Heyecanli bir sey yaptik laboratuvarda, sizinle paylasayim hem kontrol hem fikir alayim. Firmamizda ring shear cihazi yok, musteri ise Trabzon'daki heyelan sahasi icin rezidüel phi' istiyor (tasarim mudahalesi slope stabilite analizi icin). Ring shear normalde standart cevap olurdu.

Biz kesme kutusunda 60x60 numuneyi uc kez ileri-geri kaydirdik (reversal): ilk pik tau ondan sonra dustu, ikinci ve ucuncu turda tau neredeyse sabit bir residual degere yakinsadi. Bu yontemle phi_r = 12 derece bulduk (3 numune, 100/200/400 kPa). Bishop et al. (1971) makalesinde "reversal method" diye geciyor, kesme kutusunda ring shear'in yaklasik alternatifi olarak.

Soru: bu yontem ne kadar dogru? Skempton (1985) ring shear ile reversal kesme kutusu karsilastirmasinda fark veriyor mu? Ben biraz okudum ama net degil.

Skempton (1985) "Residual strength of clays in landslides, folded strata and the laboratory" (Geotechnique 35) makalesi tam bu konuya ayrilmis. Ozet: reversal direct shear rezidüel phi'yi ring shear'a gore sistematik olarak 1-3 derece YUKSEK veriyor. Cunku kesme kutusunda numune ileri-geri giderken kayma bandi tam olarak re-orient olamiyor — kil parcaciklari yonlenisini her donusu biraz kaybeder, gercek ring shear surekli tek yonde giden deformasyona erisemez.

Bromhead (1979) ring shear cihazini tasarlarken bu sinirlamayi motivation yapmis zaten. Bromhead cihazi simdi standart, 250 mm cap halka numunesinde snirsiz deformasyon yapabiliyorsun.

ank_ezgi yazdi:

reversal direct shear rezidüel phi'yi ring shear'a gore sistematik olarak 1-3 derece YUKSEK veriyor

Ezgi abla tam istedigim bilgi bu. Yani bizim 12 derece aslinda 9-11 derece olabilir gercek ring shear'da. Bu fark slope stabilite hesabinda kayit degistirir — FOS 1.15'ten 1.05'e inebilir ornegin. Ciddi mesele.

Nasil duzeltelim raporu? Bulgu 12 derece ama literatur kaynakli 2 derece dusurme onerilir diye mi yazalim?

Duzeltme katsayisi yazmak akademik makalede guzel ama muhendislik raporunda tehlikelidir. Tasarimciya "12 derece olctuk, rezidüel daha dusuk olma ihtimali var, ring shear ile dogrulama yapilmalidir" diye acik not dusmek daha dogru. Duzeltme kendinden yapilmamali.

Ring shear cihazi Turkiye'de kac labratuarda var? Ben Orta Dogu Teknik'te ve ITU'da gorduygumu hatirliyorum. Musteriye bu labratuarlardan dogrulama talep etmek en temiz yol. Heyelan projesi kucuk is degil.

ODTU Geoteknik labda Bromhead ring shear var kesinlikle, birkac yil once bir numunemi gondermiştim, sonuç 4 haftada geldi. Istanbul Teknik'te Prof. Aksoy'un grubunda da var (emekli olmus olabilir, guncel kontrol et). Bir de Karadeniz Teknik'e bakmak lazim Trabzon yakin oldugu icin.

IksaKurucu, musteriye soyle: "Reversal kesme kutusu yontemi rezidüel icin hizli on-gosterge verir; kritik tasarim icin ring shear dogrulamasi zorunludur". Sen bu notu raporda yazarsan hem bilimsel dogruluk korunmus olur hem senin sorumluluğun da bitmis olur.

Reversal methodun bir baska sinirlamasi: kesme kutusunda kayma duzlemi cihazin ortasindan gecmek zorunda, ama gercek rezidüel olusmasi icin kayma bandin numuneden tamamen farkli bir yonde oturma ihtimali var. 3 reversal sonrasi tau sabitlendiyse "pratik rezidüel" diyebilirsin ama gercek rezidüelin altinda kalir muhtemelen.

Mesafe olarak: senin 60mm numunede 3 reversal ~ 30 mm toplam displacement yapmisssin muhtemelen. Ring shear'da bu 2000 mm olurdu ornegin, iki mertebe fark var. Stark & Eid (1994) kritik displacement'in tam rezidüele ulasmak icin 500-1000 mm olmasi gerektigini gostermistir.

Bu tur isler icin cihaz almayi da dusunmeliyiz bu sektorde. Heyelan projeleri artiyor, iklim degisimi ile tetikleniyor. Her buyuk firma Bromhead koymali kataloguna. 250 mm ring shear cihazi yurt disindan 2-3 milyon TL mertebesi ama projesi varsa bir yilda amorte eder.

Selim, aynisini dusundum aslinda. 2025 yatirim planimizda var, ama siparis 8-12 ay suriyor Wille Geotechnik'ten. O arada bu projede reversal + not sistemi ile gidecegim. Ring shear dogrulama icin ODTU'ya gondermeye calisacagim Deniz'in onerisi uzerine.

Reversal yaparken bir pratik nokta: her reversal sonunda numune kalinliginda degisiklik olur, kontrol et. Numune sikismali bu arada, sisiyorsa olmaz. Kalinlik degisikligi %5'i asarsa veri coper, kayma duzlemi belirsiz gider.

Veri kaydinda da her reversal segmentini ayri grafik olarak gostermen lazim, tau-displacement egrisi her turda nasil dustugunu raporlamali. Bu akademik disiplin degil, tasarimcinin veriye guvenini saglar.

Numuneyi 3 kez ileri-geri cekmissiniz, zemin yorulmuş. Hop bu seyleri dinleyen karot olsam ben de icinde kalan sirlari anlatirdim.

Trabzon heyelan zeminleri genelde illitik-kaolinit karisik kil, fliş kokenli. Bunlarda rezidüel phi' 8-14 derece araliginda geliyor tipik olarak. Senin 12 derecen yukari ucta, reversal yontemi overestimate ettigi dusunulursene gercegi 10 derece civari olabilir. Lambe & Whitman ders kitabi tablo 21.4'te benzer fliş killeri icin 9-11 derece veriyor.

Bir de Skempton'in "residual factor" kavrami onemli: tasarimda sadece phi_r degil, kayma yuzeyinin ne kadarinin rezidüel duruma geldigi de lazim. Eski heyelan reaktive olmussa R=1 (tam rezidüel), ilk kez olusuyorsa R=0 (pik parametreler). Trabzon sahanda eski heyelan var mi? Eger varsa R=1 ile phi_r=12 (veya duzeltilmis 10) kullanilir.

Saha jeologu raporuna bakaim. Eski heyelan izleri var gibi gorunuyor — yanak egrili, yari-sicak bir topografya. R=1 kabulu mantikli. Ezgi ablanin residual factor kavramini raporda net yazacagim.

Ozet olarak tablomu cikardim:

1. Reversal direct shear: phi_r = 12 derece, c_r ~ 2 kPa (3 numune, reversal 3x)

2. Literatur duzeltmesi: ring shear'a gore 1-3 derece yuksek kabul; muhtemel gercek 9-11 derece araligi

3. ODTU'da Bromhead ring shear dogrulama sirasi, sonuc 4 hafta

4. Slope stabilite: R=1 (reactivated landslide) kabulu, hem olculen 12 hem olasi 10 icin duyarlilik analizi

Herkes cok sag olsun, ciddi bir konu, veri haritasi netlesti.

IksaKurucu iyi planladin. Ring shear gecikmesine hazirlik yapmak onemli — bazen ODTU 6 haftaya uzuyor yogunluk olunca. Senin ilk raporu 4 hafta ile zaman suresi birakarak planla, tasarimci sev analizini on-veri ile baslatsin ama final analizi ring shear sonucu bekletilsin.

Trabzon heyelan sahalarinda paleosismolojik calismalarda biz de rezidüel kayma mukavemeti ile ilgilenmistik. Dogu Karadeniz fliş birimleri icin literatur deger aralgi 9-13 derece araligi tutarli. Senin 12 üst sinirda ama literature uyuyor. Ring shear dogrulamasi bu nedenle daha da kritik, tasarimin alt sinira yakin tutulmasi önerir.

Ben emekli bir hoca gozu ile bakarsam: rezidüel konu en geç ogretildigi konulardan biridir lisansta, mezun olup iş hayatinda karsilasinca şaşirilir. IksaKurucu boyle bir isi kucuk lab kaynagi ile yuriutmus, bu da muhendislik cozumculugudur. Hayranligim var.