Arkadaslar yine cyclic CU sahasindan bir soruyla geldim, bu sefer biraz daha ileri bir konu — gercek deprem ivme kaydiyla cyclic triaksiyel yukleme uygulamasi.

Klasik cyclic CU'da Seed-Idriss 1971 cercevesinde sinusoidal yukleme yapiyoruz, sabit CSR, sabit frekans (genelde 1 Hz), N cycle. Ama bu idealize bir senaryo — gercek deprem irregular bir zaman serisi, ivme kaydi farkli amplitude'larin karisimi. Idriss et al (1978) ve Boulanger & Idriss (2007) eq-loading simulasyonu icin "equivalent number of cycles" N_eq cikariyorlar (Seed et al 1975), ama bu da sonucta ortalamayi yansitiyor, peak'leri kacirabiliyor.

IYTE'de yeni servo-controlled cihazimiza 1999 Kocaeli ivme kaydini (Sakarya istasyonu, M7.4) zaman serisi olarak yukleyip undrained cyclic test yapmak istiyorum. CSR sinusoidal ile ayni RMS denk olacak sekilde scale edecegim. Sorum: bu yontemle elde edilen pore-pressure birikme egrisi sinusoidal egriden ne kadar farkli? Likefaksiyon kararinda hangisi daha gercekci? Akademik literaturde bu tip "irregular loading" calismasi var ama Turkiye ozelinde hic gormedim.

Tez yan calismasi olarak dusunuyorum, ama once forumdan deneyimli olanin gorusu lazim — boyle bir yaklasim ne kadar fizibil, ne kadar anlamli?

izm_inz_pinar yazdi:

gercek deprem ivme kaydiyla cyclic triaksiyel yukleme uygulamasi

Pinar bu konu son 10 yilda akademide gercekten yukselen bir alan. Berkeley'de Bray grubu, NTNU'de Andersen grubu yapiyor benzer calismalari. Matsui & Abe 1981 erken donem oncusu, ama saglikli sonuc icin servo-controlled cihaz sart, regulator-tipi cihazda zaman serisi takip edilemez.

Sinusoidal vs irregular loading farki: literatur ozetle soyle gosteriyor — irregular loading altinda pore pressure birikim hizi peak amplitude'lar tarafindan baskin sekilde kontrol ediliyor. Bir kac buyuk cycle hızla u biriktiriyor, sonraki kucuk cycle'lar nispeten az katki yapiyor. Sinusoidal ortalama ise her cycle'da esit katki kabul ediyor. Sonuc: irregular loading gercekci ama N_eq hesabi peak-weighted yapilmazsa likefaksiyon riskini olduğundan az gosterebilir.

Idriss'in original formulasyonu (rd-amplitude weighting) bu peak etkisini yakalamaya calisiyor. Ama hala approximate. Senin direkt zaman serisi yuklemen daha temiz olacak.

Pinar, ITU'da bizim cihaz da servo-controlled, biz de 2 yil once benzer denemeler yaptik 1999 Duzce kaydiyla. Birkac pratik nokta:

(1) Frekans icerigi onemli — deprem kaydinin baskin frekansi (Sakarya icin yaklasik 1-2 Hz civari) ile sinusoidal 1 Hz karsilastirma yapilirsa anlamli. Frekansi cok dustugurursen (mesela 0.1 Hz) cihazin pressure controller'inin yetisme suresi degisir, B-check sonuclari da degisir.

(2) Scaling kritik. RMS scaling onerdiyim ama "Arias intensity" scaling daha saglikli, cunku Arias enerji integralini koruyor. Pinar IRACE veya benzeri Python script ile ivme kaydini RMS yerine Ia ile scale edip uygula.

(3) Servo'nun ornekleme hizi. Sakarya kaydi 200 Hz, cihazin servo loop'u 50-100 Hz arasi. Decimation kacinilmaz, ama bu sirada peak amplitude kayiplari olabiliyor. Filter dikkatli secilmeli (anti-alias).

Iksa muhendisligi pratiginden bakayim — bu tur ileri analiz proje seviyesinde nadir ama buyuk projelerde (otoyol kazi, baraj, sismik izolasyonsuz yuksek yapi) talep var. Performance-based seismic design (PBSD) cercevesinde gercek zaman serisi cyclic CU verisi simulation'a girdi olarak kullanilabilir, FLAC veya Plaxis Dynamic ile.

Pinar tez calismasina sirket tarafindan veri talep gelirse sasirma. Kayitlari iyi belgele, repository'e koy ki gelecekte saha-akademi koprusu kurulsun.

17 Agustos sonrasi cyclic CU laboratuvarlari Turkiye'ye geldi, ama ne yazik ki gercek deprem kaydi yuklemesi bizim donemde imkansizdi cihazlar regulator tipiydi. Pinar simdi bunu yapmasi tarihsel anlamda guzel bir nokta. Sakarya istasyon kaydi tam o sirada Adapazari'ndaki kil-silt zeminin hissettigi sarsintinin kayit altina alinmis hali, lab'da o sarsintiyla numune yuklemek bilim adina dogru olur.

Pratik teklif: M7.4 Sakarya kaydina ek olarak M6.0 Adapazari sub-shock kaydini da deneyebilirsin — buyuklugu daha az ama strong-motion farkli karakterde. Iki kayit ile karsilastirma yapinca peak weighting etkisi netlesir.

MAYilmaz_Inz yazdi:

M6.0 Adapazari sub-shock kaydini da deneyebilirsin

Yilmaz abi cok iyi oneri. Iki kayit karsilastirma "magnitude scaling factor" tartismasi icin guzel veri olur. AFAD sitesinden iki ham ivme kaydini cektim, baseline correction + filtering uygulayacagim once. Furkan'in dedigi Arias intensity scaling'i SeismoSignal veya Python obspy ile yapacagim, RMS yerine.

Bir lab pratik notu: irregular loading'de B-check'i deneyden once cok dikkatli yap, B>=0.97 minimum. Sinusoidal cyclic'te B=0.95 idare edilebiliyordu, irregular peak'lerde B<0.97 olunca u olcumu peak'lerde gerilemiyor, sonuc bozuk cikiyor. Bunu Berkeley NEES laboratuvarinda gormustum, raporlarinda da yaziyor.

Ek olarak: numune-numune saçilma irregular loading'de daha buyuk genelde, cunku peak amplitude kucuk yapi farklarina hassas. 5-6 numune minimum, 3 yetmez.

Pinar bu calisma tezinin esas kismi degil yan calisma dedin ama akademik olarak cok kiymetli. JCEE veya Soil Dynamics and Earthquake Engineering dergilerinde Turkiye ozelinde irregular loading cyclic CU calismasi bulamadim arada bir tarama yapmistim. Ihale yetersizliginden gelen bir bosluk var.

Eger butce + cihaz zamani musait ise: Sakarya kaydi + Adapazari sub-shock + Duzce kaydi + 2023 Pazarcik kaydi (Maras) dort farkli karakterli kayit. Pazarcik M7.7 cok uzun sureli strong motion, asla sinusoidal yaklasimla taklit edilemez. Doktora tezi seviyesinde mukemmel veri olur.

Begum'un dedigi gibi 2023 Pazarcik kaydi cok ozel — uzun strong-motion duration M7.7 + ikinci kayit M7.6 9 saat sonra Elbistan. Bu iki kayit ardarda yuklenen zemin tabakasinda klasik cyclic test sirurile asla taklit edilemez. Liquefaction analysis literaturunde "double event" yuklemesi henuz yeni isleniyor (Robertson 2024 makalesinde geciyor).

Pinar tez konunun kapsamini genisletme imkani varsa Pazarcik'i mutlaka dahil et. Turkiye verisinin uluslararasi degeri ozellikle yuksek bu tarihten sonra.

Pinar laboratuvarda zemin numunesini deprem kaydiyla titretiyor olacak, biz de evde elektrik kesintisinde titriyoruz. Ikisi de bilimsel veri.

Selim hocam Pazarcik onerisi cok yerinde. Sakarya 1999 + Pazarcik 2023 ikilisi Turkiye'nin iki nesil deprem karakterini kapsar, sonuc tartisiltiyrici olur. Danismanima konuyu acacagim, butce planinin yarisi disinda kalacak gibi gorunse de muhtemelen ek bir TUBITAK proposal olarak ayri yazilabilir.

Bir teknik tuyo: cihazin servo loop'u Sakarya 200 Hz kaydina yetismiyorsa, peak resolution kaybi engellemek icin ivmeyi 50 Hz'e decimate ederken peak amplitude'lari ayri olarak preserve eden bir algoritma kullan (peak hold filter). Native decimation peak'leri budar.

Bu Python obspy resample fonksiyonunda default lanczos filter ile mumkun degil, ozel script gerek. ITU'da yazdigim kod var, gonderebilirim ozel mesajla.

Pinar guzel bir yol haritasi cikti. Bir uyari: irregular loading testinde "stop-and-go" pattern olabiliyor — kayit icinde 1-2 saniyelik dusuk amplitude bolgeler oldugunda servo idle modda kalip drift yapabilir. ASTM D5311 cyclic standardi sadece sinusoidal kapsiyor, irregular icin yazili standart yok. Tezinde protokolu ayrintili belgelemen, methodology kismi ozenle yazman onemli — sonradan referans olur.

ayse_can_ist yazdi:

irregular icin yazili standart yok

Ayse abla bu kritik nokta. Methodology kismini ozenle yazacagim, hatta supplementary olarak protokol manual'i tez ekine koyabilirim. Yarin danismanla konusup Pazarcik dahil edilirse plan resmi sekle gelir.

Tesekkurler herkese, plan netlesti: irregular loading + Arias intensity scaling + 2-4 farkli kayit + 5-6 numune/kayit + protokol belgesi. Forumda boyle teknik konuda da gercek katki almak iyi.

Stajyer olarak okuyorum, "irregular loading" kavrami tamamen yeni benim icin. Lisansta cyclic test diye sadece sinus dalgayi anlatmislardi, gercek deprem kaydiyla zemin testi yapilabilecegini bilmiyordum. Yuksek lisans tezimde bu yonu ele almayi dusunecegim. Pinar abla, danismanin var mi onerisi olabilecek bir hocaniz?

Beste, IYTE'de Prof Dr Cagatay Sengul bu alanda calisiyor, dinamik zemin laboratuvari onun kurdugu. Ozel mesaj atarsan bilgilerini iletebilirim. Sahaya yakin akademisyen, yuksek lisans icin guzel olur.