Abi cok cekingen sorarim ama: bir projede sisme deneyi yapmamis lab, sadece Atterberg var. PI=58, LL=94.

Musteri "sisme potansiyeli nedir" diye soruyor. Ben Chen 1975 tablosuna bakip "PI > 55 cok yuksek sisme potansiyeli" diye yazabilir miyim? Yoksa Atterberg ile sisme arasinda direk korelasyon vermek hata mi olur?

Ogretim gorevlimiz derste "hicbir zaman PI'dan sisme yuzdesi tahmin etmeyin, deney yaptirin" demisti, ama musteri butcede deney eklemiyor.

Elif, hocaninki dogru ama nuansli. Atterberg limitlerinden sisme potansiyeli tahmini klasik bir uygulama, literaturde bircok korelasyon var:

Chen 1975: PI 0-15 dusuk, 15-35 orta, 35-55 yuksek, >55 cok yuksek. Seed, Woodward, Lundgren 1962: Activity = PI/(%<2μm clay fraction), Activity + clay fraction grafiginden sisme potansiyeli okunur. Holtz & Gibbs 1956: LL + PI + colloid content birlesik.

Bu korelasyonlar siniflandirma / on-degerlendirme icin kullanilabilir. Ama rapora "sisme yuzdesi %X" olarak sayi yazamazsin — sadece "Chen 1975'e gore sisme potansiyeli cok yuksek, deney ile dogrulama onerilir" gibi kategorik ifade yazarsin.

ank_ezgi yazdi:

rapora "sisme yuzdesi %X" olarak sayi yazamazsin — sadece kategorik ifade

Ezgi abla tesekkurler, cok netti. Yani PI'dan kategori cikarabilirim ama sayi cikaramam. Kaydediyorum.

Ezgi'nin aciklamasina ekleyecegim: Williams & Donaldson 1980 Guney Afrika killeri uzerinde yaptiklari calismada LL-%clay grafigini kullandilar, orda da siniflandirma yapiyor. Ama bolgesel — Guney Afrika killeri Turkiye kilinden farkli. Bu korelasyonlari baska cografyalarda kullanirken dikkat lazim.

Turkiye icin yerel korelasyon yayini sinirli. Bence Chen 1975 basit, kategorik, en guvenilir tercih.

PI'dan sisme tahmini icin en kritik faktor aslinda PI tek basina degil, PI + kil fraksiyonu. Aktivite kavrami (Skempton 1953) bu yuzden kullanilir. Senin PI=58 degerin kaolinitik bir zeminde kil fraksiyonu %90 ile olusabilir, smektitik zeminde kil fraksiyonu %30 ile olusabilir — iki durumun sisme davranisi cok farkli.

PI=58 + kil fraksiyonu bilinmiyor ise kategorik olarak "yuksek sisme potansiyeli, hidrometre + sisme deneyi kesin onerilir" diye yazmak en guvenli yol.

Elif, pratik oneri: musteriye acikla ki Atterberg tek basina "yuksek potansiyel" etiketi disinda hukum cikarmaz, oedometer + hidrometre ekstra 3-4 gun ve belki 2000-3000 TL. Saha risk tarafinda bu deneyin maliyeti bina altinda ciktiginda cekilecek sikintinin yanisinda hic bir sey. Genelde musteri anlayinca onaylar.

Raporu oyle yazdin ki gordum: "PI=58 basli basina sisme beklenir, sayisal degerlendirme icin oedometer sisme gerilimi deneyi yapilmadan tasarim sonuclandirilamaz."

Elif, korkma cekinme, iyi soru sordun. Ben ITU mezunu oldugumda ayni soruyla bizim hoca'ya gitmistim, o da aynini demisti: "korelasyondan sayi cikarma, kategori yeter."

Ek bir ipucu: TBDY 2018 sisme uyarisi var ya, oyle zeminlerde yapi kapasitesi hesaplarinda "sisme etkisi nedeniyle uzun vadeli oturma/kalkma dikkate alinmali" diye not yazilir. PI=58 degerin icin bu not otomatik girer, ustune oedometer deneyi yaptirmak zaten kacinilmaz.

Bu konuda sert olacagim: bir muhendisin musteri butcesi diye sisme deneyi atlamasi hatali. Rapor imzasini atiyorsun, ileride sorun cikarsa sorumluluk senindir. PI=58 gibi yuksek plastisite gorunce "oedometer deney yapilmadan tasarim imzalanmaz" diye yazarsin, musteri butce koyar ya da baska lab arar. Bu tarafi kesin.

geoteknik_selim yazdi:

"oedometer deney yapilmadan tasarim imzalanmaz" diye yazarsin

Selim abi, hakli. Raporu bu sekilde yazacagim, imzami korumak zorundayim.

Atterberg-sisme korelasyonunun literaturdeki en uyarlayicilarindan biri Seed, Woodward, Lundgren 1962 grafikleridir. Dikkat edilmesi gereken nokta: onlarin deneyi remoulded, kompakte, doygun, drene-izinli kosullarda yapilmisti. Dogrudan saha kosullarina uygulanmasinda sinirlama var.

Ankara kili icin Bozbey & Garaisayev 2010 gibi yerel calismalar da var, arastirilirsa faydali olur.

Burada net konu su: korelasyon screening icin kullanilir, tasarim icin kullanilmaz. Rapor dilinde "kategorik potansiyel" + "sayisal degerlendirme icin deney zorunlu" iki cumle olursa is temiz. Yaklasik degerler yazmak bana gore yasak.

Deniz ya ama sen her konuda yaklasik yasak koyunca forum yaklasik kuruyecek.

Akademik not: sisme potansiyelinin PI + mineraloji + doygunluk + baslangic su muhtevasi + over-consolidation oranina bagli multi-variable bir problem oldugu uzun zamandir biliniyor. Tek degiskenli PI-sisme korelasyonu pedagojik olarak faydali, tasarim icin eksik.

Elif, okul odevi gibi cesaretle soruyorsun — bu konuda Nelson & Miller 1992 "Expansive Soils: Problems and Practice" kitabini oneririm, cok aciklayicidir tum bu korelasyon seti ve sinirliliklarini anlatir.

Canan abla kitap onerisi icin cok tesekkurler. Okuyacagim. Ezgi ve Begum'dan aktivite-kil fraksiyon noktasini da aldim, Selim abiden imza sorumlulugunu aldim, Ayse abladan rapor dilini aldim. Bu forum gercekten okuldan iyi.

Elif hic cekinme, bence en iyi muhendislik sorusu "emin degilim" diyebilen kisinin sorusudur. Benim Malatya projem de boyle dogdu, hala forumdaki tartismayla cozuyorum.

Bir konu oldu, genc muhendis tecrubeli abilerden karistirmadan ogrendi, bolge yerel karakteri hatirlatildi, hocalarimin dedigi disiplin vurgulandi. Guzel oldu, kapatiyoruz saanirim bu konuyu.

Elif, raporun cikinca okumak isterim, pm'den yollarsan geri doner.