CBR değeri yol üstyapı tasarımında nasıl kullanılıyor? AASHTO yönteminde CBR'nin yeri nedir? CBR'den taşıt sayısı (ESAL) veya tabaka kalınlığı hesabı var mı? Türkiye'de Karayolları hangi CBR kriterlerini kullanıyor?

AASHTO 1993 ve benzeri yöntemlerde alt temel ve zemin dayanımı için CBR veya resilient modulus (Mr) kullanılır. CBR ile Mr arasında ampirik ilişki var: Mr (psi) ≈ 1500 * CBR veya benzeri. Taban kalınlığı toplam yapı numarası SN ile ilişkilidir; SN hesabında tabaka katsayıları ve CBR/Mr kullanılır.

AASHTO'da zemin CBR'si (veya Mr) tasarım girdisi. Düşük CBR'de daha kalın taban gerekir. ESAL (Eşdeğer Tek Eksenli Aks Yükü) trafik yükü; CBR zemin kapasitesi. İkisi birlikte tabaka kalınlıklarını belirler. Türkiye'de KGM (Karayolları Genel Müdürlüğü) teknik şartnamelerinde CBR ve minimum taban kalınlığı kriterleri var. Kolay gelsin.

Biz CBR raporluyoruz; tasarım mühendis yapıyor. Raporda CBR % değeri ve şişme yüzdesi yeterli. Bazen 'tasarım CBR' olarak kullanılacak değer (örn. percentil) projede isteniyor.

AASHTO'da CBR'den California R-value veya Mr dönüşümü var. Tabaka kalınlığı formülü SN = a1*D1 + a2*D2 + ... ; a katsayıları CBR/Mr ile ilgili.

Projelerimizde KGM şartnamelerinde genelde minimum CBR (örn. alt temel için %5–10, üst yapı için daha yüksek) ve CBR'ye göre taban kalınlığı tabloları veya formüller bulunur. Proje KGM'ye bağlıysa o şartname geçerli.

CBR tasarımda genelde konservatif alınır: örneğin lab CBR'lerin percentili (örn. 90. percentil) veya minimum değer. Güvenlik payı için CBR biraz düşük kabul edilir. (Meyerhof, 1963)

CBR sonucu 2.5 mm ve 5.0 mm penetrasyonda okunur; genelde 2.5 mm değeri kullanılır. İkisi farklıysa (eğri düzgün değilse) 2.5 mm değeri raporlanır, tasarımda o kullanılır.

Özet: CBR yol tasarımında zemin/dayanım girdisi. AASHTO'da CBR veya Mr ile tabaka kalınlığı ve SN hesabı yapılır. Türkiye'de KGM şartnameleri CBR kriterlerini verir. Lab CBR raporu tasarım mühendisine iletilir; tasarım CBR değeri (percentil vb.) projede belirlenir.

Stajda gördüğüm kadarıyla AASHTO 1993 Design Guide'da CBR veya Mr ile taban kalınlığı nomogramları var; bilgisayar yazılımları da aynı mantığı kullanıyor. Sınavda çıkar mı bu?

Yol projelerinde CBR raporu tasarım ekibine iletildiğinde 2.5 mm CBR ve şişme % değerleri yeterli; ek olarak gradasyon ve Atterberg varsa tasarım daha sağlam olur.

Ne yapacağımızı bilmiyoruz, Köy yolu projemizde CBR raporu istediler; mühendis bu değere göre asfalt kalınlığı hesaplayacak dedi.

CBR-Mr dönüşümü bölgesel olarak farklılık gösterebilir; AASHTO formülü referans alınır, gerekirse yerel kalibrasyon yapılır.

Bu arada, Çift sembol (CL-ML) sınırda kalan zeminler içindir. Casagrande grafiğinde A hattına yakın.

Bu arada, ESCS (Avrupa sistemi) ile USCS'de dane boyutu sınırları farklıdır. Karıştırmayın. Tecrübesi olan?

Özetle, CBR penetrasyon grafiğinde düzeltme yapılması gerekebilir (konkav başlangıç varsa).

Dr. Öğr. Üyesi Başak Kılıç hocanın söylediği teoride doğru ancak sahada durum biraz farklı. Bizim projelerimizde CBR konusunda farklı sonuçlar aldık. Standart koşullar ile saha koşulları her zaman örtüşmüyor.

Teorik açıdan bakıldığında Arzu Kurt hocanın referansına ek olarak, CBR konusunda Karayolları Teknik Şartnamesi Bölüm 300'de de benzer kriterler belirtilmiş.

Hacer Sönmez hocam, her zamanki gibi çok aydınlatıcı. CBR konusunu projemizde dikkate alacağız. (Das, 2019)

Mevcut literatür incelendiğinde Arş. Gör. Azra Aslan hocam, anlattığınız CBR durumunu Hatay deprem bölgesinde birebir gördük. Teori ile pratiğin örtüştüğü nadir durumlardan.

Şunu da belirteyim, Sınıflama rapora mutlaka açık yazılmalı: sembol + açık tanım (örn: CH - Yüksek plastisiteli kil).

Sahadan gelen numune tanımı (log kaydı) ile lab sınıflaması uyuşmazsa not düşülmeli.

Şunu da belirteyim, DCP-CBR korelasyonu: log(CBR) = 2.46 - 1.12×log(DCP). Ampirik, zemine göre değişir.

Ayrıca, Detaylı yanıtlar için teşekkürler. Ne dersiniz?