Rapora oturmadan once bir konuyu daha forumla acmak istedim. Karaman'da bir tunel projesi var, kilstas-marn alternasyonu, lab'a "consolidated undrained triaxial with pore pressure measurement" istedik. Lab cevap geldi: "kayada pore pressure dogru olcemiyoruz, B-degeri stabil kalmadi, undrained yapip u olcmek yerine drained yapalim mi?"

Bu sefer ben dustum acikcasi. Zeminde B-testi ezbere yapariz, kil-silt-kum permeabilitesi 10^-7 ile 10^-9 m/s arasi, back-pressure ile B>0.95 kolay aliyoruz. Ama kilstas-marn permeabilitesi 10^-12 m/s mertebesinde, doygunluga ulasmasi gunler alir, B-degeri 0.85'te takilir genelde. Lab dogru soyluyor olabilir mi, kayada pore pressure olcumu pratikte mumkun mu?

Tasarimci u-degisimini istiyor (effective stress path icin), drained yapinca pore pressure profili olusmaz, deney 3-4 hafta surer. Yardim, deneyimi olanlardan...

Yilmaz abi, lab tamamen yanlis demiyor ama tam dogru da degil. Kayada pore pressure olcumunun "klasik B-test"ten farkli prosedure ihtiyaci var: Mesri & Hayat (1993) "The coefficient of earth pressure at rest" makalesinde dustur basinc difuzyonu zaman sabitini hesapliyorlar, bu zaman sabiti karekarot capi^2 / cv ile orantili. Senin kilstasta cv ~ 10^-3 m^2/s civari ise 54 mm karotta saturation icin 6-12 saat yeter, ama B-degeri 0.85'te takiliyorsa numune ya cok dusuk perm ya da gerçekten doymamis.

Cozum: vakum desikasyon + CO2 perkolasyonu + back-pressure rampi (her saatte 50 kPa, 24 saat). Bu Wissa (1969) prosedurudur, kayada %95+ doygunluga ulasir. Lab bunu uyguladi mi?

MAYilmaz_Inz yazdi:

B-degeri 0.85'te takilir genelde

B=0.85 kayada gercekten dustuk, ama 0.95'in ustune cikarmak da kolay degil. Kilstas'ta gozenek hacmi az + stiffness yuksek, B = 1 / (1 + n*Cw/Cs) formulunde n*Cw/Cs orani 1'e yakin oldugu icin B asla 1'e yaklasamaz. Mesri & Hayat tablosunda kilstas icin teorik max B ~ 0.92 cikiyor. Yani 0.85 bile gercek doygunluk gosterebilir.

Pratik: B-degeri yerine "incremental B" testi yap (her sigma3 artisinda u-degisimini olc, hesapla). Klasik B-testi tek noktada bitirir, incremental olarak butun deney boyunca takip ediyorsun, daha gercekci.

KTU'da grovak-marn icin yapmistik 5-6 yil evvel benzer bir set. Bizim sonucumuz: drained slow-rate triaxial daha guvenilir, cunku low-perm kayada undrained'in "tam undrained" olmasi nadiren saglanabiliyor — back-end kacak, deformasyon hizi cok yuksekse pore pressure dengelenemiyor. ASTM D7181 (zeminde) yaklasimi kayaya uyarlamak rasyonel.

Drained yapamam diyorsan zaman acisindan, alternatif: "constant rate of strain" (CRS) consolidation testi ile cv ve k ayri olarak olc, sonra drained triaxial'da deformasyon hizini cv/karot_capi^2 oraninin altinda tut, pore pressure olusmadan deformasyon olur. Bu da "pore pressure" olcmen yerine "no excess pore pressure" varsayimi olur.

Yilmaz abi, lab teknigi ayri konu, tasarimcinin sorusu ayri. Tasarimci u-egrisi istiyorsa ihtiyaci muhtemelen Skempton A parametresi ve A_f (yenilmedeki A degeri). Bunu olcmenin tek yolu undrained triaxial degil — drained test ile efektif gerilme yolu (effective stress path) elde edersin, A degerini "u olculmedi" durumunda bile cikarabilirsin.

Pratik: drained testi ile p-q egrisini ciz, kritik durum cizgisi (CSL) buradan cikar. Tasarimcinin u-egrisi ihtiyaci aslinda effective stress path ihtiyaci. Lab'la bu acidan konus, drained ile CSL veriyorsa is goruyor.

IksaKurucu yazdi:

tasarimcinin u-egrisi ihtiyaci aslinda effective stress path ihtiyaci

Iksa kardes, bu cumle yolumu acti. Tasarimciya su an telefon edip "drained ile p-q egrisi yeterli mi" sorucagim, bence yeterli cunku konsolidasyon analizi degil yenilme zarfi pesinde.

Akademik bir not: Wissa 1969 prosedurune ek olarak Bishop & Wesley (1975) "A hydraulic triaxial apparatus for controlled stress path testing" makalesi kayada pore pressure olcumu icin "external" yerine "mid-height" pore pressure transducer kullanmayi onerir. End-cap'ten olcum hatali cunku end-friction zonundaki u, numune ortasindan farkli (kayada kontrast belirgin). Mid-height transducer'i olan lab azinliktadir Turkiye'de.

Lab'a "mid-height pore pressure transducer'iniz var mi" diye sorun, varsa B-degeri olcumu daha tutarli olabilir.

Karaman kilstas-marn tutmus elinde, genelde cok hassas malzeme bunlar. Karot kuruyunca catlar, su ile sislenir. Lab'a vardiginda paketlemesi nasildi, parafinli mi muhurlu poselen mi?

Murat, parafinli muhurlu, sondajdan 4 saat icinde lab'a gitti, soguk zincir. Numune kalitesi acisindan iyi durumda. B-degeri sorunu numune kalitesinden degil, kayanin kendi karakteristiginden geliyor anladigim kadariyla.

Yilmaz abi, kilstas-marn alternasyonu icin saturation suresi konvansiyonel + back-pressure rampi ile minimum 5-7 gun planlamak lazim. Lab "B stable kalmadi" derken, dogru. Tek cikis yolu drained slow-rate (Harun'un dedigi gibi) veya undrained ama sabir testi. Bu projede zaman var mi?

Tasarimci yaklasik 6 hafta verdi, bunun icinde drained gider, undrained 5-7 gun saturation + 24 saat deneyle 9 numune zorlanmis olur. Cozum: 4 numune drained slow-rate p-q egrisi, 2 numune undrained "as-is B" ile (B=0.85+ kabulu, hatadi acikla rapora), 3 numune yedek. Acil gerekirse undrained'lerin u-degerleri quoted with uncertainty.

Iksa'nin dedigi p-q yaklasimini ana data olarak alacam, undrained nokta veriler sanity check.

B testi B+ olur D olur sonunda bizim notlarimiz da boyle dagilirdi okulda, kayada da ayni klise. Hayat tekerrurden ibaret.

Onemli bir teknik nokta: kayada undrained pore pressure olcumu yapilan az sayida ASTM standart yok, ASTM D7012 effective stress path icin "rock CU" diye ozel bir metod tanimlamiyor. Geleneksel yaklasim ASTM D4767 (zemin) prosedurunu adapte ediyor. Yani lab "kayada pore pressure standart degil" derken hatali degil, sertifikali rapor icin drained tercih edilir.

Akredite lab kullanidiyorsan TURKAK akreditasyon kapsamini kontrol et — kayada CU testi cogu lab'in akreditasyon listesinde yok, sertifikalanmamis veri olarak rapora girer.

Egemen tesekkur, akreditasyon notunu da soracam lab'a. Drained tarafini ana raporda tutuyorum, undrained yedekte. Her seyi netlestirdim sayilir, herkese sagol. Drained slow-rate prosedurde bir yerde takilirsam yine yazarim.

Lisansta zemin triaxial CU'sunu okuduk, kayada pore pressure problemi hic gecmemisti. Wissa 1969'i kutuphanede arayacam, Bishop-Wesley 1975 de listemde. Tesekkur abi-ablalar.