UCS = k * Is(50) formülünde k katsayısı kaya tipine göre değişiyor. Kireçtaşı, granit, mermer için tipik k değerleri nedir? Lab'da hem UCS hem point load yapıp k kalibrasyonu yapmak doğru mu?

k = σc / Is(50) oranı; literatürde kireçtaşı için 10–15, granit 20–24, mermer 15–20, kumtaşı 10–18 aralığı verilir. ISRM'de genel k ≈ 20–24 önerilir ama kaya tipine göre 8–24 arası değişir. Lab'da aynı litolojiden UCS ve Is(50) yapılıp k hesaplanması proje özel kalibrasyon için doğru yöntem. Konuyu derste de ele almayı düşünüyorum.

Tasarımda sadece Is(50) varsa k tahmini ile σc = k*Is(50) kullanılır; belirsizlik ±%30 olabilir. Mümkünse aynı sahadan UCS + point load yapıp k belirlenmeli. Raporda 'σc tahmini = k*Is(50), k = X (lab kalibrasyonu)' yazılabilir.

Biz bazen aynı core'dan bir parça UCS, bir parça point load yapıyoruz; k = UCS/Is(50) çıkarıyoruz. O litoloji için proje k'si olarak rapora ekliyoruz. Farklı litolojilerde k değişiyor.

Hocamız k için ISRM'de 20–24, ama kireçtaşında 12–15 kullanıldığını söyledi. Lab kalibrasyonu en iyisi.

Zayıf kayalarda (σc < 5 MPa) k daha düşük çıkabilir (8–12); çok sert kayada 22–25. Dağılım geniş; ortalama k ve standart sapma raporlanmalı.

Şantiyede bizzat gördüğüm bir durum, ASTM D5731'de UCS ile Is(50) korelasyonu için 'laboratory correlation recommended' denir. Tek tip kaya için 5–10 çift (UCS, Is50) ile regresyon yapılır; k = ortalama (σc/Is50).

Raporda 'UCS-Is(50) korelasyonu: n numune, k_ortalama = X, standart sapma Y' yazıyoruz. Müşteri tasarımda bu k'yı kullanıyor.

Farklı numune setleri (farklı derinlik/konum) için k değişebilir; mümkünse her litoloji/zon için ayrı k. Genel k (örn. 20) kullanılırsa belirsizlik notu düşülmeli.

Anizotropide: axial point load (yükleme core ekseni boyunca) ile UCS aynı yönde; diametral farklı. k karşılaştırmasında aynı yükleme yönü kullanılmalı. Detaylı kaynak isterseniz paylaşabilirim.

Stajda 8 kireçtaşı numunesinde UCS ve Is(50) yaptık; k ortalama 13.2 çıktı. Mühendis σc tahmini için 13 kullanacak dedi.

Point load deneyi UCS'den hızlı ve ucuz; çok sayıda numune ile tarama yapılıp k kalibre edilince güvenilirlik artar.

Özet: k kaya tipine göre 8–24; ISRM genel 20–24. Lab'da UCS + Is(50) ile k kalibrasyonu yapılması doğru. Raporda k ve kaynağı (lab kalibrasyonu veya literatür) belirtilsin.

Hoek-Brown kriteri kayada yaygındır. RocLab ile eşdeğer Mohr-Coulomb parametreleri hesaplanır. (Kulhawy & Mayne, 1990)

Bir de şu var: Karot kesim hızını düşürün ve soğutma suyu kullanın. Çatlak oluşan numune geçersizdir. Tecrübesi olan?

Ek olarak, Kaya numunesinde nem kontrolü önemlidir. Kuru vs. doygun UCS arasında %20-50 fark olabilir.

Ayrıca, Durability (dayanıklılık) indeksi: Slake durability testi ile Id2 belirlenir. Id2<60 düşük dayanıklı. Yanılıyor muyum?

Şunu da belirteyim, Güzel paylaşım, ellerinize sağlık. Yanılıyor muyum?

Kalibrasyon deneyimlerimize göre toprak_2024_10 arkadaşın bahsettiği zemin deneyinde bir detay daha var: numune çapı sonucu doğrudan etkiler.

toprak_2024_10 hocam, her zamanki gibi çok aydınlatıcı. zemin konusunu projemizde dikkate alacağız.

Kısacası, Deney sonuçlarımıza bakarsak Cerchar aşınma indeksi TBM disk ömrü tahmini için kullanılır. Standarda bakmanızı öneririm.

Geçen projede Schmidt çekici (rebound hammer) sahada UCS tahmini için kullanılır. ISRM korelasyon grafiği var.

Barton Q sistemi tünel mühendisliğinde yaygındır. Q = (RQD/Jn)×(Jr/Ja)×(Jw/SRF). Bu konuda tez çalışması yapan öğrencim var.

Kaya UCS deneyinde numune başlıkları paralel ve düzgün olmalı. Zımparalama (lapping) şart. Kalibrasyon şart.