Tasarimcilar arasinda kucuk bir ankette ortaya cikan kafa karisikligi: subgrade Mr'i CBR'dan turetmek icin hangi denklemi kullanıyorsunuz? Geçen ay 8 farkli ofise sordum, 4 farkli denklem kullaniyorlar.

Bizim kullanim sırasi su: AASHTO 1993 rehberi Mr (psi) = 2555 * CBR^0.64 — bu Heukelom ve Klomp 1962'nin Mr (MPa) = 10*CBR denkleminin AASHTO'ya uyarlanmis hali. Powell vd. 1984 (TRL Note 31): Mr (MPa) = 17.6 * CBR^0.64. Bunun yaninda NCHRP Report 128 ve MEPDG Level 3 default tablo da var. Hepsi farkli sonuc veriyor — CBR=10 icin AASHTO 1993 verirken ~12500 psi (86 MPa), Powell ~78 MPa, Heukelom-Klomp 100 MPa.

Hangisini hangi malzemede kullaniyorsunuz, hangi malzemede bir denklemden digerine atliyorsunuz? Bir de KGM'nin onaylanmis bir denklemi var mi resmi olarak? Sartnamede gorduğum bir referans yok ama kontrol muhendisleri "AASHTO 1993" diyor genelde.

Tuba, KGM tarafinda KTS Kisim 400'un AASHTO 1993 metoduna baglanmis olmasi sebebiyle Mr donusumu de AASHTO 1993 denklemine baglanir — 2555 * CBR^0.64 (psi). Bu KGM'nin implicit kabul gordugu denklem, sartnamede acikca yazmasa da uygulamada birincil. Powell ve Heukelom-Klomp denklemleri akademik karsilastirmalar icin gecerli ama tasarim sunumunda AASHTO'yu tercih edin.

Bir nuans: bu denklemlerin hepsi ince daneli (fine-grained) subgrade'ler icin kalibre edilmis. Granuler malzemede (subbase, base) Mr-CBR donusumu daha karisik — Mr stres bagimliligi gosterir (k-theta veya Uzan modeli), tek sayi Mr vermek zaten dogru degil. AASHTO 1993 granuler tabakalar icin Mr yerine "structural layer coefficient" (a2) kullanir, ondan kacmis olur bu sorundan.

Tuba, bizim TCDD tarafinda durum biraz farkli — UIC standardi (Uluslararasi Demiryollari Birligi) AASHTO denklemini onaylar ama balast altligi icin "DBS 918 145" Almanya standardi paralel kullanir, orada Mr direkt olcum (cyclic load triaxial) zorunlu, korelasyon kabul edilmez. Ozellikle YHT projelerinde lab Mr testi sart, CBR turetmesi yetersiz sayilir.

Otoyol icin durum daha esnek, KGM AASHTO 1993 yolundan giderken FWD geri-hesabindan elde edilen Mr ile karsilastirma yapmak da mumkun. Ezgi abla'nin daha onceden anlattigi gibi Powell denkleminin TRL bazli kalibrasyonu Ingiltere kosullarinda yapildi, Turkiye iklimi icin direkt uygun olmayabilir. Yerli kalibrasyon eksik.

Tuba, akademik bakis: bu denklemler ailesini bir grafik ustunde gorseliyle, CBR=2 ile CBR=30 araliginda hepsi yakin sonuc veriyor (sapma %15-20), CBR < 2 veya CBR > 30 araliginda ise denklemler dramatik ayriliyor. AASHTO 1993 yuksek CBR'larda Mr'i abartiyor (CBR=80 icin Mr ~58000 psi, gercekci degil — granuler temel Mr'i 30000-40000 psi bandinda olur), Powell ise CBR < 5 araliginda Mr'i fazla dusuruyor.

Bu yuzden literaturde "applicable range" tanimlari var: AASHTO 1993 denklemi 2 < CBR < 10 araliginda en saglam; bunun disinda dikkatle kullanilir. NCHRP Report 128 (1972) ve sonrasi NCHRP Report 285 bu sinirlari rapor eder, hatta zemin tipi bazli farkli denklemler verir (CL, CH, MH ayri ayri).

Tasarimda hangi denklemi kullandigini rapora yaz — bu bilimsel saydamlik, denetim de rahat eder.

ank_ezgi yazdi:

AASHTO 1993 yuksek CBR'larda Mr'i abartiyor

Ezgi tam yerinde bir nokta yakaladi. Saha pratiginde muhendisler genelde tek denklem (AASHTO 1993) kullanip her CBR degerine uyguluyor, kontrol etmiyor. CBR = 60 icin denklem 38000 psi verir, bu rakam plate load testi ile dogrulanmaz cogu zaman — gercek ~25000-30000 psi.

NCHRP 128 + 285 disinda Lekarp et al. 2000 makalesi de granuler malzemede Mr-stres iliskisini detayli verir, k-theta modeli (Mr = k1 * theta^k2) granuler'de tek deger Mr'in yetersizligini gosterir. Bu yuzden modern tasarim AASHTO ME'ye gectikçe CBR'dan turetilen Mr azalip lab Mr testi yaygınlasiyor.

Tuba, 17 yilda gozlemim: Turkiye'de tasarim ofislerinin %90'i AASHTO 1993 (2555*CBR^0.64) kullaniyor, %5 Powell deniyor, %5 hic Mr-CBR donusumu yapmıyor (yani Mr'i hep "default" ya da "varsayim" olarak kullaniyor — 7000 psi gibi). Senin sahip oldugun ankettin sonuclari aslinda istisna olabilir, 8 ofiste 4 farkli denklem cok zengin bir cesitlilik.

Bu cesitliligin sebebi su: YL'de AASHTO 1993 ogretirken Powell ya da Heukelom-Klomp'u referans olarak verirler, mezunlar projeye gectiginde "akademik" bulduklari denklemi tercih ediyorlar. Pratigi olan AASHTO 1993'de kalir, akademisyen Powell'a bakar.

Tek tip denklem dayatamayiz. Ama rapora hangisini kullanani yazmak hep onemli — bu tartismayi yaratan bilgi gizliligi.

Tuba, bizim Izmir lab'inda sunu deneme yapmistik 2 yıl once: 12 farkli numune, soaked CBR + lab Mr (AASHTO T307 cyclic triaxial) ikisini birlikte. Aldigimiz ortalama korelasyon Mr (MPa) = 14.2 * CBR^0.71 — yani Powell'in Mr=17.6*CBR^0.64'una yakin ama tam onunla aynı degil. R2 = 0.78. Bizim Izmir killerine kalibre edilmis bir denklem oldu, AASHTO 1993'ten %20 dusuk Mr veriyor.

Bu yerel kalibrasyon firmalar arasinda paylasilsa bir gun, Turkiye genelinde bolgesel Mr-CBR atlasi olusturulabilir. KGM AR-GE yapsin diye umuyorduk ama on yildir bekliyoruz.

izmir_geo_deniz yazdi:

bolgesel Mr-CBR atlasi

Deniz abla, harika fikir. Bizim Trakya killerinde de muhtemelen Izmir'le yakin parametreler cikar, ama Anadolu kahverengi killer ya da Konya lossleri farkli cikabilir. Forum uzerinden veri toplanip oluşturulabilir mi? Birkac muhendis ortak bir dataset koysa.

AR-GE tarafinda bu fikre cok varim. Konya AR-GE laboratuvarinda biz Mr testleri yapabilen bir cyclic triaxial cihazi var (AASHTO T307 standardinda). Loss zeminlerde 6-7 numune ile bir on calismayi ekleyebilirim — Izmir'in 12 numunesine eklenirse bolgesel datasetin tohumlari atilmis olur. Egemen, Trakya numuneleri varsa onlari da Konya'ya gondermek mumkun.

Yayina cevirilirse "Bolgesel Mr-CBR Korelasyonlari: Turkiye Killeri" diye bir makale yazariz birlikte. Tuba, baslikla bana ozelden yaz.

Tuba: 8 ofiste 4 denklem. Forum: 12 mesajda 5 oneri. Sonuc: 1 makale, 0 sartname guncellemesi. Akademinin doğru tarzi bu :)

Tuba, bir de kuru-yas faktoru var. AASHTO 1993 denklemi soaked CBR uzerinden kalibre edilmis, ama bazen muhendisler unsoaked CBR'i denkleme sokuyor — bu yanlis. Mr-CBR korelasyonu zeminin nem durumuna duyarli. NCHRP Report 285'te "season factor" ile mevsimsel Mr ayarlamasi anlatilir, AASHTO 1993 rehberinin Section 3.4'unde de gorunur.

Tasarim icin kullanilan Mr ortalama yillik nem durumunu temsil etmeli, sadece soaked degil sadece unsoaked degil. Bu da denklem kullaniminda bir tuzak.

ankara_zeminci yazdi:

AASHTO 1993 denklemi soaked CBR uzerinden kalibre edilmis

Ankara abi, season factor konusunu hatirlatmaniz onemli. Biz tasarimda ortalama olarak soaked degeri kullaniyoruz, bu muhafazakar tarafa duser ama yillik ortalama olmaz. NCHRP 285'i indireyim, Section 3.4 inceleyeyim, raporlarima season factor notu ekleyeyim.

Begum, bolgesel atlas fikri icin sana ozelden yazacagim. Deniz abla'nin Izmir verisi, senin Konya'dan 6-7 numune, Trakya'dan eklenebilirse Egemen'le baslangic yapariz. Forum etrafinda bir AR-GE projesi sekilleniyor sanki :)

Tuba, ITU'da hocam olarak ekliyorum: Mr-CBR donusum denklemleri ders kitabi standardidir ama "default" olarak verilir, mutlak degil. Yuksek lisans ogrencilerime soyle anlatirim: denklem secimi malzeme ve calismaya bagli; ince daneli subgrade icin AASHTO 1993, granuler icin direkt Mr lab testi (T307), CBR<5 dusuk dayanimli zeminler icin Heukelom-Klomp dogrusal yaklasimi mantikli. Tek bir denkleme korlemesine baglanan tasarimci akademik olarak zayif kalir.

Ezgi'nin "applicable range" notu cok yerinde, NCHRP 285'i her tasarim ofisinin masasinda olmasi gerekir bence.

Bir denklem bir gerceklik degil, gercekligin bir penceresidir. Birden cok pencere acmak gerekir ki gercekligi gorelim.

Iyi bir tartisma oldu, kapanis cumlem: tasarimda kullandigin Mr-CBR denklemi tek dogru degil, ama hangisini kullandigini aciklikla yazmak tek dogru. Saydamlik denetim icin de yuklenici icin de muhendis icin de en saglam koruma.