Deneysel kanıtlar ışığında Nokta yükleme deneyinde axial (core ekseni boyunca) ve diametral (çap doğrultusunda) yükleme yapılıyor. Anizotropi indeksi Is(50),axial / Is(50),diametral nasıl yorumlanır? Hangi kayaçlarda anizotropi belirgin? ISRM'de tanım var mı? (Lunne et al., 1997)

Anizotropi indeksi Ia = Is(50),axial / Is(50),diametral. Ia > 1: yatay yüklemede (diametral) daha zayıf; tabakalı/schistose kayalarda tipik. Ia < 1: düşeyde daha zayıf. Ia ≈ 1: izotrop. ISRM'de point load anizotropi testi tarif edilir; axial ve diametral en az 10'ar numune önerilir.

Şist, fillat, tabakalı kumtaşı gibi kayalarda Ia 1.2–2.0 çıkabiliyor. Tünel ve şev yönü tasarımında anizotropi dikkate alınır. Lab'da her iki yönde Is(50) yapılıp Ia raporlanır.

Axial ve diametral point load ayrı ayrı yapıyoruz; aynı core'dan veya aynı litolojiden. Ia = Is(50),axial / Is(50),diametral hesaplıyoruz. Raporda Ia ve yorum (zayıf yön) yazıyoruz.

Bitirme tezim için araştırıyorum, Hocamız tabakalı kayada diametral yükleme tabakaya dik veya paralel olabilir; iki diametral yön de ölçülüp minimum Is(50) zayıf yön dedi.

Konunun temel prensiplerine dönersek Ia ile birlikte yükleme yönü (dip direction, dip angle) raporlanırsa tasarımda şev/tünel yönü ile karşılaştırma yapılır. Zayıf yön şev eğimi ile uyumsuzsa stabilite riski artar. Bu konuda tez çalışması yapan öğrencim var. (Cetin et al., 2004)

ISRM Suggested Methods'da point load test ve anizotropi bölümü var. Axial ve diametral için ayrı Is(50) ortalamaları; Ia = ratio. En az 5–10 deney/yön önerilir. İyi çalışmalar.

Diametral'da yükleme çap doğrultusunda; core yatay konur, iki noktadan sıkıştırılır. Axial'da core dikey, yükleme uçlardan. Cihazımız her iki modu destekliyor.

Raporda 'Ia = X; anizotropi belirgin (veya zayıf)' ve 'zayıf yön: diametral (yatay)' gibi ifade eklenebilir. Tasarımda bu yön dikkate alınır. Projede dikkat edin.

Akademik perspektiften değerlendirecek olursak Granit gibi masif kayalarda Ia ≈ 1. Tabakalı/schistose kayada Ia 1.2–2.5. Çok yüksek Ia (2+) şiddetli anizotropi; kaya sınıflamasında kullanılır.

Ödevde fillat için axial Is(50) 3.2, diametral 1.8 MPa; Ia = 1.78. Zayıf yön yatay dedim.

Farklı diametral yönler (0°, 90° vb.) varsa her yön için Is(50) ve Ia matrisi çıkarılabiliyor; müşteri talep ederse yapıyoruz. TÜRKAK denetiminde bunu soruyorlar.

Özet: Ia = Is(50),axial / Is(50),diametral. Tabakalı/schistose kayalarda Ia > 1. ISRM'de axial ve diametral test tarifi var. Raporda Ia ve zayıf yön belirtilsin. Projede dikkat edin.

Cihaz kalibrasyonunda dikkat etmeniz gereken Kaya numunesinde nem kontrolü önemlidir. Kuru vs. doygun UCS arasında %20-50 fark olabilir. Kalibrasyon şart.

Özetle, ISRM sınıflaması: R1 (1-5 MPa) çok zayıf, R5 (>250 MPa) çok sağlam kaya.

Bence, Genel kural: UCS>0.25 MPa kaya, altı zemin. Ama zayıf kayalar (marl, tüf) geçiş bölgesindedir.

Kaya UCS deneyinde numune başlıkları paralel ve düzgün olmalı. Zımparalama (lapping) şart. Tecrübesi olan?