Yine kafa karistiran bir gozlem abiler. Hakan abi ile bir deneme yaptik, ogrenmek amaciyla. Ayni Shelby tupten 4 numune kestik, ayni metre, ayni saatte. CL-CH gecis kil, dogal w = %32, LL = 48, PL = 21, PI = 27.

Numune 1: dogal halde, w = %32. UU shear box, 100 kPa, tau_f = 38 kPa. Numune 2: 24 saat hava kurutulup w = %26'ya indirildi (lab masa ustu), UU 100 kPa, tau_f = 47 kPa. Numune 3: distile su eklenip homogen karistirilarak w = %38'e cikarildi, UU 100 kPa, tau_f = 22 kPa. Numune 4: agir hava kurutmasi w = %20, UU 100 kPa, tau_f = 64 kPa.

w azaldikca cu artiyor, w arttikca cu azaliyor. Bu mantikli geliyor ama sayisal iliskinin uzerine bashlik koymak istiyorum, kafamda Bishop'un suction ve effective stress isleri var ama tam baglayamiyorum. Sizden teorik cumle istiyorum.

manisa_jr yazdi:

w azaldikca cu artiyor, w arttikca cu azaliyor

Junior, gozlemin klasik bir egitim deneyi sonucu, gercek tasarim verisi DEGIL. Sebebini aciklayim:

Numune 1 (w=%32) muhtemelen doygun (Sr ≈ %95-100), gercek "cu" anlami burada. Numune 4 (w=%20) plastisite limiti altinda, kati durumda, kismi doygun (Sr muhtemelen %60 civari). Numune 4'un olctugun tau_f = 64 kPa "cu" DEGIL, "apparent shear strength" — Bishop 1959 effective stress kismi doygun zeminde, matric suction (ua-uw) bashina gelen ek dayanim.

Bishop formulu: tau_f = c' + (sigma - ua) tan(phi') + chi*(ua-uw) tan(phi'). Burada chi parametresi doygunluk derecesine bagli, Sr = %100'de 1, Sr = 0'da 0. Yani senin numune 4'un kuru hali matric suction katkisi ile yuksek "tau_f" gosteriyor, bu sahada yagmur veya yeralti suyu ile kaybolur.

Ayse ablanin aciklamasi tam. Junior, tasarim acisindan onemli ders: cu "doygun zemin" parametresidir. Numune 3 (w=%38) muhtemelen doygunluk ustune cikarilmis, yani fazla su numune kenarinda kalmis homogen olmamis, yapay olarak yumusatilmis. Numune 1 dogal halinin gercek cu'sudur: 38 kPa.

Numune 2 (w=%26) sahada "kismi kurumus uzeri" bolgeyi taklit eder, atmosferle temas eden ust kabuk gibi. Sahada bu durum dogal olabilir (yagmur sonrasi kurumis ust 30 cm), o noktada cu ELBETTE yuksek, ama tasarim icin "worst-case" doygun durum dikkate alinir.

Sonuc: tasarim parametresi numune 1'den 38 kPa. Diger 3 numune lab'da bilimsel kavrama amacli tutulur ama tasarima girmez.

Junior, Hakan abinin sana ogrettigi sey aslinda klasik laboratuvar pedagojisi: "ayni zemin farkli kosullarda farkli cu verir, doygun durum referans". 80'lerde MIT'de Lambe hocanin ogrencilerine yaptirdigi deney. Sen bunu deneyimle ogrenmissin, kitaptan okumakla ayni degil.

Bishop 1959 makalesi referans: "The Effective Stress Principle". Ondan sonra Fredlund & Rahardjo 1993 kitabi unsaturated mekanigi modernlestirdi. Junior, Fredlund kitabini bul, 4-5. bolumlere bak. Profesyonel kariyerinde unsaturated mekanigi anlamak buyuk avantaj saglar, Turkiye'de bunu bilen muhendis sayisi 100'un altinda olmasi muhtemel.

MAYilmaz_Inz yazdi:

Fredlund kitabini bul, 4-5. bolumlere bak

Mehmet abi, Fredlund 1993 kitabi siparis ediyorum, ITU kutuphanesi sırasi 2 hafta. Hakan abi de muhtemelen bu kitabi okumus, simdi gozumden gecen nuans daha derin.

Junior, akademik bir ekleme: matric suction'in cu uzerine etkisi non-linear, yumusak smektitik killerde belirgin, kaolinitik killerde daha kucuk. Senin CL-CH numunen mineraloji ne (XRF veya XRD yapildi mi)?

Eger smektit baskinsa, w degisikliginin etkisi cok belirgin, senin gozledigin gibi 38 → 22 (w arttirinca yari) ve 38 → 64 (w azaltinca neredeyse iki kati). Kaolinitte fark daha az olur (%30-40). Mineralojiyi bilmek tasarim icin guzel bir teyit.

Ezgi ablam, mineraloji yapilmamis, lab'imizda XRD yok. Ama kil rengi koyu kahve, cubuksu agriegate gosteriyor, smektit olabilir mi? Sahada kuru iken cattlama (shrinkage) cok belirgin, smektit klasik isareti.

Junior, kuruda cattlama smektit isareti dogru ama kesin degil, bazen illit-smektit karisim da boyle gozukur. Saha LL = 48 ve PI = 27 ile A-hatti uzerinde, smektit oranli karisim olabilir. XRD yapilmasi kesin yanit verirdi.

Bizim Konya arge lab'da XRD var, akademik isbirligi olarak ucretsiz analiz yapariz numunenin 50 g'ini gondersen. Mineraloji raporu 1 hafta. Hakan abinin bu vesileyle bizim laba da eklenmis olur agi.

Junior, Begum hanim'in onerisi altin. XRD raporu olan numunenin tasarim raporu cok daha guclu olur, mineraloji belirsizligi kalkar. Iksa projelerinde de musterilere "XRD yapildi" dedigimde guvensizligin azaldigini goruyorum, "sayisal datayla calisiyor" izlenimi guzel verir.

Junior, jeolog olarak ekleyim: Manisa OSB cevresi alluvial Gediz havzasi, mineraloji literaturde smektit-illit-kaolinit karisim olarak gecer (eski MTA raporlarindan, 80'ler). Kuru cattlama gozlemin uyumlu, smektit baskin. Kesin XRD ile teyit ama saha gozlemin ders kitabina uygun.

Bu mineraloji bashlikla bashladigin tartisma da ilginc: smektikte w degisikligi cu'yu radikal degistirir, sahada yagmurla cu yari yariya iniyor olabilir. Iksa veya temel tasarimda bu mevsimsel degiskenlik dikkate alinir, sadece "doygun cu" yetmez, "wet season cu" tasarim parametresi koyulur bazen.

Numune kuruturken "ben adam olmaya yakinim" der gibi cu'su artar. Yagmurlanip beyaz bayrak ceker. Numuneler de bizim gibi.

Junior, mevsimsel degiskenlik konusu cok onemli. Bizim Izmir'de Karaburun yarimadasinda bir konut projesi olmustu 2017, etut yazinda yapilmis (kuru numune cu = 80), tasarim ona gore. Yagmurlu donemde temel oturma 4 katina cikti, dava acildi. Yapi denetim "etut donemi belirtilmemis, mevsim notu yok" diye tasarimcinin baska bir suclama buldu. Bunun ozeti: lab raporu numune nem durumunu net belirtmeli, mevsimsel uyari konmali.

Senin lab'da bu disclaimer template'e eklenebilir.

Deniz ablam, urpertici hikaye. Karar:

1) Tasarima cu = 38 kPa (numune 1, dogal w doygun durum). 2) Numune 4'un mineraloji XRD analizi Begum ablanin Konya arge'sine yarın gidiyor. 3) Rapor template'ine "numune nem durumu", "mevsimsel uyari", "kismi doygun parametre tasarima girmez" disclaimer ekleniyor. 4) Hakan abi ile lab politikasi: UU her zaman dogal w veya doygunlasmis numuneye, kuru numune yapilmaz.

Mehmet abi, Ayse ablam, Burak abi, Ezgi ablam, Begum ablam, Tamer abi, Deniz ablam, Taner abi — cok tesekkurler, yine bir konu kapandi.

Junior, sen 7 ay mezun ama akademik disiplin ile profesyonel kararlik birlikte ilerliyorsun. Bu forum sayfasinin kendisi gelecekte ders kitabina doneren bir referans. Sayisal veriyi paylasmaya devam et.

Junior, Kartal lab'da bizim politika ozel olarak: UU her zaman dogal w veya kontrollu doygunlasmis numunede. Hava kurutmasi, distile su ekleme gibi w manipulasyonu sadece akademik karsilastirma deneyleri icin yapilabilir, raporda "tasarim disi yorumsal veri" notu zorunlu. Sizin Manisa lab'da bu disclaimer template'e eklenirse Hakan abi rahatlar, junior'lar yanli yapma kapisi azalir.