. Spectra 26(4), 1017–1037. doi:10.1193/1.3480331
- Ji, C., Wald, D. J. ve Helmberger, D. V. (2002) Source description of the 1999 Hector Mine, California, earthquake, part I: Wavelet domain inversion theory and resolution analysis. Bull. Seismol. Soc. Am. 92(4), 1192–1207. doi:10.1785/0120000916
- Johnson, J. M. ve Satake, K. (1999) Asperity distribution of the 1952 great Kamchatka earthquake and its relation to future earthquake potential in Kamchatka. Pure Appl. Geophys. 154(3–4), 541–553. doi:10.1007/s000240050243
- Kagan, Y. Y. (1991) 3-D rotation of double-couple earthquake sources. Geophys. J. Int. 106(3), 709–716. doi:10.1111/j.1365-246X.1991.tb06343.x
- Kanamori, H. (1977) The energy release in great earthquakes. J. Geophys. Res. 82(20), 2981–2987. doi:10.1029/JB082i020p02981
- King, G. C. P., Stein, R. S. ve Lin, J. (1994) Static stress changes and the triggering of earthquakes. Bull. Seismol. Soc. Am. 84(3), 935–953. doi:10.1785/BSSA0840030935
- MacInnes, B. T., Weiss, R., Bourgeois, J. ve Pinegina, T. K. (2010) Slip distribution of the 1952 Kamchatka great earthquake based on near-field tsunami deposits and historical records. Bull. Seismol. Soc. Am. 100(4), 1695–1709. doi:10.1785/0120090376
- National Institute for Earth Physics (1994) Romanian Seismic Network. International Federation of Digital Seismograph Networks. doi:10.7914/SN/RO
- National Observatory of Athens, Institute of Geodynamics, Athens (1975) Hellenic Unified Seismological Network. International Federation of Digital Seismograph Networks. doi:10.7914/SN/HL
- Nowicki Jessee, M. A., Hamburger, M. W., Allstadt, K., Wald, D. J., Robeson, S. M., Tanyas, H., Hearne, M. ve Thompson, E. M. (2018) A global empirical model for near-real-time assessment of seismically induced landslides. Journal of Geophysical Research: Earth Surface 123(8), 1835–1859. doi:10.1029/2017JF004494
- Ogata, Y. (1983) Estimation of the parameters in the modified Omori formula for aftershock frequencies by the maximum likelihood procedure. J. Phys. Earth 31(2), 115–124. doi:10.4294/jpe1952.31.115
- Okada, Y. (1985) Surface deformation due to shear and tensile faults in a half-space. Bull. Seismol. Soc. Am. 75(4), 1135–1154. doi:10.1785/BSSA0750041135
- Okada, Y. (1992) Internal deformation due to shear and tensile faults in a half-space. Bull. Seismol. Soc. Am. 82(2), 1018–1040. doi:10.1785/BSSA0820021018
- Ozerov, A. Yu., Girina, O. A., Zharinov, N. A., Belousov, A. B. ve Demyanchuk, Yu. V. (2020) Eruptions in the Northern Group of Volcanoes, in Kamchatka, during the early 21st century. J. Volcanol. Seismol. 14(1), 1–17. doi:10.1134/S0742046320010054
- Ryan, W. B. F., Carbotte, S. M., Coplan, J. O., O'Hara, S., Melkonian, A., Arko, R., Weissel, R. A., Ferrini, V., Goodwillie, A., Nitsche, F., Bonczkowski, J. ve Zemsky, R. (2009) Global Multi-Resolution Topography synthesis. Geochem. Geophys. Geosyst. 10(3), Q03014. doi:10.1029/2008GC002332
- Somerville, P., Irikura, K., Graves, R., Sawada, S., Wald, D., Abrahamson, N., Iwasaki, Y., Kagawa, T., Smith, N. ve Kowada, A. (1999) Characterizing crustal earthquake slip models for the prediction of strong ground motion. Seismol. Res. Lett. 70(1), 59–80. doi:10.1785/gssrl.70.1.59
- Styron, R. ve Pagani, M. (2020) The GEM Global Active Faults Database. Earthq. Spectra 36(1S), 160–180. doi:10.1177/8755293020944182
- U.S. Geological Survey (2017) Advanced National Seismic System (ANSS) Comprehensive Catalog. doi:10.5066/F7MS3QZH
- Utsu, T., Ogata, Y. ve Matsu’ura, R. S. (1995) The centenary of the Omori formula for a decay law of aftershock activity. J. Phys. Earth 43(1), 1–33. doi:10.4294/jpe1952.43.1
- Vavryčuk, V. (2014) Iterative joint inversion for stress and fault orientations from focal mechanisms. Geophys. J. Int. 199(1), 69–77. doi:10.1093/gji/ggu224
- Wald, D. J., Quitoriano, V., Worden, C. B., Hopper, M. ve Dewey, J. W. (2011) USGS “Did You Feel It?” Internet-based macroseismic intensity maps. Annals of Geophysics 54(6). doi:10.4401/ag-5354
- Worden, C. B., Thompson, E. M., Baker, J. W., Bradley, B. A., Luco, N. ve Wald, D. J. (2018) Spatial and spectral interpolation of ground-motion intensity measure observations. Bull. Seismol. Soc. Am. 108(2), 866–875. doi:10.1785/0120170201
- Zhu, J., Baise, L. G. ve Thompson, E. M. (2017) An updated geospatial liquefaction model for global application. Bull. Seismol. Soc. Am. 107(3), 1365–1385. doi:10.1785/0120160198
Hazırlayan: T. Batuhan BULGURLULAR · YAPI ZEMİN · Erişim 23.10.2026 · Çalışma dönemi 30.07.2020–27.10.2025 · Sürüm 2 · © 2026 T. Batuhan BULGURLULAR · YAPI ZEMİN · Tüm hakları saklıdır
Create an account or sign in to leave a review
Görüntülenebilecek inceleme bulunmuyor