Bir tartisma daha acayim, son haftada sıkça karsima cıkıyor.

Lab'da bazi mukavemet deneyleri (UU, CU, CD) icin "yeniden hazirlanmis" (reconstituted) numune kullaniliyor — saha numunesi yetersiz veya bozuk olunca, lab tube icinde belli gamma_d hedefi ile elle sıkıstırılarak yapay numune hazirlaniyor. Tube cap genellikle 38 mm veya 50 mm, hedef gamma_d Proctor optimum civarinda.

Sorum: bu suni numunenin mekanik davranisi dogal numune ile aynı mı? Cogu lab "Proctor optimum gamma_d ile sıkıştırdik, gerçek gamma_d'yi temsil ediyor" diyor. Ben dogal numunenin mikroyapisinin (yapraklanma, ince catlak agi, fabric) suni hazirlama ile yeniden olusmadigi kanisindayim, dolayisiyla mukavemet farkli cikar diye dusunuyorum.

Mehmet Ali abi, akademisyen arkadaslar — bu konuda ne dersiniz? Suni numune ne kadar guvenilir?

ankara_zeminci yazdi:

dogal numunenin mikroyapisinin (yapraklanma, ince catlak agi, fabric) suni hazirlama ile yeniden olusmadigi kanisindayim

Suat, kanin dogru. Mikroyapi (microfabric) konusu Mitchell & Soga (2005) "Fundamentals of Soil Behavior" kitabinda Bolum 5'te ayrintili: dogal kil zeminlerde sedimanter yapraklanma, gece yıllik konsolidasyon nedeniyle tercihli yon (preferred orientation), ince ic-catlak agi olusur. Suni numunede tube'a sıkıştırırken bu mikroyapi yok edilir, tamamen rastgele yon (random fabric) kalir.

Sonuc: ayni gamma_d'de suni numune dogal numuneye gore daha yuksek dayanim verir genelde, cunku mikroyapi zayif yonu yok. Asimov & Mitchell (1973, JSMFD) ve Hight (2000) bu farkin %10-30 mertebesinde olabilecegini gostermistir.

Suat, Ezgi'nin teknik aciklamasi temiz. Saha pratigime aktarayim: ben her zaman dogal numune one cıkarırım. Suni numune ancak son care, dogal numune tamamen alinamadiginda kullanılır. Lab'lar pratikte zaman tasarrufu icin suni numuneyi tercih ediyor — UD numune zor alinir, tube'a sıkıştırmak hizli — ama tasarim tarafindan bakarsan suni numune asıl zemin davranisini overestimate eder.

Yapı emniyeti acisindan asıl risk burada. Bir kontrol muhendisi olarak suni numune ile yapilan UU/CU testleri reservatif yorumlamak gerekir.

Bir teknik nokta ekleyim: hazirlama yontemi de suni numune davranisini etkiler. Wet tamping (yas sıkıştırma), moist tamping, slurry deposition (cam icinde sulu cokeltme), dry pluviation (kuru sutum) — her biri farkli mikroyapi verir. Frost & Park (2003) bu yontemler arasindaki dayanim farklarini cizecek mertebede gostermistir.

Dolayisiyla "suni numune" tek bir sey degil, hangi yontemle hazirlanmissa onu da belirtmek lazim raporda. Cogu Turk lab'inda moist tamping kullanılır, sonuca etkisi rapora yazilmaz.

Akademik bir yan: suni numune'nin kullanim yeri arastirmadir aslinda — kontrollü mineraloji, kontrollü gamma_d, kontrolu w. Saha tasarim numunesi olarak "second-best" kabul edilir. Ladd & DeGroot (2003) "Recommended Practice" makalesinde dogal numune hiyerarsisini açıkça yazar: Block sample > UD piston sample > UD Shelby > reconstituted, kalite siralama olarak.

Canan, Ladd makalesini hatirlatman iyi oldu, bende basili kopyasi var, yeniden okuyacağim. Yani konsenüs şu: suni numune ancak cok dikkatli yorumla kabul edilir, dogal numune temizliği saglanmadigi durumlarda secenek olarak kullanilir.

Saha tarafindan: bazi kontrolu projelerde lab "UD numune alinamadi, suni numune yapildik" diye not dusuyor. Genelde sondajcinin shelby tupu yetersiz oldugundan veya zemin asiri serk oldugundan numune cikarilamiyor. Bu durumda suni numune kabul ediliyor ama sartnameye gore raporda acikca belirtilmesi gerekiyor.

Kamu pratigi: KGM ve DSI sartnamelerinde "yeniden hazirlanmis numune" kullanildiginda rapora aciklayici not zorunlu, ayrica olabilirse paralel dogal numune ile karsilastirma istenir. Bizim incelemelerimde bu kontrol genellikle ihmal ediliyor, lab'lar sadece "RC numune" yazıp gecip gidiyor.

Pratik onerim: suni numune kullanimini onerirken her zaman PARALELDE bir dogal numune testi de istemek lazim, mumkunsa. Iki farkli sonuc raporda yan yana, fark belirgin olursa tasarimcı uyari kabul edebilir. Tek basina suni numune verisi tasarima girmemeli.

Lab'imda gecen ay UU testi yapildi, suni numuneydi ben farkina varmadim. Simdi gidip raporu yeniden okuyacagim, "yeniden hazirlanmis" yazip yazmadigini kontrol edecegim. Bu kadar onemli bir sey, biri bana soylemedi, ders kitabi da yazmadi.

Suni numune, suni zeka, suni cay — hepsi gercege alternatif ama gerceginin yanına yaklasamayan seyler. Lab'da suni numune seven adamla cay icmem ben.

Bilimsel arastirmada suni numune zorunluluktur — kontrollu degisken icin. Saha tasariminda ise dogal numune oncelik. Iki farkli amac, iki farkli kullanim. Suat'in tartismasi son derece yerinde, bu ayrimi yapmayan lab'lar ciddi sorun yaratir tasarim asamasinda.

Tezimde bu konuyu dah da derinlemesine isleyebilirim, kaolinitik suni vs. dogal numune kıyaslamasi guzel bir alt baslık olabilir.

Suat, ozet bir oneri yaziyim ileride muhendislere referans olabilir:

Suni numune kullanim cercevesi: 1) saha numunesi kalitesi yetersiz oldugunda son care, 2) hazirlama yontemi raporda zorunlu (moist tamping, slurry vb.), 3) dogal numune ile paralel test mumkunse istenir, 4) tasarimda suni numune verisi reservatif yorumlanir, dayanim degerleri %15-20 azaltilabilir, 5) raporda mikroyapi olusturulamayisinin getirdigi sinirlamalar acikca yazilir.

Ezgi, bu maddeleri kontrol talimatima ekleyecegim. Forumda bu kadar net cerceveye ulasmak guzel sey. Mehmet Ali abinin "son care" yaklasimi, Canan'ın Ladd hiyerarsisi, Burak'in hazırlama yontemi notu — hepsi taşıdığım dosyaya gidiyor.

Onumuzdeki rapor incelemelerimde "yeniden hazirlanmis numune" gorecekse aciklamayi mutlaka soracağim, parallel dogal numune yoksa not düşeceğim.