Abiler abilir, bir yardim lutfen. Laboratuvarda UU icin Shelby tube'dan numuneyi cikartmaya calisiyordum, extrusion esnasinda numune iki parcaya ayrildi, orta kisminda ciddi bir catlak cikti.

Numune yaklasik 7 m derinlikten, CH sinifi koyu gri kil. Tube saha ekibinden kapali gelmisti, 5 gun once. Hidrolik ekstruderde yavas yavas cikardim ama yine de olmadi. Simdi ne yapayim — yeniden sondaj mi isteyelim (patron kizar), yoksa kirik parcalari ayri ayri test mi edeyim?

TS EN ISO 17892-8 numune kalite gereklilikleri var ama boyle durumda ne yapilir tam net degil.

5 gun tube'da kalmis numune zaten yari-bozuk. Bizim eski kural: Shelby orneklemi 48 saat icinde labda extrude edilmeli, aksi takdirde tube icinde nem goc eder, cevre zemin tube duvarina yapisir, numune kalitesi dusucu. 5 gun ciddi bir sure.

1999'da Golcuk'te sondaj cekiyorduk, o zaman da ayni sorun vardi — saha ile lab arasi mesafe uzun. Simdiki jenerasyon daha hizli hareket etmeli. Sahadan aldin mi hemen labaya yollayin, yoksa bu tur seyler olur.

Elif, durumu soyle degerlendirelim. Catlagin konumu kritik. Eger catlak numunenin eksenine paralelse (vertical crack), numune extrusion stresinden zarar gormus demektir. Eksene dik (horizontal crack) ise zeminin zaten icinde bir zayiflik duzlemi olabilir (slickensided surface, tabaka ayrisma).

Birinci durumda numune kullanilamaz, yeniden sondaj. Ikinci durumda catlak dogadir, kirik parcalar ayrilabilir ve ust parca test icin trimlenebilir (min L/D = 2 olmak sartiyla). Catlak fotografi yuklersen net yorum yapariz.

ayse_can_ist yazdi:

Catlagin konumu kritik

Ayse ablam, catlak neredeyse tam yataya yakin, belki 10 derece egimli. Numune toplam 25 cm uzunluktaydi, ust parca 10 cm, alt parca 15 cm. Ust parca duzgun duruyor, yuzeyi dagilmadi. Alt parca ise cevresinden biraz mikroskopik ayrisma var gibi.

Yatay catlak iyi haber sayilir — muhtemelen dogal bir zayiflik duzlemi, extrusion bunu tetiklemis. Ust parcadan UU numunesi trim edebilirsin. 10 cm boy, TS EN ISO 17892-8 icin min numune capi 38 mm, min L/D = 2 yani min 76 mm boy. 10 cm = 100 mm yeterli. Alt parca kullanilamaz cunku cevre disturbance'i var.

Raporda belirt: "Numunede 7 m derinligin yakininde yatay zayiflik duzlemi tespit edildi (muhtemel tabaka ayrisma), test sadece ust kisimdan trim edilen numune uzerinde yapildi".

Ayse'nin onerisi dogru. Bir de suna dikkat: ust parca trim edildikten sonra numune capi orijinal Shelby capinin en az %80'i olmali. 3 inch Shelby'den trim ederken 38 mm'ye indirebilirsin ama numune homogenligine dikkat. 71 mm Shelby'den 38 mm trim, cok fazla disik demektir, numunenin merkez kismi kaliyor ki o en az bozulmustur, iyi.

5 gun Shelby'de kalmis numune bana kalsa iade ederim. Patronunun kizmasini gorgulerine yazar. Bu tur sekili veriyle temel tasarladigin zaman 50 ev yikilsa kimi tutar? Patronu tabi ki hayir.

Elif, yazili not tut: "tube 5 gun bekledi, extrusion sonrasi numune parcalandi". Bu not raporun ekinde olsun. Mudurlugunu koru.

Hizli karsilastirma: Lunne et al. (1997) "Cone Penetration Testing in Geotechnical Practice" kitabinda numune kalite kategorileri var. 1-5 arasi (1 en iyi). Shelby'den alinan numune normalde kategori 3. 5 gun beklerse ve extrusion'da catlarsa kategori 4-5'e duser. Kategori 4-5 numunede UU zayif cu verir (gercek cu'den %30-40 dusuk), tasarim icin guvenli tarafta bile olsa, gercegi yansitmaz.

Ust parcadan test yap ama sonucu tasarim cu'su olarak kullanma, "alt sinir cu" olarak yazilsin.

Benim Kartal'daki santiyede 2019'da Shelby 7 gun beklemisti, aynen boyle bir mesele gectim. Labaya vardiginda numunelerin yarisi kirik cikti. Ikinci sondaj istedik, 3 hafta gecikmeli proje. Ama patronu biz ikna ettik cunku numune kalitesi == tasarim guveni denklemini ciftle anlattik. Elif'in patronunu da ayni sekilde ikna etmek lazim.

Eger yeniden sondaj pahaliysa ve zaman kaybi kabul edilemezse, alternatif: UU yerine cebir tabanli korelasyonlar (SPT-N ile cu = f(N) korelasyonu, Stroud 1974). Bu uzucu bir cozum ama mevcut numune tamamen iptal olursa, en azindan saha verileri var. Ama tabii UU kalitesinde olmuyor, sadece alt-orta seviye tahmin.

Hersey icin tesekkurler. Planim:

Ust parcadan numune trim, UU yap, rapora "numune kategori 4, alt sinir cu" not koy. Patrona yeniden sondaj talebini yazili ileteyim, ikinci sondaj projesinin risk analizi de dahil. Eger patron reddederse, en azindan yazili dokumanim olsun.

5 gun Shelby'de bekletmek demek zemini askiya almak demektir. Musaya ne dedi bilmem ama zemine "hazirol" demek cok guvenli degil.

Sessizce okuyordum. Bizim Bursa'da da benzer sorun vardi, cozum: saha ekip sondaji biter bitmez Shelby'leri motorize kurye ile 24 saat icinde laba yolladi. Ek maliyet kucuk, ama veri kalitesi cok daha iyi. Yonetimi ikna etmek kolay olmasa da, bir kez oldu mu standart olur.

Pratik bir ipucu: trim islemi sonrasi numune capini 3 farkli yerden olc, standart sapma kontrol et. L/D orani 2.0-2.5 ideal, asagi olmamali cunku end-effect cu'yu artisli gosterir.

Notu aldim. Yarin trim yapacagim, bu konuda update atarim. Ezgi abla, standart sapma kontrolu de yapacagim, guzel ipucu.