Abi/ablalar, bir sorum var, biraz utanarak yazyorum ama.

Laboratuvarimizin mekanik oedometer cihazi var, klasik levyeli tip (10:1 lever ratio). Ust yuk ringine maksimum koyabildigim kutle 50 kg, yani numune alani 31.67 cm² (standart 63.5 mm cap) uzerinde max efektif gerilme yaklasik 1550 kPa gibi gorunuyor hesap kagidinda. Ama bizim cihazin kol rijitligi zayif galiba, pratikte 500 kPa ustune cikamiyoruz — cihaz egiliyor, okumalar tutarsiz cikiyor.

Simdi bir numunede swelling pressure olcumu yapmam gerek, Method C mantiginda sabit hacimde tutup yukselen yuku olcmem lazim. Numune smektitik kil, ilk olcumde 400 kPa'da plato gormedim, hala yukseliyordu ve cihaz zorlaniyordu. Yani swelling pressure 500 kPa ustu bir yere isaret ediyor muhtemelen. Ne yapalim? Bu hali ile olculemez mi yoksa bir hile var mi?

Manisa jr, utanmaya gerek yok, cihaz limiti herkeste var. Once sunu netlestir: cihazin gercek limiti lever'in egilmesi degil, yataklarin (bearings) oynamasi da olabilir. Kalibrasyon yapildi mi hic? Referans yuklemede (mesela 200 kPa sabit yukte 24 saat) okuma drift'i nedir? Bu bir diagnoz.

Ikinci yaklasim: numune capini kuculterek ayni kuvvetle daha yuksek basinc elde edebilirsin. 50.0 mm capinda numune 19.63 cm² alan, ayni 50 kg kutle ile yaklasik 2500 kPa verir. Ama TS 1900-2 ve ASTM numune boyutu kisitlamalari var, numune cap/yukseklik orani 2.5-6.0 arasinda olmali. 50 mm capa indirirsen numune yuksekligini de azaltmak gerekir.

Burak'in numune capi onerisi dogru matematik olarak, ama Manisa jr, dikkat: smektitik kilde numune capini azaltmak kenar etkilerini artirir. Hucre duvarindaki surtunme swelling pressure olcumunu etkiler, kucuk numunede etki buyur. Olculen deger %5-10 dusuk cikabilir.

Benim onerim: (1) cihazi kalibre ettir, bazen lever'in yatagina yag eksikligi sorun cikarir, (2) 500 kPa ustu olcum gerektiginde numuneyi baska laba gonder — Ankara'da, ITU'da, ODTU'de Method C cihazi olan yerler var, tek numune olcumu 3-5 bin TL, mantikli.

Dogru yaklasim, Suat'in dedigi gibi. Lab kendini bilmesi lazim, sinirini asan numuneleri baska laba delegation etmek profesyonellik. Sakli tutmaya calismak (ki cogu kucuk lab bunu yapar, "yaklasik" diyerek numunenin asil sisme basincini eksik raporlar) meslek etigine aykiri.

Manisa jr, senin durus on taraflisi, numunenin potansiyelini gorup ciddiye alman guzel. Daha iyi olculu lab arayalim, sorun degil.

Ek oneri: 400 kPa'a kadar veri zaten elinde, plato gormedin. Egriyi extrapolate edebilirsin ama bu tehlikeli, smektit davranisinda log(yuk)-vs-hacim dogrusal degil. "Swelling pressure >500 kPa" demek yeterli degil, gercek deger 800 de olabilir 1500 de. Tasarimci icin 500-1500 bant cok buyuk bir belirsizlik. Baska lab cozumu sart.

izmir_geo_deniz yazdi:

gercek deger 800 de olabilir 1500 de

Deniz abla, haklisiniz aslinda, bu numune icin zaten cok gecmisken benzer smektitik killerde 500 kPa altina mi ustune mi oturur hic bilmiyorum. ITU'ya yollamak makul gorunuyor. Musteri masrafi kabul eder diye dusunuyorum, kritik bir temel altindaki zemin.

Manisa jr, yolladiginda ITU'ya, feedback-controlled cihaz mi yoksa manuel Method A mi yaptiklarini teyit et. ITU'da birkac cihaz var, farkli bolgelerde. Dr. Celal Agan'in grubundaki (Zemin Mekanigi ABD) GDS cihazi feedback-controlled. Ama baska bolumde sadece manuel var. Yanlis cihaza gitsen bos yere ucret oder, ayni problemi yasarsiniz.

TUBITAK projemdeki cihazi (Wille Geotechnik MFS) bedavaya kullandirabiliriz eger akademik isbirligi olarak cerceveleyebilirsek, Manisa jr. Ozel firma projesi ise tabii ucret gerekir, ama ogrenme amacli akademik yan kol eklenebilir. Ozelden konusabiliriz.

Begum ablam, vay, cok teshek...tesekkurler. Patronum ile konusup ozel mesaj atacagim. Akademik yanakol olarak formale etmek mumkun olabilir, bolgemizde smektitik kil karakterizasyonu akademik ilgi de cekebilir.

"Cihaz egiliyor" dedin, bende bir imaj olustu: muhendis arkadas cihaza "dayan biraz daha" derken cihaz da egilmis karsi cikiyor. Zemin bile sisiyor, cihaz bile egiliyor. Bu laboratuvar tam bir duygu madeni.

Pratik saha deneyimi: smektitik killerde 500 kPa ustu swelling pressure nadir degil. Gaziantep-Kilis civarinda 800-1200 kPa arasi gormustum bircok numunede. Bu tur zeminde tasarim filozofisi bile degisir: "swelling pressure'a karsi kuvvet uygulamak imkansiz" kabul edip "hareketi izolasyon/absorpsiyon ile tolere etmek" stratejisine gecersin. Yuzer slab, esnek derz, rijitlik azaltma gibi.

IksaKurucu yazdi:

"swelling pressure'a karsi kuvvet uygulamak imkansiz" kabul edip

Iksa abi'nin felsefi noktasi guzel — bazi zeminlerde mucadele mantigi degil, uyum mantigi geriyor. Nelson & Miller de kitaplarinda 300 kPa ustu "cok yuksek" kategorisinde ozellikle boyle bir paradigma degisikligini tavsiye eder.

Herkese tekrar tesekkurler. Ozet: (1) cihaz kalibrasyonu once yapilacak, (2) bu numune icin ITU veya Begum ablanin akademik imkaniyla olcum aldiracagim, (3) gelecekte 500 kPa ustune cikan numuneler icin baska laba yollamaya alisacagim — kucuk lab kabul etmek.

Bir de Iksa abi'nin "uyum mantigi" lafi akilda kalacak. Musteriyi bu cerceveye hazirlamak lazim.

Manisa jr, lab cihazi yetersiz cikarsa calistigin firmada satinalma talebi acabilirsin — yillik bakim/yenileme butcesinden bir tur feedback-controlled oedometer talep et. 2024 fiyati ikinci el GDS icin 350-400 bin TL, yeni Wille yaklasik 600-750 bin TL. Uzun vadede isvereni memnun eder, dis lab ucretleri 3-4 yilda bu maliyeti cikarir.

Cihaz egilmesi lever'deki miller ve pimlerin yiprandigini da gosterir. Once temel bakim, sonra yatirim. Siraya uyma.