Selam abiler, yine kafam karistiran bir konu. Lab sefimiz Hakan abi gecen hafta dedi ki "shear box'a numuneyi koyduktan sonra normal yuku 1 saat boyunca uygula, oturma bitsin, sonra kesmeye basla". Ben "ama bu UU, konsolidasyonsuz, oturmaya zaman vermek deneyin tanimini bozmaz mi" diye sordum, "yok bu sadece preconditioning, numune yerine otursun diye, konsolidasyon degil" dedi.

Kafam karisti. Bir taraftan 1 saat normal yuk altinda numune az da olsa konsolide olur (CH kil, k yaklasik 1e-9 m/s, 20 mm yuksekligi numune icin t90 hesabi 30-40 dk civari teorik). Bir taraftan da numuneyi sikistirmadan kesersen yatay yer degistirme baslamadan ust plaka oturma yapar, deplasman olcumum hatali baslar.

TS EN ISO 17892-10'a baktim, "consolidation phase" tarif ediyor ama o CD icin. UU icin net bir madde goremedim. Siz nasil yapiyorsunuz? Kac dakika preconditioning mantikli, yoksa hic mi olmaz?

manisa_jr yazdi:

1 saat normal yuk altinda numune az da olsa konsolide olur

Junior hesabin dogru. CH kilde k=1e-9 m/s, drenaj yolu H=10 mm (cift tarafli drenaj, numune yarisi), Tv=0.848 (U=%90), cv tipik 1e-7 m^2/s alindiginda t90 ≈ 14 dakika. 1 saat U=%99'u gecer. Yani Hakan abi'nin "preconditioning" dedigi sey teknik olarak konsolidasyondur, isim degistirmek olayi degistirmiyor.

Bu sekilde kestiginde elde ettigin parametre UU degil, "partially consolidated undrained" — yani CU'ya yaklasan ama drenaj kontrollu olmayan melez bir sey. Yorumlanmaz.

Burak'in noktasi cok onemli, ama Hakan beyin pratik gerekcesi de yabancim degil — eger numuneyi koyup hemen keserseniz, ust plaka ile numune arasi tam temas olusmadan strain baslar, yatay deplasman olcumu sahte cikar (negative settlement bile gorunur bazen).

Cozum: preconditioning yerine "seating load" — cok dusuk, mesela 5-10 kPa, 5 dakika. Bu temas saglamak icin yeter, numuneyi konsolide etmez (Tv = 0.05 mertebesi, U=%25 civari, cogunlugu temas oturmasi). Sonra normal yuk uygulanir ve hemen (1-2 dakika icinde) kesme baslar. Boyle yapinca UU karakteri korunur.

Ayse ablam, seating load fikri mantikli. 5 kPa ile 5 dk, sonra hedef normal yuk (50 / 100 / 200 kPa) ve hemen kesme. Hakan abiyle bunu konusayim.

Bir sey daha: hedef normal yuku uyguladigim anda numune oturmaya baslar, kesme cubugunu hareket ettirmem 1-2 dk icinde olur ama bu surede zaten konsolidasyon basliyor. Bunu nasil engelleyebilirim?

Engelleyemezsin tam. Shear box'in kendi yapisindan kaynaklanan sorun bu — gozenekli tas her iki tarafta, normal yuk uygular uygulamaz drenaj baslar. Triaxial'da membran ile drenaj hatlari kapatilabilir, shear box'ta bu opsiyon yok.

Pratik kabul: 1-2 dakika icinde kesme baslar ise, bu surede H=10 mm icin Tv = 0.012 mertebesinde, U=%12 civari. Yani %85-90 numune hala UU karakteri tasir. Tam temiz UU degil, ama yorumlanabilir aralikta. Bishop & Henkel 1962 5. bolumde aynen bunu "quasi-undrained" diye adlandiriyor.

Bizim iksa projelerinde geleneksel olarak "1-2 dakika icinde kesme baslat" kuralina uyduguna emin olmak istiyorum. Lab raporlarinda bu surenin yazilmasini istiyorum artik, "normal yuk uygulamasindan kesme bashlangic surasina kadar gecen sure: X dakika" diye. Tasarimci icin onemli detay, eski raporlarda hic bulamazsiniz.

Taner bey, biz Kartal lab'da bu suresi raporda 5 yildir veriyoruz. Bizim standart 90 saniye, 60-120 araliginda. Iki teknisyenden biri normal yuku uygular, digeri stopwatch ile sayar, 90. saniyede kesme baslatir. Disiplinli prosedur.

Hakan beyin onerdigi 1 saat preconditioning aslinda eski okul yontemi, 80'lerde MIT'de bile boyle yapiliyordu. O zaman triaxial yoktu, shear box'tan en iyiyi cikarmaya calisiyorlardi. Simdi triaxial varken bu kadar zorlanmaya gerek yok, kisa preconditioning (seating load) yetiyor.

Harun bey'in 90 saniye kurali iyi bir disiplin. Bizim Izmir lab'da farkli bir sorun: bazi numuneler oyle yumusak ki 5 kPa seating load bile fazla, numune kenar disari sizar. CH yumusak kil, w=%55, IL>0.7. Bu numunelerde seating load'u 2 kPa'ya dusuruyoruz, ama temas sorunu olusur. Bazen numuneyi shear box'a yerlestirirken trim adimini cok dikkatli yapip yarim mm fazlalik birakiyoruz, normal yuk uygularken bu fazlaliki dengelesin.

Bu tip pratik nuanslar laboratuvar standartlarinda yazmaz, deneyimle gelir.

Akademik bir not: Lambe & Whitman 1969 "Soil Mechanics" 21. bolumde direct shear preconditioning tartismasini guzel ozetler. Onlarin tavsiyesi: normal yuk uygulandiktan sonra "stabilization period" 5 dakikadan az olmasi, eger 5 dakikada deplasman 0.05 mm/dk'dan az ise kesme baslayabilir. 5 dakika sinirina varilirsa, deney UU olarak gecersizdir, partial consolidation baslar.

Bu modern standartlara da yansimis: ASTM D3080-11 (CD icin) "consolidation phase" tanimliyor, UU'da bu fazi atlama gerekiyor.

ank_ezgi yazdi:

normal yuk uygulandiktan sonra "stabilization period" 5 dakikadan az olmasi

Ezgi ablam, Lambe & Whitman'i ariyacagim, lab'da var galiba. 5 dakika tavanini Hakan abiya soyleyim, uzun preconditioning yerine bu tavanla calismayi onerebilirim.

Numuneye 1 saat preconditioning yapmak, kahve siparisi vermeden once kafenin onunde 1 saat bekleyip "ben sicaktanmisim" demek gibi. Onlar siparisi karistiriyor zaten.

Bizim lab'da preconditioning kurali: seating 5 kPa-3 dk, sonra hedef normal yuk uygulanir, 60 saniye stabilizasyon, deplasman okumasi sifirlanir, kesme baslar. Bu 4 dakikalik prosedur 100+ projede tutarli sonuc verdi.

Junior, Hakan abi'ye nazik bir ekleme yap: "Mehmet abi (forumda) ve Murat bey (Kartal lab) bu prosedurde 4 dakikayla calistik 5 yildir, senin 1 saat onerini bir gun deneyelim ama ana prosedur 4 dakika olsun". Eski okul ustaya saygi gostermek gerekir ama olculu olarak.

Lab raporlarinda preconditioning suresinin yazilmasi konusu cok onemli, IksaKurucu'nun bashlattigi bir farkindalik. Ben de oneririm: rapor template'inde "preconditioning sure", "normal yuk uygulamasi-kesme bashlamasi arasi sure", "kesme hizi" alanlari ayri ayri olsun. Boyle hem laboratuvarlar disiplinli olur hem rapor okuyan bu detaylari gorur.

Ozet:

UU direct shear icin preconditioning "1 saat" yanlistir, partial consolidation olur, parametre UU karakterini kaybeder. Pratik prosedur: seating load 5 kPa-5 dk (Ayse ablam), sonra hedef normal yuk + 60-90 saniye stabilizasyon + kesme bashlatma (Harun bey, Murat bey). Lambe-Whitman tavani: 5 dk gecerse UU gecersiz (Ezgi ablam). Rapor template'ine bu surelerin yazilmasi (Canan ablam, Taner abi).

Hakan abiyle yarin sabah konusacagim, oneri olarak yeni prosedur sunacagim. Tesekkurler herkese.

Junior, eski usta ile konusurken nazik ol. Hakan abi muhtemelen 80'lerden eskimis bir prosedur kullaniyor, sebebini bilmeden devam ediyor. "Yeni standart cikti" demek yerine "literaturde bu kadar kisa surede iyi sonuc aliyorlar, bir deneyelim mi" demek daha iyi olur. Ben de boyle yaptim 2010'da triaxial geldiginde, eski usta ikna oldu yumusakla.

Hasan usta, dogru, nazik gidecegim. Hakan abinin bilgisine de saygiliyim, sadece prosedur guncelleme istiyorum.