Bir rapor savunmam lazim, arka plan acayim: Cekmekoy'de yumusak kil uzerinde 4 katli bir isletme binasi temeli etut raporu. Biz 60x60 mm kare kesit direct shear kutusunda UU modunda kesim yaptik, 3 normal gerilim (50 / 100 / 200 kPa). 100 kPa altinda tau_f = 45 kPa cikti, 3 numuneli ortalama, standart sapma 3.2. Kayma hizi 0.3 mm/dk, numuneler Shelby tupunden taze, LL=52 PL=24 PI=28 CH sinifi.

Tasarimci buyuk buyuk bir muhendis (40 yillik kariyer, firmasi iyi taninir) raporu gordu, "cu=45 cok yuksek, bu zeminde olmaz, muhtemelen 25-30 olmasi lazim, direct shear sonucu kabul etmem" dedi. Triaxial UU da istedi. Kabul, triaxial zaten yaptiracaktik paralel. Ama neden bu kadar net bir bicimde "kabul etmem" dedi anlamak istiyorum, cunku bu tasarimciyla 3 yildir calisiyorum, her zaman veri okur, hic boyle kokten reddetmemisti.

Ayse, 40 yillik tasarimci gecmisten biliyor ki CH sinifi yumusak kilde direct shear UU'dan gelen cu sistematik olarak yuksek cikar. Senin bir onceki konuda da konustuk bunu, shear box yatay duzlemi zorluyor, progressive failure, kontrolsuz drenaj — hepsi yukari itiyor sonucu.

Yumusak CH kilde empirik beklenti: cu ≈ 0.22 × sigma'v0 (Mesri 1989). Cekmekoy'de 6 m derinlikte sigma'v0 yaklasik 100-110 kPa ise cu beklentisi 22-25 kPa. Tasarimcinin "25-30 olmasi lazim" dedigi tam bu korelasyondan geliyor. Senin 45'in 2 kati. Yani tasarimci hafizasindaki SHANSEP iliskisinden hesap yapti ve netti.

MAYilmaz_Inz yazdi:

cu ≈ 0.22 × sigma'v0 (Mesri 1989)

Mesri korelasyonu dogru. Ladd (1991) Terzaghi Lecture'da da 0.20-0.25 araligi vermis normal konsolide killer icin. Ayse'nin sahadaki OCR 1 civariysa 22-25 bekleniyor. 45 veri olarak olabilir ama TASARIM parametresi olarak kabul edilemez.

Tasarimcinin kokten reddi tamamen hakli, basarili muhendis icgudusu.

Tamam, 0.22*sigma'v0 ile mantikli kontrol noktasi elimde simdi. Benim direct shear UU raporumda bu empirik kontrolu en bashta koymam gerekir miydi?

Evet, koymak gerekirdi. Her cu degerini raporda verirken Mesri / Ladd empirik beklentisini yanina yazmak iyi disiplin. Boyle yazinca okuyucu "sanity check" dogru yapmis oldugunu gorur. Ben raporlarimda her zaman soyle bir tablo koyarim: olculen cu / beklenen cu (0.22*sigma'v0) / oran. Oran 0.7-1.5 araliginda degilse, rapor ayrica "anomali notu" bolumu acar sebep arar.

Senin vakada oran 45 / 22 = 2.04 — kirmizi alarm.

Ayse ablam, bir onceki konuda konustugumuz sey bu galiba? Shear box UU'nun sistematik yukselttigi. Tasarimci da bunu biliyormus.

Bir teknik detay: 60x60 mm numune kuculuk boyutuyla da katki yapiyor. Larger specimen (100x100 veya 300x300 shear box) cogu zaman %10-20 daha dusuk pik dayanimi verir (scale effect). Senin vakada kutu kucuk, ustune UU, ustune shear box duzlem zorlamasi — tumu birikince 2x fark acikliyor.

Jewell & Wroth 1987 (Geotechnique 37/1) scale effect uzerine referans makale. 60x60 akademik referans cok, pratikte saha icin 100x100 tercih edilir genis firmalarda.

Ayse, bir sey sormak isterim: numunelerin Shelby tupu ile alindi ve dikey kesildi mi? Direct shear'a numuneyi dikey (vertical trim) koyarsan, saha duzlemine paralel kesim duzlemi zorlarsin, sonuc yanli olur. Eger yatay (horizontal trim) alindi ise saha duzleminin 90 derece digeri. Cogu laboratuvar bunu rapora yazmiyor ama onemli.

geoteknik_selim yazdi:

dikey (vertical trim) koyarsan, saha duzlemine paralel kesim duzlemi zorlarsin

Kemal amca (bizim lab ustamiz) yatay trim yapti, dogrulatim. Yani saha duzleminin dikeyi. Anisotropy kaynakli 1.1-1.4 faktor fark bu nokta ile aciklanabilir ama 2x'i aciklayamaz, hala direct shear UU'nun kendi problemi baskin.

Lab sefi olarak, biz yumusak CH'de direct shear UU yapmiyoruz artik 5 yildir. Sadece Atterberg + triaxial UU + konsolidasyon. Direct shear'i sadece kum/siltli kum icin CD modunda kullaniyoruz. Bu bazi musterilere garip geliyor, "ama sipariste vardi" diyorlar, biz nazikce aciklayip triaxial'a yonlendiriyoruz. Sonuc kalitesi artti, tasarimcilardan sikayet neredeyse sifir.

Harun bey, iyi politika. Biz de yumusak kilde "direct shear opsiyonel" yaparsak, benzer karmasadan kurtuluruz. Mehmet Ali'ye de taklif edecegim (esim, firma ortak), lab politikamizda guncelleme olabilir.

45 cu demek bence bu zemin aslinda kaya, yanlislikla kil etiketi yapistirilmis. Jeoloji muhendisi lazim.

Bir de rapor yazim acisindan oneri: tasarimci "reddediyorum" dediginde alinma, belge olarak "ek teyit triaxial UU yapilacaktir, direct shear UU sonucu yorumsal veri olarak dosyada kalacaktir" diye kaynak eklemeli. Boyle hem tasarimci hem yapi denetim hem sen korunursun. Yeni muhendis Elif'in bize ogrettigi bir seydi bu, "yazili oldugunda savunulur".

Canan ablam, yapacagim. Triaxial UU gonderildi, iki haftaya sonucu ciktigi zaman burada guncelleme paylasirim. Beklenti cu 22-28 araliginda. Eger 28'i gecerse, SHANSEP ile OCR kontrolu yapmam gerekir, yumusak kilde nadir ama OCR 1.5-2 vakalarinda olabilir.

Temiz yakalama. Tasarimcinin icgudusune saygi duy, deneyimden geliyor. Bizim fiirma da bu tasarimciyla 20 yildir proje paylasiyoruz, ismini soylemiyorum ama iyi adamdir, veriye cok saygili. Triaxial sonucunu bekle, bildiri paylasacagim ben de.

Ozet cikardim dosya icin:

Olculen direct shear UU cu=45 (100 kPa altinda) empirik beklentinin (Mesri 0.22*sigma'v0 ≈ 22 kPa) 2 kati. Shear box UU doygun kilde sistematik yukselti + scale effect + yatay duzlem zorlamasi + kontrolsuz drenaj birlesik etkisi. Tasarim parametresi olarak kabul edilmiyor. Triaxial UU teyit bekleniyor, beklenti 22-28 kPa araligi. Rapora Mesri korelasyonu kontrol notu ve "direct shear UU yorumsal" uyarisi eklenecek.

Tesekkurler herkese.