Projede enteresan bir durum var, goruslerinizi alayim. Bir konut projesinde saha zemini TBDY 2018 Tablo 16.1'e gore ZC cikti (Vs30 ~ 260 m/s, orta siki kum-cakil + siltli kil tabakalarinin karisik yapisi). Isveren oturma kontrolu icin zemini cimento enjeksiyonu + jet grout karisik yontemle iyilestirmek istiyor.

Iyilestirme sonrasi arazide yapilan MASW ile Vs30 olcumu 385 m/s cikti. Yani ZB sinirinin (360 m/s) uzerine gecti. Isveren mutlu: "ZB olduk, sismik katsayilar dustu, temel maliyeti azaldi". Yapi denetim ise kabul etmedi: "TBDY'de iyilestirilmis zemin icin sinif degisikligi aciklanmamistir, dogal zemin sinifi gecerlidir" dedi.

TBDY 2018 Bolum 16'yi bastan sona okudum, iyilestirilmis zemin durumu hakkinda acik bir hukum yok. ASCE 7-16 Site Class atamasi Vs30 olcumune gore yapilir, iyilestirilmis olsun olmasin. Turkiye'de bu nokta nasil yorumlaniyor?

Sizin pratiginiz ne, birisi boyle bir durumu yasayip savundu mu?

Cagri, yapi denetim haksiz burada. TBDY 2018'de zemin sinifi Vs30 ile tanimli, bu nokta acik. Iyilestirme sonrasi zemin fizik olarak bir baska zemin haline gelmistir, Vs30 degeri de degismistir. Olcumle ispat edilmis bir durumun standardi yok diye reddetmek keyfi.

Ama denetim ile kavgayi kazanamazsin genelde. Ne yapabilirsin: TBDY 16.2.2'de zemin etudu raporunda "zemin iyilestirilmesi yapildi" yazilirsa ve etud raporu hem dogal hem iyilestirilmis Vs30 olcumlerini beraber sunarsa, bir sonraki asamada savunabilirsin.

Benim bir projemde buna benzer durum yasadim. 2021'de Adapazari'nda siki kum + gevsek silt karisigi vardi, taze cimento kolonlariyla iyilestirdik, Vs30 290'dan 420'ye cikti. Denetim once reddetti, sonra IMO'dan teknik gorus alip dosyaya koyunca kabul etti. Ugrasman gerekiyor.

ist_cagri yazdi:

iyilestirilmis zemin icin sinif degisikligi aciklanmamistir, dogal zemin sinifi gecerlidir

Bu yorum kismi olarak mantikli aslinda. Sebebi su: TBDY 2018 Tablo 16.1 zemin sinifini dogal zeminin sismik tepkisine bagliyor — Vs30, SPT N60, Su degerleri uzerinden. Iyilestirme sonrasi zeminin davranisi deprem yukunde _teorik olarak_ ayni degildir; cimento kolonu arasinda iyilestirilmemis zemin bolgeleri kalir, heterojenlik artar.

ASCE 7-16 bu konuda da dikkatli: Commentary'de "iyilestirilmis zemin icin tasarim amaciyla Vs30 kullanimi mumkundur ama iyilestirmenin deprem yukunde etkinligi ayrica dogrulanmali" diyor. Yani olcum tek basina yetmez, deprem davranisini modellemelisin.

Cagri, senin durumunda 2D/3D sonlu eleman analizi (Plaxis Dynamic veya FLAC) ile iyilestirilmis zemin + yapi sisteminin deprem tepkisi dogrulanmali. Sadece Vs30 olcumu ile ZB iddiasi yetersiz bulunabilir. Denetim bu sezgisel gerekcesi ile reddediyor olabilir.

Ezgi'nin dedigi nokta onemli. Pratigimizde bu durumda jet grout + cimento kolonlarinin yerinde dinamik davranisini gostermek icin deprem yukunde Plaxis Dynamic ile bir gocertme analizi yapiyoruz. Olcumlu Vs30'a ek olarak iyilestirilmis + dogal zeminin kombine davranisini model ediyoruz. Bu dosya ile denetime gittiginde "olcum + analiz" ikilisi olur, reddi zorlasir.

Ama bunu yapacak muhendis bulmak kolay degil. Plaxis Dynamic kullananlar az, cogu TBDY rehberinin eline bakar. Selim'in de dedigi gibi "TBDY 3.5.2'te diyor ki" geleneği.

Pratik tarafi ile soyleyeyim: bu kadar zaman kaybi ve ek analiz maliyeti ise, isverenin ZB'ye gecisten kazanci ile karsilastirin. ZC'den ZB'ye geciste spektrum ivmesi belli bir aralikta 10-15% farkli cikar (TBDY Tablo 16.2 uzerinden). Bu fark temel ve yapi maliyetinde ne kadar kazanc sagliyor? Bazen jet grout + dogrulama analizi + denetim mucadelesi net kazancin tamamini yiyor.

Ben boyle bir karar noktasinda isverene "rakamla kiyaslayalim, fikri biraktiralim mi?" derim. Cogu isveren rakami gordukten sonra geri cekiliyor.

bogazici_canan yazdi:

rakamla kiyaslayalim, fikri biraktiralim mi?

Canan ablam, maliyet analizi yapildi aslinda. Jet grout zaten oturma kontrolu icin gerekiyordu — o kaleme yazildi. ZB kazanimi ek bir bonus olarak dusunuldu. Yani iyilestirme bizim icin ucretsiz gelmis gibi.

Ama denetim ZB'yi kabul etmeyince ZC ile hesap yapmak zorunda kaldik. Isveren "madem jet grout var, ZB yazalim" diyor, ben denetimin arkasinda durmak istiyorum.

17 yil sektorde gordugum su: zemin sinifi oyunu genelde bina ekonomisi icin donuyor, bilimsel kesinlik icin degil. Denetim haklidir bazen, isveren haklidir bazen. Ortada olan bilim.

Cagri, benim tavsiyem: olcumlu Vs30 degerini raporda ZB sinirinin uzerinde veriyorsun, ama sinif atamasi icin "zemin iyilestirmesi sonrasi olculmustur, dinamik dogrulama Ek-B'de verilmistir" notu ekleyerek ZB yaziyorsun. Denetimin reddi varsa dinamik analizi yap, IMO teknik goruse sun. Iki asamali savunma.

Ezgi'nin dedigi dinamik analiz sartsiz olmali bu arada. Olcum tek basina zayif argumandir.

Ben emekli oldum, TBDY'nin yeni detaylarini takip edemedim ama sunu soyleyebilirim: Marmara Depremi sonrasi 2007 yonetmeliginde de benzer sorunlar vardi. Iyilestirilmis zemin sinifi meselesi yontetmelikte net yazilmadi ama biz o donem ODTU'de Prof. Onalp ile bu konuyu tartismistik. Sonuc: olcum + dogrulama = kabul.

Bilim donem donem ayni, yonetmelik yalniz isim degistiriyor.

Bir not: TBDY 2018 Tablo 16.1'de Vs30 sinirlari ASCE 7-16'dan farkli. ASCE 7-16 Site Class B icin Vs30 > 1524 m/s (kaya), Site Class C icin 366-762 m/s. TBDY'de ZB icin 760-1500 m/s, ZC icin 360-760 m/s. Yani TBDY'nin ZB'si ASCE'nin SC'sine yakin. Kiyaslama yaparken bu farkliliga dikkat.

Bu arada Vs30 olcumu MASW ile yapildiysa yorumlama hatasi varyasyonu yaklasik %10-15 (Socco & Strobbia 2004 makalesi). Cagri, olcumun 385 m/s ise ZB sinirinin (360 m/s) yanindasiniz. Belirsizlikle birlikte dusunursek olcum ZB-ZC sinirindadir, kesin ZB degildir. Bu da denetime verecegin savin zayif noktasi.

Siz zemini iyilestirdiniz, sinifi bir yukari gecirdiniz. Muteakip adimda isverenin ceplerini iyilestirirseniz denetim gecer merak etmeyin.

Arkadaslar, herkesin katkisina tesekkur ediyorum. Alacagim yol su:

1) Vs30 olcumunu MASW belirsizligi ile birlikte sunacagim (385 ± 40 m/s, yani ZB-ZC sinirli bolge). 2) Plaxis Dynamic ile iyilestirilmis zeminin deprem yukunde tepkisini modelleyecegim. 3) Rapora "zemin sinifi ZB (iyilestirilmis), dogal zemin ZC'dir, dogrulama analizi Ek-B" diyerek ikisini de acik yazacagim. 4) Denetim yine reddederse IMO teknik goruse gidecegim.

Canan ablamin onerisi raf olarak elimde: eger dogrulama + denetim mucadelesi is siderse, ZC ile kalip bina maliyetini iptalden cok ekonomik tarafta kalmasini saglayabilirim.

Bu tartisma muhendislik egitiminde goremedigimiz bir netlikte. TBDY 2018 dersimizde sadece tabloyu ezberlettiler, iyilestirme sonrasi durum hic konusulmadi. Tesekkurler, kaydediyorum.

Cagri, isin bitince sonuc bilgisini paylasirsan sevinirim. Bu tur praktik vakalari akademik ortamda referans gostermek cok kiymetli.