Bornova'da bir ihale projesinde su sasirtici durumla karsilastim, deneyimli olanlardan gorus istiyorum.

Saha: 14 m yumusak siltli kil, altta cakil. e0=1.31, LL=58, PI=29, sigma_v0_ortalama=72 kPa, Pc=86 kPa (hafif OC), Cc=0.36, Cr=0.052. Proje 6 m yukseklikte kalici dolgu, bina kompleksi alti zemin iyilestirmesi. Dolgu yuku ~108 kPa, sigma_son = 180 kPa, NC bolgede ciddi oturma.

Tasarimci, "primary oturma 14 ay icinde bitsin" diye 9 m yapay surcharge (3 m ek dolgu) onermis. Toplam 9 m yuksekliginde dolgu = 162 kPa. Hesabina gore Tv=0.95'e gore 11 ayda U=%92 saglanabilir. Ama "9 m surcharge" laboratuvar kademe siniri olan 1600 kPa'a yakin degil tabii, sadece 162 kPa, ama yine de mekanik olarak buyuk yuk.

Sorum: 9 m yapay dolgu, slope stability acisindan kil yan-kayma riskine itiyor mu? Kil cu tabakasi 8 cm ortalama (FVT degeri), surcharge altinda undrained shear failure olur mu? Yapay surcharge ile primary kisaltmak teorik basit ama saha pratiginde nereye kadar guvenli?

Deniz, surcharge stability analizi siradanlar ihmal ettigi konu — ama sen sormakla cok dogru yapiyorsun. Yumusak kil uzerinde dolgu yapilirken stability number Ns = gamma*H/cu kontrolu yapilmali. Gamma=19, H=9, cu=8 — Ns = 21.4. Klasik literaturde Ns>3.14 (Bishop tahdidi) yani sinir asilmis cok katli.

Bu kadar kucuk cu icin bu kadar dolgu yapilamaz tek seferde. Asamali dolgu lazim — once 2.5 m, beklet, cu artar (konsolidasyon nedeniyle), sonra 2 m daha, beklet, vs. Yoksa Bishop dolgu kayar, ben sahada gordum 1990'larda Tekirdag'da bir muteahhitin dolgusunu tek seferde 5 m yaptigi noktada, 3. gun yan kaydi 1 metre.

Taner abi tam noktayi vurdu. Asamali dolgu (staged construction) yumusak kilde standarttir. Her asamadan sonra konsolidasyon bekleyip cu artisini olcmek icin in-situ FVT yapilir. Hunter & Smith (1980) "Embankment failure prevention" ICE makalesinde bu metodoloji ayrintıli.

Pratikte: 9 m olarak hayal etmek yanlis. Asamali olarak 2-3-2-2 m gibi planlanir, herbiri 4-6 ay arada. Toplam saha kazanma suresi 2-3 yıl. Tasarimcinin 14 ay primary tahmini duzgün hesaplanmamis bence.

IksaKurucu yazdi:

Asamali dolgu (staged construction) yumusak kilde standarttir

Taner abi, Mehmet abi — fikir dogrulandi, teskkurler. Tasarimcimiz proje ekibinde nispeten yeni bir muhendis, surcharge'in mekanik tek-seferde uygulanabilir oldugunu farzetmis. Yarin toplantida asamali strateji oneriyorum.

Bir sorum daha: asamali dolguda her kademe sonrasi cu artisi nasıl tahmin edilir tasarim asamasinda? FVT yapmadan onceden hesap mumkun mu?

Deniz, Skempton (1957) "Discussion: The planning and design of new Hong Kong airport" makalesinde su iliski verilir: cu/sigma_v0 = 0.11 + 0.0037*PI. Yani PI=29 olan kilim icin cu/sigma_v0 ~ 0.22. Asamali yuklemeden sonra sigma_v0_yeni = sigma_v0_eski + delta_sigma_konsolide, cu_yeni = (cu/sigma_v0)*sigma_v0_yeni iliskisi ile tahmin edersin.

Mesela ilk asamada 2.5 m dolgu = 47.5 kPa, %80 konsolide olduktan sonra (5-6 ayda PVD yoksa) sigma_v0 ortalama 110 kPa'a cikar. cu yeni ~ 24 kPa. Stability Ns = 19*5/24 = 3.96. Yani 5 m'lik ikinci asamayi tasiyabilir. Boyle adim adim ilerlersin.

Deniz, surcharge etkisi sadece primary kisaltmakla bitmiyor. Mesri "surcharge effectiveness" konseptine gore, kalici dolgudan daha yuksek surcharge uygulayip sonra alirsan, kalan zeminde yapay OCR olusturursun. Bu OCR Cα'yi belirgin ölçüde dusurur (Mesri & Castro 1987). Yani 9 m surcharge sadece primary kisaltmiyor, secondary creep'i de bastiriyor.

Senin projende kalici 6 m, surcharge 3 m ek olarak. Surcharge alindiginda OCR yapay olarak 1.5 civarinda, bu 50 yil secondary tahminini %30-40 azaltır. Bu surcharge'in gercek nimeti.

Begum, Mesri'nin "surcharge effectiveness" gercekten kuvvetli bir argument. Ama burada daha temel bir soru: 6 m kalici dolgu zaten Pc=86'i 180 kPa'a kadar acmiyor mu? Yani kalici sigma_son 180, yapay OCR=Pc/sigma_son=86/180=0.48, NC bolgede sürekli kaliyor zemin. Mesri'nin OCR>1 surcharge effectiveness konsepti burada yatay duruyor.

Eger surcharge alindiginda dolgu yuksekligi 6 m'e dustugunde, sigma_v0=72+108=180 sirasinda Pc apparent = ? Yapay yukleme 9 m -> 162 kPa surcharge altinda zaten Pc gecirilmis. Sonra surcharge alinca sigma_v0=180'in altindaki tum noktalarin Pc=180'a yukseltildigi kabul edilir. Yani gercek kalici NC zone'unda surcharge yapay OCR yaratmaz, ust seviyelerde ise yaratir.

zeminci_burak yazdi:

gercek kalici NC zone'unda surcharge yapay OCR yaratmaz

Burak hocam, dogru — surcharge effectiveness sigma_son = sigma_kalici esitliginde kullanisli olmaz. Etkili olabilmesi icin surcharge'in BIRAKTIGI ek basinc maks ulasilan basinctan dusuk olmali. Yani 6+3 m yuk altinda primary tamamlanmis, sonra 3 m alindıginda 6 m kalici < 9 m max, evet, OCR=9/6=1.5 yapay. Etkili.

Hesabin matematigi temiz, benim ilk acklamamda atladim. Sahane bir nokta, sag ol.

9 m dolgu yapacaksiniz, 3 m'sini sonra alacaksiniz. Birisi soylesin bana, kil 3 m yuku alindigi an "of cok rahatladim, yine eski halime donmek istemiyorum" demeyecek mi yani. Saka mi siz?

sarkayasinegi yazdi:

kil 3 m yuku alindigi an "of cok rahatladim, yine eski halime donmek istemiyorum"

Emre, gerçekte tam dedigin gibi davraniyor — kile yapay yuk uygulanip alindiginda "yapisal hafiza" olusuyor (mechanical aging), yeniden ayni yuku kolaylikla tasiyor cunku bir kez sikismis. Bu surcharge effectiveness kavraminin fiziksel ifadesi. Saka degil, gercek bilim.

Deniz, asamali dolgu sirasinda monitoring kritik. Inklinometre yan kayma izlemek icin (kritik sınir 50 mm/ay), oturma plakasi her 50 m grid'de, piezometer en az 3 noktada (excess pore pressure max degeri Bishop limit oldugunda durdurma kararı). Bu olculer olmadan asamali dolgu kor ucusu olur.

Deniz hocam, ben Pazarcik depremi sonrasi yumusak kil dolgularinda inklinometre verilerini takip ettim. 50 mm/ay pasif sınır, ama her ulasilan kademe sonrasi statik durumda 5-8 mm/ay sürünme normal kabul ediliyor. Tamamen "0" beklemek mumkun degil, yumusak kilde mikro creep her zaman var.

Deniz, bir konu daha — slope geometrisi. 9 m dolgu yumusak kil uzerine yapilirken slope angle 1:2 (yatay:dusey) bile bazen dik gelir, 1:3 veya 1:4 yapmak gerekebilir baslangic asamasinda. Berm ilavesiyle kayma yuzeyinin geometrisi degisir, stability artar. Tasarimda berm dahil hesaplandı mi?

1990'larda Tekirdag'da Taner'in dedigi olayi gormustum, hatta benzer bir oturmaya yolda da rastladim — Edirne yakinlarinda dolgu kayinca asfalt 1.2 m yandan dustu. Yumusak kil bagisalmaz Deniz. Asamali git, bekle, fvt al, devam et. Karot ne diyorsa onu duy, oluk vermez.

Deniz, yapi denetim olarak 14 ay'lik bir sahaya 24-30 ay revizyon teklif ettiginde tasarımcı geri tepebilir, isveren basinciyla ezilebilir. Yazılı olarak "asamali olmadan slope failure riski Ns=21.4 ile catastrophic" demen lazim, savunulabilir kayit kalsin. Aksi takdirde dolgu yan kayarsa imza atan tasarimci sucu sana yikar.

Taner abi, tasarimda 1:2 slope, berm yok. Yarin tasarimciya 1:3 + 4 m berm onerimi sunacagim, asamali dolgu stratejisi ile birlikte.

Plan:

- Asamali dolgu 2.5 + 2 + 2 + 2.5 m (toplam 9 m surcharge), her kademe 5-6 ay arada

- Skempton cu/sigma' iliskisiyle her asama oncesi cu tahmini

- Bishop slope stability her asamada Ns<3.14 garantili

- 1:3 slope + 4 m berm baslangic geometri

- Inklinometre + oturma plakasi + piezometer monitoring (50 mm/ay siniri)

- 14 ay yerine 24-30 ay toplam saha kazanma suresine revizyon

- Mesri surcharge effectiveness kavramı kalici Cα'yi azaltma amaci

Tartisma cok zenginlestirdi planimi, herkese tesekkur.