Aksamustu Trabzon'dan donuyordum, hava soguk, yol kenarinda gozlemledigim bir manzara aklimi mesgul etti. 2024 yili Karadeniz yagisini hatirlarsiniz, ozellikle aralik ve subat aylari, MGM verisinde Trabzon-Rize-Artvin hattı ortalama %180-220 ustunde. Bizim 2018'de Of-Maska hattina cikartilan eski heyelan kutlesinde — orada 2018'de phi_r olculmustu KTU'de, 9.2 derece — bu yıl aktif yamac kıpırdamalari gozlendi. 7 cm asagiya kaymis bir kosk, drenaj kanali yamacta yarilmis.

Aklimdaki soru su: aynı zemin, aynı phi_r, ama yagis sonrasi pore pressure tavan yapinca FS aniden 1.0'a kadar dusuyor. Yani lab phi_r olcumumuz hala dogru ama "stable" ile "marginal" sınırı su degeri ile kayıyor. Bizim 2018'de FS=1.45 buldugumuz yamac, 2024'te muhtemelen FS=1.05 civarındadir. Karot yalan soylemez ama yagis siniri aşılınca karotun ne dedigi yetmez, suyun dedigi de baş tac.

Sizler benzer durumlar gormus musunuzdur? phi_r olcumu ile yamac stabilitesi arasinda yagis-bagimli senaryolar nasıl modelleniyor?

Murat abi, Of-Maska gozlemini cok iyi yakaladin. 2024 aralik-ocak yagisinda Arakli ve Of arasinda en az 6 yamac aktivasyonu kaydı duydum, ikisinde otoyol kapanmıştı 24 saat. Lab phi_r sabit, evet, ama Iverson 2000 modelinde gosterildigi gibi yagis infiltration ve pore pressure response uzun-vadeli stabilite parametreleri kadar onemli, hatta bazen daha onemli.

Bizim Arakli projemizde 2024 yagis sonrasi piezometre kayitlari pore pressure 18 kPa'dan 47 kPa'a cikti uc gunde, drenaj kapasitesini sasti. FS hesabini guncelledim: drenaj-oncesi FS=1.32 → yagis-pik FS=1.06. Marginal sınırda 36 saat kaldı. Bu donemde slope monitoring sıkılastirildi, neyse ki kayma olmadi ama can sıkıcıydı.

Murat abi ve Deniz hocamin yorumları gercekce. Iverson 2000 (WRR 36(7)) "Landslide triggering by rain infiltration" makalesi tam bu konuyu modelliyor — yagis-bagimli pore pressure response zamana bagli, T = D^2/(4×D_h) where D_h hidrolik diffuziyon katsayisi. Karadeniz neojen kil bantlarinda D_h tipik 10^-7 m^2/s, kayma duzlemine kadar 8-10 m derinlik icin response time 50-100 gun mertebesinde. Yani aralik yagisinin etkisi subat-mart sonuna kadar devam eder, ani degil yavas bir gelisme.

Bu durumda lab phi_r tek basina yamac davranısını anlatmaya yetmez, dynamic pore pressure modellemesi gerek. Plaxis coupled flow-deformation veya GeoStudio SEEP-W + SLOPE-W kombinasyonu standart tool. Murat abinin Of-Maska'sinda 2024 yagisinin etkisi 2025 mayis-haziran'a kadar devam edebilir, slope monitoring devam etmesi onerilır.

ank_ezgi yazdi:

2024 yagisinin etkisi 2025 mayis-haziran'a kadar devam edebilir

Ezgi hocam, response time 50-100 gun bilgisi karşımda kosumun acılmasını sagladı. Yani simdi mayis basında olduğum hala "geride kalmis" pore pressure peak'in icindeyiz, tam stabil rejime henuz girmedik. Saha sahibine bunu mesaj olarak iletmem gerek, monitoring devam etmeli denilir genelde "kıs gecti, sorun yok" diyerek izlemeyi durduruyorlar.

Trabzon'da yaşadık, evet — 2024 aralik-ocak donemi rekorduydu. Bizim Akcaabat-Vakfikebir hatti boyunca 11 noktada slope distress kaydedildi, 4'unde temel kazi gerekti. Ortak ozellik: hepsinde 2010-2018 arası phi_r olcumu yapilmis (yani veri vardi), peak'ten residual'a inilmis durumdaydi. Yani lab data dogruydu, ama yagis-pik senaryosunda FS sınıra ulastı. Murat abi'nin gozlemi tum bolge icin tipik.

Trabzon Buyuksehir Belediyesi simdi yamac monitor projesi acti, 23 noktada InSAR ve piezometre, MGM yagis verisi entegrasyonu. Ezgi hocamin Iverson modellemesi bu projede uygun olur.

Karadeniz 2024 yagisini MTA bunyesinde de takip ettik, Genel Mudurlukte raporları konsolide ettik. Mart sonu raporumuz cikti: 2024 aralik-ocak Trabzon-Rize hattınde ortalama yagis 2.1× normal, gunluk pik 187 mm (Of istasyonu, 28 aralik), reaktivasyon kayitlari 47 noktada (1995 sonrasi en yuksek seviye). 17 noktada phi_r olcumu daha onceden vardi, lab degerleri hala gecerli ama stabilite analizleri yagis-pik senaryosu icin yetersiz kalmıs.

Bunu MTA olarak Cevre Sehircilik Bakanligi'na bir rapor halinde sunmustuk, "Karadeniz heyelan stabilitesi yagis-pik senaryosu zorunlu olmali" diye onerdik. Henuz mevzuat gelmedi.

Cengiz hocamin MTA raporunu okuduğumda da rakam acındaydi. 17 yıllık tecrubemde benzer yagis senaryosunu 1998-99 (Trabzon dagiluyor afeti), 2010 (Rize sel afeti), 2017 (Artvin Hopa) gibi donemlerde gormustum, ama 2024 dahasi olmussa muthis bir uyari işareti. Lab phi_r sabit kalir, ama tasarım pratiginde yagis-pik senaryosu artik standart olmali. Ezgi hocamın Iverson framework'u ve coupled modelleme onerisi bu mevzuat olusumuna katki olur.

Murat abi'nin Of-Maska gozlemi, kosk 7 cm kaydi diye dedigi, dramatik bir gosterge. Bu tip yamac kıpırdamaları erken uyari olarak goruluyor literaturde, aktif kayma oncesi. Saha sahibini hemen bilgilendir.

Murat abi, 7 cm kayma dramatic — InSAR uydu data ile bu yamacın last 6 ay'lık deformasyon haritasini cikarabilirim isterseniz. Kandilli'de Sentinel-1 verileri ucretsiz, 12 gun aralıklarla. Of-Maska'nın koordinatlarini gondersen 1-2 gun icinde deformasyon profili cikartırım, son 6 ayda nereler kıpırdamis renkli haritada gorulur. Bu hem saha sahibi icin sok edici gorsel hem mevzuat icin somut data.

jeofizik_leyla yazdi:

Of-Maska'nın koordinatlarini gondersen 1-2 gun icinde deformasyon profili cikartırım

Leyla hanim, koordinatlari ozelden gondereyim, bu yamacın InSAR profili hayati onemde olabilir. Saha sahibine "kosk kıpırdadi" demek anlattığımıza inanmıyorlar bazen, "uydu yamacın hareketini ispatlıyor" demek farkli bir agirlik tasır.

KTU'de 2024 yagisi sonrasi reaktivasyon olan numuneleri yeniden lab'a aldik, phi_r tekrar olcumlerinde fark yok — Murat abi ile Ezgi'nin tartistigi gibi, lab degeri sabit. Esas degişen pore pressure ve effective gerilme. Ama bir sey de gozlendi: bazi yamaclarda yeni mikrocatlaklar olustu, kayma duzlemi yeniden serbestlestirildi (5-10 cm displacement), bu durumda olcum hala 9-10 derece civari ama yamac altindaki sahanın stabilite rejimi degişti. Fizik olarak aynı, ama saha bilinci farkli — uyari sınırına çok daha yakın.

Karadeniz'de yagis olunca yamac kayar, kayma olmadiginda da yagis bekleniyor diye herkes endisede, bu adamlar ne ara rahat ediyor merak ediyorum.

Sarkayasinegi abi, gercek soruyu sordun — Karadeniz yamac muhendisinin rahat etmedigi bir gercek. Surekli izleme, surekli kontrol, surekli yagis takibi. Murat abi'nin gozlemi gibi anlik gozlemler hayat kurtarici olabiliyor, biz vintage muhendisler diyebiliriz ama bu tehlike yonetimi.

Akhisar'dan okuyorum, 2024 yagisi bizim bolgeyi etkilemedi ama Karadeniz'in durumu bu seviyeyse mevzuat gelmesi sart. "Yagis-pik senaryosu" zorunluluğu olmadıkca tasarımcılar long-term avg yagis ile gidiyor, marginal yamaclarda risk almiyor. MTA'nin onerisi onemli, IMO ve TMMOB destegi ile gecirilmesi gerekiyor.

Murat abi, kapanış sentezi: (1) lab phi_r sabit, dogru parametre, (2) yagis-pik senaryosu pore pressure ile FS'i marginal sınıra dusurur, (3) Iverson 2000 framework ile dynamic pore pressure modelleme standart olmali, (4) InSAR + piezometre + MGM yagis entegrasyonu Trabzon Buyuksehir projesinde gibi yayginlasmali, (5) 2024 yagisinin etkisi mayis-haziran 2025'e kadar devam edebilir, monitoring durduralmamali. Sen sahaya yine cikiyorsun, Murat abi, gozlem ve fotograf paylas, biz akademik tarafa Iverson modellemesi ve mevzuat onerisi calismaya devam edelim.

Ezgi hocam, sentez tam ortalandi. Bu konuyu IMO Trabzon Subesi'ne de iletecegim, yamac muhendisleri sezonu pratik tartismasi icin gunden bir oturum acabiliriz. Mehmet Ali abime, Deniz hocama, Yunus'a, Cengiz hocama, Leyla hanima, Harun hocama tesekkurler. 2024 yagisini unutmayalim, 2025'te ne gelecek bilmiyoruz ama daha hazirlikli olmamız gerek.