Bir akademik tartısma açmak istiyorum. Cubuk havzasinda doktora oğrencimle bir reaktive heyelan kutlesinin uzerinde saha CD direct shear (in-situ shear box) testi yaptık, NGI tipi cihazla — kuyu kenarinda dogal slickenside yuzeyi uzerinde direkt olcum, normal gerilme saha effective stress'le esit (yaklasik 130 kPa, kuyu derinligi 7 m), drainage saha porewater chemistry icinde (lab'a tasimadan). Sonuc phi_saha = 8.2 derece.

Ayni numuneden Shelby ile alındı, KTU Harun'a yolladım, Bromhead ile lab phi_r = 11.8 derece. Yani 3.6 derecelik bir gap var, saha < lab. Beklenti aksiydi: lab numune disturbance ile yuksek tahmin verir diye dusunmustum (Murat abi'nin Surmene konusunda tartistik), ama burada tersi cikti. Saha olcumu daha dusuk.

Sebep ne olabilir? Saito et al. 2006 (Soils & Foundations 46) saha-lab fark uzerinde calismis, fark genelde 2-4 derece, isaret degişken — bazen lab yuksek bazen saha. Ama mekanizma ne? In-situ shear box'in dogal porewater'i lab'in su saturasyonuyla farklı sonuc veriyor olabilir mi? Yoksa scale effect (saha shear yuzeyi 30×30 cm, lab cihaz 7 cm cap) mekanizma farki getiriyor mu? Forumdan dusunceleri merak ediyorum.

Ezgi, soru gercekten enteresan. KTU'da Cubuk numuneninin lab raporunu yeniden bakayim — Bromhead 11.8 derece, drained slow shear, kumulatif deformasyon 380 mm, polished surface tam gelisti. Saha effective stress 130 kPa, lab'da 50/100/200/400 kPa nokta envelope cikartmistik, lineer fit uzerinden 130 kPa'da phi=11.8.

Saito 2006 makalesindeki en gucu hipotez: in-situ shear box'in saha porewater kimyasi (Na+, Ca2+, Mg2+, sulphate iyonları, redox kosulu) ile lab'a tasınmıs distile-saturated numuneninin kimyası farkli. Cubuk havzasi ic Anadolu, sulphate-Na+ baskın olabilir, lab'da distile kullandim hatirlarsam. Eger porewater kimyası dispersan-yonune cekiyorsa (Murat'ın DSI baraj konusu da paralelİ) saha'da partial dispersion + lower phi olabilir, lab'da distile saturasyon ile bu mekanizma kayboluyor. Synthetic pore fluid ile yeniden test edebilirim isterse.

ktu_zeminci_harun yazdi:

Cubuk havzasi ic Anadolu, sulphate-Na+ baskın olabilir

Harun, saha porewater analizi yapmistik bu yıl mart'ta — Na+ 380 mg/L, Ca2+ 220 mg/L, sulphate 510 mg/L. Na+/Ca2+ orani yaksek 1.7, sulphate baskın. Ic Anadolu evaporit etkilerinden geliyor. Lab'da distile su ile saturasyon yaptın yani buyuk farki acıkliyor olabilir. Synthetic pore fluid ile yeniden test mantikli, bu sonbahar tekrar gondereyim.

Ezgi hocam, dispersan kil + porewater chemistry konusunda Murat abi ile tartismistik onceki ay. Sulphate-Na+ baskın porewater'da double-layer mekanizmasi devreye giriyor, kil platelet'lerin lateral repulsion yuksek oluyor, residual phi DUSUK cikiyor. Sizin Cubuk numune dispersan-egilimli olabilir, pinhole testi yaptın mı? Eger D2-D3 sınıfı cikarsa hipotez tamamen dogrulanir.

Saha CD test bu durumda gercek davranısı yansıtıyor (saha porewater var), lab Bromhead distile ile saturated yapilmis disinda yapay olabilir. Tasarım icin saha degerini kullanmak gerek bu durumda — saha gerceği lab idealinden onemli.

mta_suzan yazdi:

pinhole testi yaptın mı?

Suzan hanim, pinhole testi yapmadim hala, oneri uzerine yarınki saha cıkışina alalım numuneyi. Eğer D2-D3 cikarsa bu olcumdeki saha-lab gap'in mekanizması net olur. Ic Anadolu evaporit etkili kil bandi olarak literaturde yer alabilir, makale potansiyeli var.

Ezgi ablacım, Cubuk havzasında doktoranızin saha calismasi heyecan verici. Jeolojik baglamından bir not: Cubuk havzasi Neojen golsel cokeller barındırır, evaporit araları ve sulphate-Na+ zenginlestirilmis killi-marn katmanları var. MTA 1:25.000 jeoloji haritalarında Goksun Formasyonu olarak isimlendirilir. Sizin numune muhtemelen bu formasyondan, dispersiyon supheliği jeolojik olarak destekli. Bizim ODTU bolumunde XRD + XRF ozelliği var, eğer numune mineralojisi ihtiyac duyarsanız ucretsiz analiz yapabilirim, danismanim onaylarsa.

Ezgi, saha CD test yaklasiminin metodolojik onemini vurgulamak isterim — saha'da residual phi olcumu lab'a tasinmadan, ozellikle pore chemistry-bagimli kil bantlarında en gercekci sonucu verir. Aas 1979 (NGI) bu cihazi gelistirirken tam bu mantığı temel almis: "lab'da yaratilan idealize numune saha gerceğine en az %10-30 sapar". Senin saha=8.2 lab=11.8 fark % 31, Aas'in tahminine birebir.

Pratik tasarımda hangi degeri kullanmak gerek? Operational phi kavramı (Stark-Eid 1997) saha + lab sentezi, ortalama 10 derece. Ama "saha gercek"e yakın gitmek istiyorsan saha=8.2, ek guvenlik faktoru ile carparak rapora yaz. Bu Cubuk projesinin tasarımcısı buyuk olasilikla saha degerini kabul etmek istemez "tek bir olcum" diye, ama mekanizma açıklamasıyla birlikte sunarsan ciddiye alınır.

Ezgi hocam, NGI tipi in-situ shear box cihazi Turkiye'de cok az labda var, KTU'da yok galiba (Harun teyit etsin), ITU'da cok eski bir tane vardi calişir mi bilmem. Sizin cihazinizi kim sagladi, Kandilli mi? Saha CD test yaygınlasması icin bu cihazların erisilebilir olmasi sart, su an sadece akademik calismalar icin kullaniliyor, pratik mühendis erisim limitli.

17 yıllık tecrubemde saha CD test yapilmis bir proje 2008 Sapanca'da gormus, oradaki olcum lab'dan 4-5 derece dusuktu, exact mekanizmayı o zamanki muhendis aciklayamamisti, simdi bu Suzan hanim'in dispersan + chemistry hipotezi ile aydınlanıyor 16 yıl sonra. Forum bu yuzden degerli, eski problemlerin yeni cevaplari cikiyor.

MAYilmaz_Inz yazdi:

sizin cihazinizi kim sagladi

Mehmet Ali abi, ODTU Insaat-Cevre laboratuvarinda eski bir NGI cihazi vardi, 1998'de Norvec ile yapılmıs bir collaboration'dan kalmıs. Hocam Prof. Mehmet Yener restorasyon yapti 2022'de, simdi calistiriliyor. Cubuk numunesi bu cihazda olculdu. Pratik mühendise erişimi cok zor, sadece akademik kullanım. KTU'da yok evet, Harun'un Bromhead'i lab tarafına calisiyor.

Ezgi hocam, saha CD test yapildigini duyunca aklima Surmene konum geldi — saha back-analysis 9-10 derece, lab Shelby ile 14.3 derece, gap 4-5 derece. Eger Surmene'de saha CD yapsaydık, 9-10 derece civari cikar miydi acaba? Saha back-analysis ile saha CD test ikisinin uyumu Cubuk'ta sahanın gercek davranısını anlatma yonunde guclu kanit. Surmene'de uygulanması mali zor ama metodolojik olarak gercek phi'yi bulma yolunda en yakın yontem.

Eski TKGM yıllarımda saha'da olcum yapmak hep ust seviye sayilirdi, simdi de oyle. Lab idealize, saha gercek. Ezgi hocam, calismaniza basari.

Iksa tasarımı acidan: saha CD test sonucu 8.2 derece, Cubuk projesinin tasarım parametresi olarak almak istesem ne yaparim? Plaxis Mohr-Coulomb'da phi gir 8.2, c=0, FS hesabı klasik. Ama tasarımda "tek olcum, scale effect uzerine yorum" notu rapora konsa, denetimci muhtemelen ek lab sorgular. Saha CD + lab Bromhead + Stark-Eid grafik tahmini ucusu gosterip "operational phi 9.5 derece" sentezi tasarım icin ideal — Ezgi hocamin daha onceki konularda da onerdigi yaklasim. Plaxis bilmem ama tasarımcı sentaks bilirse ucu birden raporlar.

Saha gerceği lab idealinden farkli cikar diyenler bana surekli "sahasal hayat ile internet yazismaları farkli" diye ozelden mesaj atar, oran tam tutar.

Ezgi hocam, jeolog tarafından bir sentez: saha CD test + saha porewater + lab synthetic pore fluid + lab distile karsilastirmasi, kil residual mekanizmasının tam fotograf cikartırmis olur. Cubuk numune Goksun Formasyonu'nun evaporit-etkili karakteri, dispersan supheliği, Na+/Ca2+/SO4 bilesimi, hepsi birbirine kanit zinciri. Senin doktora ogrencin guzel bir saha vakası bulmus, makale yayinlandiginda Anadolu evaporit-etkili kil bantları residual literaturune onemli katki olur.

Defter saha hafizasidir, derim her zaman — saha CD test sonucları defterde tutulan sahayla birebir ortusuyor, biz jeologlar uzun zamandir "saha lab'a karsı" deriz, simdi saglamca olcumlu olarak destekleniyor.

Plan: (1) Cubuk numuneye pinhole + Crumb test (Suzan hanım onerisi), (2) Merve ablanin XRD + XRF kabul edersem mineraloji/kompozisyon, (3) Harun KTU'de synthetic pore fluid (saha kimyası eslestirilmis) ile lab Bromhead tekrarı, (4) saha CD = 8.2 + lab synthetic phi_r + lab distile phi_r ucusu yayında compare edilir, (5) Cubuk havzasi Goksun Formasyonu evaporit-etkili kil bantları residual makalesi, ortak yazarlik Suzan + Harun + Merve + Tarik + ben + danismanım, (6) tasarımcıya operational phi yaklasimi rapor formatinda sun. Herkese tesekkurler — Mehmet Ali abinin "16 yıl onceki problemin cevabi simdi cıkar" cumlesi forumu ozetliyor.