Bu aralar rapor kalibrasyonu icin alternatif yenilme kriterleri okuyorum, bir yerde kafama takildi.

Al-Ajmi & Zimmerman (2005, IJRMMS 42-3) Mogi-Coulomb kriterini cikardilar — Mogi 1971'deki "intermediate principal stress" gozleminden yola cikip, oktahedral kesme gerilmesinin (tau_oct) mean effective stress'in (sigma_m,2 = (sigma1+sigma3)/2) lineer fonksiyonu oldugunu iddia ediyorlar. Formul: tau_oct = a + b * sigma_m,2. Coulomb'un uc boyutlu hali gibi, ama Hoek-Brown'dan farkli.

Turkiye'de bu kriteri kullanan var mi? Hoek-Brown'un yetersiz kaldigi (sigma2 != sigma3 durumu, yani true triaxial) projelerde Mogi-Coulomb tercih sebebi olur mu? Derin kuyu stabilitesi / wellbore breakout hesabinda petrol tarafi kullaniyormus gibi gorundu.

Ezgi, iyi bir soru. Kaya mekaniginin dustugu yanilgilardan biri "Hoek-Brown her sey icin yeter" anlayisi. Gercek zemindeki gerilme hali sigma1 != sigma2 != sigma3 ve Hoek-Brown bu iki orta ve minor stress'i birlesitir, bilgi kaybi verir. Mogi 1971 bu problemi fark eden ilk calismaydi — true triaxial cihaz ile yaptigi serilerde sigma2'nin dayanimi belirgin sekilde arttirdigini gosterdi.

Mogi-Coulomb'un guzel yani: klasik Coulomb parametrelerine (c, phi) direkt donustulebilir. Al-Ajmi 2005 paper'inde gosterdikleri formul: a = 2*sqrt(2)/3 * c * cos(phi), b = 2*sqrt(2)/3 * sin(phi). Yani ayni triaxial veriden hem Mohr-Coulomb hem Mogi-Coulomb cikarilabilir, ek deney gerekmez.

ank_ezgi yazdi:

wellbore breakout hesabinda petrol tarafi kullaniyormus gibi gorundu

Dogru gorunuyor. Al-Ajmi'nin kendisi petrol muhendisi, calisma TAMU'dan cikti. Wellbore breakout problemi tam olarak sigma1 != sigma2 != sigma3 bir problem: kuyu cevresinde tangansiyel gerilme en buyuk, radyal en kucuk, eksenel orta — Hoek-Brown bunu yakalayamaz, Mogi-Coulomb yakalar.

Geoteknik ve kaya muhendisliginde rutin sev / tunel projelerinde sigma2 etkisi tasarim guvenligini biraz arttirir (eksi guvenli taraf), yani Hoek-Brown muhafazakar kalir. Bu yuzden pratikte "Hoek-Brown ile yaptim, yeter" denir. Ama jeotermal derin kuyu veya kaya saklama (underground storage) projelerinde Mogi-Coulomb daha dogru verir.

Bir egitim notu ekleyeyim: Mogi'nin 1971 orijinal paper'i true triaxial verilerle (Dunham dolomit, Solenhofen limestone, Westerly granit) sigma_m,2 vs tau_oct grafigi cizdiginde lineer bir egri cikmasi, ampirik ama cok kuvvetli bir gozlemdi. Al-Ajmi-Zimmerman 2005 bunu Coulomb parametrelerine baglayarak pratige donusturdu. Sonra Colmenares-Zoback (2002, IJRMMS 39-6) yedi farkli kriteri karsilastirdi, Mogi-Coulomb true triaxial verilere en iyi fit verenlerden biri cikti.

Ama rutin saha projelerinde Hoek-Brown'dan vazgecme, cunku GSI ile iliskisi kurulmus ve kaya kutlesine (rock mass) dogrudan uygulanabiliyor. Mogi-Coulomb intact rock kriteri, kaya kutlesine uyarlanmasi zahmetli.

Teorik olarak ilginc ama 17 yillik saha tecrubemden hicbirinde "Mogi-Coulomb olmadan olmaz" demedim. Tasarim mudurleri bu kriteri istemez, rapor ihale komitesinden geri doner. "Standarda uygun degil" derler, standartin Hoek-Brown yazdigi yer icin dogru bir iddia.

Ezgi hanim, akademik calismaniz icin harika ama proje raporunda ana kriter olarak koymayin, ek analiz olarak koyun.

MAYilmaz_Inz yazdi:

ek analiz olarak koyun

Yilmaz abi hakli, ben de zaten rapora ana olarak koymayi dusunmuyordum. Proje sahibi derin jeotermal kuyu stabilitesi icin ek analiz istedi, wellbore breakout modeli. Hoek-Brown ile Mogi-Coulomb sonuclarini yan yana koyup sigma2 etkisini gostereceim. Iki metodun 2*2 sonuc matrisi olarak.

Pratik not: Mogi-Coulomb zarfini fit etmek icin true triaxial veri sart degildir, konvansiyonel triaxial (sigma2=sigma3) veri yeterlidir — cunku o veri durumunda sigma_m,2 = (sigma1+sigma3)/2 ve Mogi-Coulomb lineer formu Coulomb'dan matematiksel olarak turetilebilir. True triaxial ise sigma2'nin gercek etkisini olcmek icin gerekli, ki o da ayri bir cihaz.

Kisacasi: mevcut triaxial verinle Mogi-Coulomb a ve b parametrelerini bulabilirsin, fakat sigma2 != sigma3 durumunu dogrulamak icin ek veri yok, teorik olarak genellestirmek olur.

Begum'un dedigi cok dogru. Ben bir zamanlar yuksek lisans tezimde Colmenares-Zoback 2002 yaklasimini denedim — tek sorun true triaxial cihaz Turkiye'de yoktu (hala sinirli), yani fit eden a,b parametreleri sigma2'yi zaten sigma3 kabul ederek cikiyordu. Bir nevi "Mogi-Coulomb'u konvansiyonel triaxial veri ile kalibre ettim" acikligini verir.

Tunel tarafindan konuya dair soyleyeyim: TBM tasariminda cutter yukleri ve cevre stabilitesi icin sigma2 gercekten etkili. Herrenknecht'in teknik raporlarinda Mogi-Coulomb referansi bazen geciyor, ama Turkiye ihalelerinde yine Hoek-Brown bazli hesaplar kabul ediliyor. Tasarim dili zor degisiyor.

Dolgu tarafindayim konu baska ama sessizce okuyorum — kriter secimi diye bir kavramin bile tartisildigini bilmiyordum, lisansta "Mohr-Coulomb tamam" deyip geciyorduk. Terfi etmek lazim bilgi tarafinda.

Bayram son yorumun onemli bir gerceklik: muhendislik okullarinda yenilme kriterleri cesitliligi gecilmiyor, 2. sinifta ogrenilen Mohr-Coulomb ile herkes mezun oluyor. Sonra saha/lab tecrubesinde kaya mekanigi derslerine girenler gercegi goruyor. Ezgi gibi kendi kendine okuyup sorunun yeri.

Iksa sagol, tesvik edici. Kaynaklari toparlarken dikkatimi ceken bir sey: Al-Ajmi-Zimmerman'in orijinal 2005 paper'inde, Mogi-Coulomb'un Mohr-Coulomb'a dogrudan donusumunu ispatlayan matematik, basite indirgeyince gercekten zarif. c ve phi hesaplarsan sonra Mogi-Coulomb parametrelerini birkac satir algebra ile bulursun. Rocscience RocData 5.014 surumunde de Mogi-Coulomb fit opsiyonu eklenmis yeni.

Rapora ek olarak iki kriter sonucunu yan yana tablo halinde verecegim. Jeotermal kuyu sahibine "sigma2 etkisini de dikkate alarak revize edilmis tahmin" diye sunulacak.

Ezgi ablanin konusu benim onceki derin kuyu meselesiyle de iliskili. Mogi-Coulomb'u bende RocData 5'te bulabilir miyim bakicam. Yuksek sigma3'te Hoek-Brown'un sapma problemini Mogi-Coulomb giderir mi, merak ettim.

trb_deniz_inz yazdi:

Yuksek sigma3'te Hoek-Brown'un sapma problemini Mogi-Coulomb giderir mi

Kismen. Mogi-Coulomb lineer bir zarf oldugu icin yuksek sigma3'te de lineer kalir — brittle-ductile transition'i o da yakalamaz. Hoek-Brown parabolik oldugu icin orta aralikta biraz daha "sicak" davranir. Yuksek basincta gercek zarfi istiyorsan Singh-Singh (2012) veya Hoek-Brown + cap kombinasyonu lazim.

Mogi-Coulomb-Hoek-Brown-Singh-Singh-Bienawski-Yudhbir... bu isin sonu Mogi-Coulomb-Hoek-Brown-Singh-Singh-Kahya-Tombul-Carikcioglu olacak gidisatta.

Herkese tesekkurler, rapora Mogi-Coulomb'u ek analiz olarak koyacam, Hoek-Brown ana analiz olarak kalacak. Iki kriter sonucu arasindaki fark tablosu raporun ekinde olacak. Al-Ajmi-Zimmerman 2005, Mogi 1971, Colmenares-Zoback 2002 referans listesine giriyor.