Bir gozlem paylasmak istiyorum, lab muhendisi arkadaslar kontrol etsin. Bizim sondaj firmasinda Marmara projesinden gelen Shelby tube'lari musteri lab'i 8-10 gun bekletip sonra UCS yapiyor genelde. Bir keresinde aceleci musteri vardi, ayni numuneden iki numune ayri yapildi, biri 2. gunde, digeri 9. gunde.

2. gun qu = 165 kPa, 9. gun qu = 134 kPa. Fark %19. Numuneler ayni tube, ayni operator, ayni gun trim, ayni gun lab'a teslim edildi. Tek degisken depolama suresi.

TS EN ISO 22475-1 ve ASTM D4220'de "two weeks maximum storage" diye gecer ama "qu kac dustugune dair" sayisal yok. Bu kayip normal mi, biz ne yapiyoruz numuneye 7 gunde?

Murat abi, gozleminiz tipik. Storage sirasinda numuneye iki sey olur:

Birincisi: moisture redistribution. Tube icinde numune kismi sature, kismi az sature olabilir, zamanla nem icerideki kil katmanlari arasinda yeniden dagilir. Yuzeyde parafin kilifi olsa bile kucuk kacak su kaybeder. ASTM D4220 bunu "moisture migration" olarak tanimlar.

Ikincisi: stress relaxation. Numune tube'a girdiginde in-situ stress'ten serbest kalmistir, lateral stress dogru orta derecede dengeye gelmek ister, zamanla micro-creep ile yapida bir miktar yeniden duzenleme olur. Bu yapisal olarak qu'yu zayiflatir.

Tarauk & Lefebvre 1989 makalesi (CGJ) Champlain clay icin storage etkisini sayisal olarak vermistir: 0-7 gun arasi qu kaybi %5-15, 7-30 gun arasi ek %10-20, 30 gun ustu kabul edilemez bozulma. Senin %19 kayip 9 gunde uyumlu ama biraz ust sinirinda.

Tarauk-Lefebvre referansi guzel. Bir de TS 1900 family standartlarinda "uygun depolama" tanimlamasi var: +4 ila +20 C arasi sabit sicaklik, %95 RH, gunesli ortamdan uzak, vibrasyon yok. Bu kosullar saglandiginda kayip minimum kalir. Sicaklik dalgalanmasi parafin filmin micro-cracklemesine yol acar, su kaybi hizlanir.

Murat abi, sizin saklama dolabiniz nasil — sicaklik kontrollu mu yoksa lab havasinda mi?

Bizim sondaj firmasinda saklama dolabi yok aslinda, lab'a ulasana kadar arac kasasinda 3-5 saat duruyor numune. Yaz aylarinda arac sıcaklığı 30-35 C'ye cıkıyor, kis aylari 5-10 C civari. Sonra musteri lab'a teslim ediyoruz, oradaki dolap kosullarini bilmiyorum.

KarotCu_Murat yazdi:

arac sicakligi 30-35 C'ye cıkıyor

Iste sorun burada Murat abi. Yaz aylarinda 30+ C'de 3-5 saat parafin film mikrokirilir, su kaybi hizli olur. Lab'a vardiginda numune zaten %5-10 nem kaybetmis durumda. Sonra 9 gun sicaklik kontrolsuz ortamda %19 kayip mantikli.

Pratik oneri: portatif soguk muhafaza kutu (12V arac plug ile calisir, 200-500 USD) sondaj firmasinin yatirim listesine eklenmeli. Numune kalitesi bizden kaynakli kayip oluyor, lab muhendisinin sucu degil.

Standart bir kontrol var aslinda: lab'a teslim sirasinda numune w (su muhtevasi) olculmeli, 7 gun sonra tekrar olculmeli. w degisimi 0.5'ten cok ise storage sorunlu. Bu basit kontrol cogu lab'da yapilmiyor, sadece deney baslangici w yaziliyor.

Muratabi, sen sondajci olarak teslim sirasinda bir numune dilimini ayirip w olcum yaptirsan, ondan sonraki gunlerde lab'in olctugu w degisimini takip edebilirsin. Boylece "sondaj suresi" ile "lab depolama" suresinin etkisini ayri ayri gorursun.

Akademik olarak storage time etkisi su uc faktorle modellendi (Skempton & Sowa 1963'ten beri):

1) Pore water redistribution: kil katmanlari arasinda nem dengelenir, kismi consolidation olur. Bu actually qu artirir bazi durumlarda — thixotropic hardening etkisi, ozellikle disturbance gormus numunede.

2) Stress relaxation: yapisal mikro-creep, qu azaltir.

3) Water loss: parafin defekt veya yuzey kuruma, qu artirir (suction etkisi) veya azaltir (heterojenlik).

Net etki kil tipine ve depolama kosuluna gore. Murat abi'nin %19 kaybi (2) ve (3) baskin gostermis. (1) thixotropic hardening %19 azalmayi telafi etmemis demek ki, sensitive olmayan veya zaten kotu disturbance gormus numune.

Numune dogal yaslanir, yas aldikca teslim olur. Insan da boyledir, gencken sert, yaslanınca yumusak qu = 134.

Murat abi, eskiden bizim sondaj ekibimiz numuneyi parafin kapli olarak portatif buz kutusuyla tasirdi, kendi yaptirmistim 1995'te. Lab'a vardiginda 4 C civari, parafin saglam. Bu yaklasim simdi de gecerli, butun sondaj firmalarinin yatirim listesine girmeli.

Ek olarak: numune teslim formuna teslim sicakligi ve teslim suresi yazilmali. Lab muhendisi numune aldiginda formun bilgilerini gorerek "bu numune disturbance riskli" diye not alabilmeli, qu rapora elindeki bagimsiz veriyi ekleyebilmeli.

MAYilmaz_Inz yazdi:

eskiden bizim sondaj ekibimiz numuneyi parafin kapli olarak portatif buz kutusuyla tasirdi

Mehmet abi 1995'te buz kutusuyla numune tasiyordun, demek ki bu konuyu zaten dusunen vardi. Bizim firmada 30 yildir bu detayi gormezden geliyoruz, utanc verici bir gercek. Yatirim listesine sicaklik kontrollu kutu ekleyecegim, satis ofisine onerecegim.

Murat abi, sizin gozleminiz benim lab'imiz icin de gecerli. Manisa'ya gelen Shelby tube'lari da arac kasasinda saatlerce duruyor, ozellikle yazin. Lab seffile bunu gundeme alacagim, sondaj firmamizla beraber bir cozum bulalim. Senin %19 kaybin bizim tipik kaybimiz olabilir.

ASTM D4220 4 sinif numune tanimlar (Class A, B, C, D), kalite gereksinimine gore. Class A en yuksek kalite (storage <7 gun, sicaklik kontrol, vibrasyon yok), Class D parcalanmis bag numune. Ticari isin cogu Class B (storage 14 gun, normal kosullar). Murat abi sizin durum Class B sinirinda zorlaniyor, raporda numune sinifi belirtilmesi sart.

Tesekkurler hepinize, ozet cikariyorum:

1) 9 gun storage qu %19 kayip — Tarauk-Lefebvre 1989 tipik araliginin ust sinirinda

2) Sicaklik kontrol disturbance'in en buyuk kaynagi, arac kasasinda yaz gunu 30+ C kabul edilemez

3) Portatif sicaklik kontrollu buz kutu yatirim listesine girdi (Mehmet abi 1995'te yapmis, biz 30 yil ihmal ettik)

4) Teslim formuna sicaklik ve sure yazilmali, lab muhendisi disturbance riskini bilsin

5) ASTM D4220 sinifi raporda belirtmek standart

6) w olcumu teslim ve deney basinda iki kez yapilmali, kayip takip

Ekibimle yarin paylasacagim, sondaj firmamizin numune zinciri kalitesini iyilestirecegiz. Iyi bir konu oldu, tesekkurler.

Sondajci abi bizim firma ile hic boyle konusmazdi, "numune aldim teslim ettim, gerisi sizin" derdi. Sonra qu dusuk cikinca da bizim labimiza laf gelirdi. Murat abi gibi sondajcilarin sahip oldugu durusu butun firmalar tasisaydi proje kalitesi cok degisirdi.

Numune yolculuk yaparken yaslanir, lab vardiginda yorgun qu verir. Yola sicaklik isigi vermek lazim.