Arkadaslar bir ARGE calismasinda tuhaf bir sey ile karsilastim, buraya yazip kafamda netlesmesini istiyorum.

Konya Karapinar cevresinden derin numune aldik, 6 m derinlik, CL sinifi killi zemin. Yeralti suyu yok (bolge kurak, WT 35 m altinda). Numune geldiginde elle dokunuyorsun, nispeten sert, su iceriği dusuk — w = %12 civari, Atterberg PL = %18 demisti, yani PL altinda. Sr hesabi yaklasik 0.62 cikti.

UU testi yaptim rutin olarak, uc hucre 50/150/300 kPa. Sonuc sasirtici: phi_u = 28 derece, c_u = 35 kPa. Mohr daireleri cok bariz kabariyor. Ama numunenin kil oldugu kesin, Atterberg + hidrometre onayliyor.

Burada UU sonucu yorumlanabilir mi? Tasarim icin phi_u = 28'i kullanmak mantikli mi, yoksa "kuru kilde UU anlamsiz" deyip atmali miyim?

konya_arge_begum yazdi:

Sr hesabi yaklasik 0.62 cikti

Sr = 0.62 ile UU yaptiginda Skempton B-parametresi neredeyse sifir seviyesinde. Yani hucre basincini artirdiginda bosluk suyuna gidecek "su" neredeyse yok, artis direkt iskelete biner, efektif gerilme hucre basinciyla birlikte artar. Sonuc: normal CD testi gibi davranir numune, phi_u gorunur ama bu aslinda efektif surtunme acisidir.

phi_u = 28 sanirim numunenin drenajli surtunme acisina yakin, kontrol icin CD veya CU yapip phi' olcersen muhtemelen benzer cikar.

Ayse ablanin dedigi teorik olarak dogru. Bishop & Henkel 1962 Figure 7.12'de Sr-phi_u iliskisini verir: Sr<0.9 oldugunda phi_u hizla artar, Sr=0.6 civarinda neredeyse phi' (drenajli degere) yakinsar. Yani senin phi_u=28 degerin "kuru kilin drained strength'ine" karsilik geliyor olabilir, UU adini tasiyan bir test olarak yorumlanamaz.

Bir de hatirlatayim: Karapinar bolgesindeki killer desiccation (kuruma buzme) catlaklari tasir, numune ici yapisi homojen goruntuye ragmen cat bolgelerine sahip olabilir. UU'nun teorisi homojen numune varsayar, bu da ikinci problem.

Begum, ilginc bir vaka. Benim tecrubemde kurak bolge (Konya, Aksaray, Nigde civari) killerinde Sr genelde 0.5-0.7 arasinda kalir, UU yapmak pratikte yanlis yoruma yol acar. Iki yol vardir: ya numuneyi back-pressure ile sature edip UU tekrarlarsin (tasarim icin in-situ degil "potansiyel sature" davranisini gorursun), ya da CD testi yapip phi' ve c' aliyorsun.

Karapinar'da temel yuku uzerine hesap icin in-situ Sr durumunu zaten koruman gerekiyor eger oralarda su tablasi hic yukselmiyorsa. Ama yapilarin omruı 50+ yil, bu surede su tablasi yukselirse (sulama, iklim) numunen sature olup phi dusebilir. Bu yuzden "iki deger birden raporla" yaklasimi uygun.

Hesapsal bir cikti: senin Sr=0.62, w=12, PL=18 — numune shrinkage limit'e yakin veya altinda olabilir. Shrinkage limit'in altinda bir numune, artik kil davranisini gostermez, tozumsu granuler davranis sergiler. Proktor grafiklerinde kuru tarafta da goruluyor bu. Atterberg dedigine gore CL ama mekanigi CL gibi davranmaz.

Onerim: shrinkage limit testi yap (TS 1900-1 madde 5 veya ASTM D427/D4943), eger w < SL ise UU sonucunu tamamen at, CD veya direct shear ile devam et.

Ben temel tasariminda UU'yu kuru killerde kullanmam hic. Karapinar gibi yerlerde ozellikle "kurak donem parametresi" ile "yas donem parametresi" ayrimi yapmak lazim. Temel yuku kapasitesi kurak dönemde goktur (phi>0, c'), ancak yas donemde UU-benzeri duser (phi~0, cu dusuk). Tasarim yas donem icin konservatif olmali, kurak donemdeki sahte rahatlik ilerde oturmalara yol acar.

Kuru kil UU, susuz balik yuzmesi gibi. Teoriyi canlandirabilirsin ama pratikte nefes almiyor.

Bu konu benim gecen ayki UU sorumla bagliyor — phi_u=12 cikmisti bende, saturasyon probleminden demislerdi. Demek ki saturasyon kismi olmak sadece "yanlis sonuc" degil, tamamen farkli bir teste donusturuyormus testi. Simdi daha iyi anliyorum.

Aras selam. Karapinar deyince hatirladim, oralardan bir arkadas jeoloji yuksek lisans yapiyordu, bolgesel quellerini anlatiyordu — tuzlu siltli killer, dusuk Sr, kuruma catlagi buyuk. Onun soyledigi: "o kil ile UU yapmayin" idi direk. Simdi teorik karsiliksini gordum.

Rapor formati acisindan: Sr<0.95 olan numunelerde UU yazan lab raporunda mutlaka saturasyon yuzdesini + B-parametresini belirtmeli. Bu bilgi yoksa rapor zaten eksik. Izmir'de biz standart prosedure aldik bunu 2020'de, simdi Anadolu laboratuvarlarinin da benimsemesi gerek.

Begum, UU raporuna "numune Sr=0.62 ile test edildi, phi_u=28 degeri undrained parametre olarak yorumlanamaz, CD testi onerilir" diye not koy, raporu imzala. Tasarimci bakinca duracak, dogrusunu isteyecek. Yanlis yoruma acik veri vermek bizim sorumlulugumuzda.

geoteknik_selim yazdi:

raporu imzala

Selim, tam boyle yazacagim. Ayrica CD testi icin ikinci numuneyi hazirladik, gelecek hafta sonuclari gelir. Iki rapor birlikte gidince tasarimci netligi gorecek.

Tesekkurler herkese, teorik arka plani da somutlastirdim. ARGE notu olarak derleyecegim, bolgesel killerimiz icin UU kullanimina dikkat cekmek iyi olur.

Begum, ARGE notuna yazarken Bishop & Henkel 1962 Fig 7.12 referansini eklemeyi unutma, okuyan genc muhendise net bir gorsel sunuyor. Bir de Head 1986 "Manual of Soil Laboratory Testing Vol 3" tablolari bunu tamamlayici kaynak.