2025 Kamchatka Peninsula, Russia Earthquake depremi — Mw 8,8 · 29.07.2025

1 Giriş

Bu çalışma, 29.07.2025 tarihinde 2025 Kamchatka Peninsula, Russia Earthquake çevresinde meydana gelen Mw 8,8 depremini ve onu çevreleyen sismisiteyi olay merkezli bir pencerede incelemektedir (Şekil 1). İnceleme, 7.143 olaylık birleşik çok kaynaklı deprem kataloğuna ve olayın Global CMT (GCMT) moment tensörü çözümüne dayanmaktadır; raporlanan her çözümleme önceden tanımlı veri yeterliliği, ölçek/geçerlilik, istatistiksel güç ve yöntemin kendi güvenilirlik beyanı ölçütlerinden geçirilmiştir. Amaç, olayın kaynak parametrelerini, dizi istatistiğini ve bölgesel bağlamını ölçülen büyüklüklerle betimlemektir.

Olay künyesi ve temel parametreler Tablo 1'de, kurum çözümleri ve benimsenen hiposantr Tablo 2'de verilmiştir.

2 Tektonik çerçeve

Çalışma kutusunda, kullanılan diri fay veri tabanında haritalanmış fay izi bulunmamaktadır; bu nedenle faya uzaklık ve fay geometrisinden türeyen hiçbir nicelik hesaplanmamıştır. Haritalarda çizilen çizgi bir levha sınırı modelidir, fay izi değildir. Kullanılan sayısal levha sınırı modelinde (Bird, 2003) dış merkeze en yakın sınır (Ohotsk–Pasifik hendeği) 61 km uzaklıktadır; model sınırları, yayılı deformasyon kuşaklarında bir modelleme kabulüdür. Olay sığ odaklı (h < 70 km) bir depremdir (odak derinliği 35,0 km).

Şekil 2a–2d: Koyu kadranlar sıkışma, açık kadranlar genişleme kadranlarıdır; T ekseni sıkışma kadranının, P ekseni genişleme kadranının ortasında yer alır (Şekil 2a). Deviatorik (GCMT) tensörün çift kuvvet payı %99'dur. Nokta kaynak (çift kuvvet) yaklaşımında iki düzlem dalga alanında özdeştir; büyük depremlerde sonlu fay çözümleri ve bağımsız geometri kanıtları (artçı uzanımı, oturtulan düzlem) düzlemi kısıtlar; gerilme kararsızlığı ise gerilme alanına dayanan ayrı türden bir ölçüttür. Büyüklük–zaman serimi pencere kataloğunun zaman içindeki gelişimini betimler: 7.143 olay, ilk–son olay arası 1.914 gün, en büyüğü M 8,9 (Şekil 2b). Ortalama büyüklük M 3,47, ortanca M 3,7'dir (tam katalog). Serimin düşey saçılımı büyüklük çeyreklerinden okunur: kayıtların dörtte biri M 1,9 altında, dörtte biri M 4,3 üstündedir ve çeyrekler arası açıklık 2,4 büyüklük birimidir. Serimdeki en küçük olaylar tamlık eşiğinin altında kalır; bu olayların zaman içinde seyrekleşmesi yalnız gerçek bir sakinleşmeden değil, ağ duyarlılığındaki değişimden de kaynaklanabilir; bu nedenle serim, eşik üstü alt kümeyle kurulan istatistiklerin yerine geçmez. Omori–Utsu üsteli bu gözlem süresinde çekinceyle verilmiştir; p ve c değerleri bu çalışmanın bulgu ölçütünü karşılamadığından verilmemiş, sönüm bulgu olarak yorumlanmamıştır (Şekil 2c). Omori üsteli p, sönümün istatistiksel tanımıdır; tek tek artçıların zamanını ya da yeni bir ana şoku öngörmez. Derinlik histogramı, odakların derinlik kutularına nasıl dağıldığını gösterir (Şekil 2d). Derinliği bilinen 7.143 kaydın 2.163 tanesi (%30) 10 km ve daha sığ, kalanı daha derindedir (tam katalog). Histogramın en yüksek çubuğu 1.347 olayla 0–5 km aralığındadır; bu çubuktaki 1.331 kayıt 0,0 km sabit derinlik atamasıdır ve tepe ölçülmüş bir dağılım tepesi olarak okunmamalıdır.

3 Veri ve yöntem

Katalog, olay merkezli kutuda 30.07.2020 – 27.10.2025 döneminde kaydedilmiş 7.143 olaydan oluşmaktadır (1.915 gün). Kayıtların kurum dağılımı: ISC 3.049, GSRAS 1.807, USGS 984, KAGSR 785, EMSC 403, GFZ 114, NOA 1. Büyüklük türü dağılımı: mb 3.531, türü belirtilmemiş 1.812, ML 1.406, MS 216, Mw 178. Çalışma alanı 229,0 × 229,6 km (≈ 52.600 km²) boyutundadır; alan, küresel yaklaşımla hesaplanmıştır (1° boylam = 111,32·cos φ km; 1° enlem = 110,574 km; φ = kutu orta enlemi). Kutunun köşeleri 51,457°K–53,533°K ve 158,548°D–161,926°D koordinatlarındadır. Katalog kayıtlarının %43'ü ISC kaynağından gelmektedir ve bu, kataloğa en çok kayıt veren kurumdur. ISC gözden geçirilmiş bülteni gerçek zamanın yaklaşık 24 ay gerisinden yayımlanmaktadır (International Seismological Centre, t.y.); buna göre pencerenin yaklaşık son 12 ayında (pencere sonu sorgu anından öncedir; bültenin ufku pencerenin yalnız bu bölümünü dışarıda bırakır) bu kaynağın katkısı gözden geçirilmemiş kurum bildirimlerinden oluşmaktadır. Bu bölüm önceki dönemle aynı tamlıkta değildir; ona ait olay oranları ve tamlık büyüklüğü alt sınır olarak okunmalıdır. Bu rapor, olaydan 450 gün sonra hazırlanmıştır; olay sonrası katalog verisi katalog penceresinin sonuna kadarki 90 günle sınırlıdır. Katalog sorgusu 18.10.2026 tarihinde çalıştırılmıştır; sonraki güncellemeler sayıları değiştirebilir.

Birleşik katalog okunurken veri tabanı değiştirilmeden bir onarım uygulanmıştır: aynı kurumun birbirinden 60 s'den uzak iki ayrı olay kimliğini taşıdığı hâlde birleştirmede tek kayda indirgenmiş satırlar ayrı olaylara bölünmüştür. Bu onarım pencereye 484 olay eklemiştir; bunların 188'i ana şoktan sonradır ve en büyüğü 30.07.2025 00:18:28 UTC'de gerçekleşen ML 5,8 büyüklüğündeki olaydır (ISC raporu). Çapraz-kaynak kopyaları (1) Δt ≤ 20 s, Δkonum ≤ 70 km ve ΔM ≤ 0,5 ya da (2) Δt ≤ 5 s ve Δkonum ≤ 60 km (büyüklük ölçüsü farkı gözetmeksizin) ölçütüyle tekilleştirilmiş, 2.910 kayıt düşürülmüştür; çakışan kayıtlarda temsilci, kurum önceliği (genel sıra: USGS, EMSC, GFZ, AFAD, KOERI, ISC, INGV; kümede Türkiye kaydı varsa ulusal ağ önce), moment büyüklüğü tercihi ve en yüksek büyüklük değeri sırasıyla seçilmiştir. Tüm istatistikler tekilleşmiş katalog üzerinde hesaplanmıştır. Çalışma olayının kendisi için bu sıra uygulanmamıştır: birleşik veri tabanında olayın temsilci kaydı (ISC) veri tabanının birleştirme aşamasında seçilmiştir ve yukarıdaki tekilleştirme önceliğinden bağımsızdır; bu çalışmada olayın hiposantrı ve büyüklüğü için otorite kurumun (USGS) çözümü benimsenmiştir. Kendi hizmet bölgesi dışında kalan bölgesel ağların tek kaynaklı kayıtları (uzak ağ kayıtları; M ≥ 2,0) ayrı bir kuralla ele alınmıştır: en az iki kurumun bildirdiği bir olayla Δt ≤ 35 s, Δkonum ≤ 300 km ve büyüklük farkı −0,5 ile +1,5 arasında eşleşen 150 kayıt o olayın kopyası sayılmış, eşi bu ölçütlerle bulunamayan 728 kayıt ise bağımsız bir olay olduğu doğrulanamadığından istatistiklere alınmamıştır. Böylece sorgudan dönen 10.931 kayıttan 3.788'i ayıklanmış ve çözümleme 7.143 olayla yapılmıştır. Bu çalışmada benimsenen büyüklük, hiposantrı veren kurumun (USGS) kendi büyüklüğüdür: Mww 8,8 (moment büyüklüğü sınıfı). Öteki kurumların bildirdiği büyüklükler olay künyesi bölümünde karşılaştırılmıştır; farklı ölçeklerdeki değerler aynı fiziksel niceliği ölçmediğinden tek bir yayılım istatistiğinde toplanmamıştır. Katalog kaydının taşıdığı 8,7 değeri (ISC MW) benimsenen değerden 0,1 birim düşüktür. Duyarlılık: sismik moment ve yayılan enerji büyüklüğün 1,5 katı üstel bağıntısıyla ölçeklendiğinden, 8,7 alınsaydı M₀ ve E değerleri ≈1,4 kat küçük çıkardı; bu çalışmadaki kaynak fiziği değerleri benimsenen 8,8 değerine dayanır. Moment ve enerji toplamlarında büyüklük türleri arasında ampirik dönüşüm uygulanmamıştır: moment türü büyüklük taşıyan 178 kayıt gerçek sismik momentle, öteki 6.965 kayıt ise katalog büyüklüğü moment büyüklüğü sayılarak hesaplanan nominal değerle toplanmıştır; nominal toplamlar bu etiketle verilmiştir.

Şekil 3a–3d: Düzlemsellik ölçüsü cp = 0,47 olup bulut düzlemsel bir eğilim göstermekle birlikte belirgin saçılım taşımaktadır (Şekil 3a). Eğim 14° ile yataya yakındır; katalogdaki sabit derinlik atamaları bulutu derinlikte yassılaştırdığından eğim değeri güvenilir değildir. Düzlemin doğrultusu ile NP1 doğrultusu arasındaki fark 4°, NP2 doğrultusu arasındaki fark 10°'dir; bu ölçüte göre bulut NP1 düzlemine daha yakındır. Derinlik ekseni katalog derinliklerine dayanır; derinlik geometrisi sabit derinlikli kayıtların payıyla birlikte okunmalıdır. Bu olayın yayımlanmış mekanizması ters faylanma sınıfındadır; düzlem geometrisi bu çözümle birlikte okunmalıdır (Şekil 3b). Bulutun uzama oranı (uzun kenarının kısa kenarına oranı) 1,25, çalışma kutusunun en-boy oranı 1,00'dır; bulutun uzama oranı kadrajınkini belirgin biçimde aşmadığından (iki oranın oranı 1,25) ölçülen uzama büyük ölçüde kadrajın geometrisidir ve yapısal bir uzama iddiası kurulmamıştır (Şekil 3c). Dik kesitteki dağınıklık, gerçek zon kalınlığı ile konum hatasının toplamıdır ve ikisi bu veriyle ayrıştırılamaz. Derinliğe göre renklendirilmiş dış merkez haritası, sığ ve derin etkinliğin mekânsal olarak ayrışıp ayrışmadığını gösterir; derinliği bilinen 7.143 kaydın 2.163 tanesi 10 km ve daha sığ, 4.980 tanesi daha derindir (tam katalog; Şekil 3d). Derinlik değerleri kurum çözümlerinden geldiği için bu okuma konum kalitesiyle sınırlıdır ve haritadaki renk, histogramdaki tepe ile birlikte okunmalıdır. Çalışma kutusu yayılımının geometrik ölçüleri Tablo 3'te, derinlik dağılımının ölçüleri Tablo A1'de verilmiştir.

Şekil 4a–4d: Düşey yayılımın uzun yatay kenara oranı 0,44'tür; yatay yayılım düşey yayılımı aşmaktadır (Şekil 4a). Bloktaki yoğunlaşmalar, etkinliğin tek bir düzlem üzerinde mi yoksa birden çok parça üzerinde mi geliştiğini görsel olarak ayırt etmeye yarar; kesitlerdeki iki boyutlu izdüşümde üst üste düşen kümeler burada ayrışabilir. Dış merkez koordinatlarının zaman serisi, harita gösteriminde üst üste düşen olayları zaman ekseninde ayırır (Şekil 4b). Kuzey–güney ve doğu–batı bileşenleri kutu merkezine göre kilometre cinsinden aynı eksende verilmiş, eğilim doğrularının eğimi m/gün cinsinden yazılmıştır. Kesikli düşey çizgi çalışma olayının anını işaretler. Kümülatif sayım ve moment eğrileri birlikte okunur (Şekil 4c). Pencere boyunca ortalama etkinlik oranı 3,7 olay/gün düzeyindedir; eğrideki dikleşmeler bu ortalamanın belirgin biçimde üzerine çıkan etkinlik ataklarını işaretler. Kümülatif ışınan enerji basamakları, toplam boşalımın kaç olaya dağıldığını gösterir (Şekil 4d). Pencerede ışınan toplam enerji 2,40×10¹⁸ J'dür (nominal toplam; katalog büyüklüklerinden). Pencere ile arka plan döneminin kıyası Tablo 4'te, raporlanmayan çözümlemeler ve eleme gerekçeleri Tablo A2'de, çekince düşülen çözümlemeler ve çekince gerekçeleri Tablo A3'te, çapraz-kaynak tekilleştirmede birleştirilen kayıt kümeleri ve tolerans duyarlılığı Tablo A4'te verilmiştir.

Koordinatlar WGS84 datumundadır; derinlikler deniz seviyesine göre pozitif aşağı verilmiştir ve kurum çözümlerinden olduğu gibi alınmıştır (topografyaya indirgeme yapılmamıştır). Konum kalitesi alanları — varış artığı RMS, azimut boşluğu, faz sayısı, yatay ve düşey konum belirsizliği (ERH/ERZ), en yakın istasyon uzaklığı — birleşik katalogda taşınmadığından katalog genelinde bir kalite filtresi uygulanamamıştır. Derinlik istatistikleri çözüm kalitesine bağlıdır: kayıtların %19'unun derinliği 0,1 km'ye yuvarlandığında 0,0 km'dir (1.331/7.143); bu değer, derinlik çözülemeyip sabitlendiğinde kurumun atadığı varsayılandır; yığın ve standart sabit derinlik (0/5/10/33 km) atamaları birlikte kayıtların %30'unu oluşturmaktadır (2.165/7.143); derinlik ortancası ve derinlik bandı bu yapay yığının etkisi altındadır. Derinliğe dayanan ölçüler (derinlik bandı, kesit geometrisi, düzlem uydurması) bu çekinceyle verilmiştir. Hiposantr bulutu geometrisi 3B kovaryans özdeğer ayrışımıyla (ana bileşen çözümlemesi; Shearer vd., 2003) incelenmiş; şekil, Westin ölçüleriyle raporlanmıştır: cl = (λ₁−λ₂)/Σλ, cp = 2(λ₂−λ₃)/Σλ, cs = 3λ₃/Σλ (cl + cp + cs ≈ 1, yuvarlama).

Tamlık büyüklüğü Mc, üç ölçütün verdiği eşiklerin en büyüğü olarak benimsenmiştir: azami eğrilik (+0,2 düzeltmeyle), uyum iyiliği (gözlenen dağılımın en az %90 oranında üstel yasayla modellenebildiği eşik; Wiemer ve Wyss, 2000) ve b-kararlılığı (ardışık 5 eşik değerinde, her biri en az 50 olayla kestirilen b'nin kararlı kaldığı eşik; yöntemlerin karşılaştırması için Woessner ve Wiemer, 2005). Pencere kataloğunun tamamında eşiği uyum iyiliği ölçütü belirlemiştir: Mc = 4,1. Pencere olay öncesi ve sonrası dönemlerde farklı tamlıkta olduğundan raporlanacak (birincil) b değeri olay öncesi dönemden kestirilir; bu dönemde eşiği uyum iyiliği ölçütü belirlemiştir: Mc = 3,5 (olay öncesi dönemin b değeri aşağıdaki kuyruk ölçütüyle raporlanmamıştır). b-değeri bu eşiğin üzerindeki olaylardan en büyük olabilirlik kestiricisiyle (Aki, 1965), eşik Mc − ΔM/2 kutulama düzeltmesi (Utsu, 1966) uygulanarak hesaplanmıştır. b değerlerinin belirsizliği için 3 kestirim hesaplanır (Shi ve Bolt, 1982; Aki, 1965; yeniden örnekleme) ve en büyüğü benimsenir; yeniden örneklemede (bootstrap) Mc ve b birlikte yeniden kestirilir. Tamlık büyüklüğü ölçütlerinin sayısal eşikleri bu çalışmanın işletimsel seçimleridir. b değerinin raporlanması ayrıca büyüklük–frekans dağılımının üst kuyruğunda sınanmıştır: yasadan beklenen olay sayısının en az 1 olduğu, 0,5 birim aralıklı büyüklük eşiklerinde bu sayı katalogda gözlenen olay sayısıyla binom olasılığı üzerinden karşılaştırılmış; en küçük olasılık 0,01'in altındaysa b raporlanmamıştır (işletimsel ölçüt).

Odak mekanizması ve moment-tensör çözümleri Global CMT (GCMT) kataloğundan alınmıştır (Ekström vd., 2012). Gerilme tensörü inversiyonu Michael (1984) doğrusal yöntemi ve Vavryčuk (2014) kararsızlık ölçütüyle yinelemeli çözülmüştür (μ = 0,6; 5 yineleme; belirsizlik 200 yeniden örneklemenin %2,5–97,5 aralığıyla verilmiştir, yönün kısıtlanma düzeyi ise odak mekanizması açılarına gürültü eklenerek yinelenen yeniden örneklemeyle ayrıca sınanmıştır); SHmax doğrultusu Lund ve Townend (2007) türetimiyle, rejim sınıfı Anderson (1951) çerçevesi ve Dünya Gerilme Haritası kuralıyla (Zoback, 1992) verilmiştir.

Şekil 5a–5d: Arama penceresindeki zaman sınıfları (ana şoktan önce, ana şok, ana şoktan sonra) çözümün yalnız ana şoka göre zamanını bildirir ve bir pencere kuralından gelir; ana şoktan önceki bir çözümün öncü deprem olduğu anlamına gelmez (Şekil 5a). ΔCFS haritasında kırmızı alanlar alıcı düzlemlerin kırılmaya yaklaştığı, mavi alanlar uzaklaştığı kesimlerdir (Şekil 5b). Nokta sınamasının histogramı, artçıları kendi hiposantrlarındaki ΔCFS değerine göre yükleme, gölge ve yansız gruplarına ayırır (Şekil 5c). Alanın makaslama ve normal gerilme bileşenleri ayrı panellerde verilmiştir (Şekil 5d). Coulomb gerilme aktarımı sonuçları Tablo 5'te, mekanizma dizisi Tablo 6'da verilmiştir.

Dizi sınıflaması çalışma olayının kendi dizisine uygulanmıştır; dizi, çalışma olayı ile olaydan sonraki 90 gün içinde 115 km yarıçaplı Gardner–Knopoff uzay penceresine (Gardner ve Knopoff, 1974) düşen olaylardan oluşur. Dizi sınıflaması ölçütü şöyledir: dizinin en büyük iki olayı arasındaki büyüklük farkı ΔM ≤ 0,3 ise çift deprem, ΔM > 0,3 ve çalışma olayının dizi momentindeki payı ≥ %50 ise ana şok–artçı dizisi, bu iki koşul sağlanmazken en yakın komşu kümelenmiş bağ oranı (Zaliapin ve Ben-Zion, 2013a) > %50 ise sürü; koşullar sağlanmazsa dizi sınıflanmamıştır. Dizi sınıflamasının eşikleri literatürden alınmamıştır; bu çalışmanın işletimsel ölçütleridir. Büyüklük farkı ve moment payı katalog büyüklüklerinden hesaplanmıştır.

Arka plan dönemi olarak çalışma penceresinin başlangıcından geriye uzanan ve onunla örtüşmeyen 5 yıllık pencere (01.08.2015 – 30.07.2020) aynı kutu ve eşikle ayrıca sorgulanmış (3.854 kayıt), pencere istatistikleri bu tabanla kıyaslanmıştır.

Şekillerdeki harita kadrajları eş-dikdörtgen (equidistant cylindrical) izdüşümündedir: standart paralel kutunun orta enlemi olan 52,49°K'dir ve harita ölçeği iki eksende eşit tutulmuştur; şekillerdeki tek ölçek çubuğu bu koşulla geçerlidir. Boylam ölçeğinin sapması kutunun kuzey kenarında −%2,4, güney kenarında %2,3'tür. Altlık karoları Web Mercator karolarından üretilip aynı dikdörtgene indirgenmiştir; altlık ölçülen bir nicelik taşımaz, yalnız coğrafi bağlam verir.

4 Olay künyesi, konum güvenilirliği ve büyüklük mutabakatı

29.07.2025 tarihinde 23:24:52 UTC'de 2025 Kamchatka Peninsula, Russia Earthquake çevresinde, 52,4948°K, 160,2395°D koordinatlarında (USGS çözümü), odak derinliği 35,0 km olan Mw 8,8 büyüklüğünde bir deprem kaydedilmiştir. Pencere kataloğunda, M ≥ 3,0 büyüklüğünde ve en az iki kurumun çözdüğü 207 olayda farklı kurum çözümleri arasındaki dış merkez farkının ortancası 19,2 km, yüzde doksanlık değeri 42,9 km olarak ölçülmüştür (aynı olaya ait çözümleri eşleştirme toleransı 70 km); bu ölçü kurumlar arası farktır, bir konum hatası kestirimi değildir ve eşleştirme toleransına koşulludur. Odak derinliği kurum çözümlerinde 20,0 ile 35,0 km arasında değişmektedir; bu değerlerin tümü sığ odak sınıfına düşer (h < 70 km). Uzak ağ çözümü (INGV; derinlik 35,0 km) bu karşılaştırmaya katılmamıştır. Olayın katalog kaydı GFZ, EMSC, USGS, INGV ve ISC çözümlerinin birleştirilmesiyle oluşmuştur; benimsenen hiposantr USGS çözümüdür. Moment ölçeğindeki 3 kurum kaydı Mw 8,8 değerinde birleşmektedir; GCMT moment büyüklüğü Mw 8,73 olarak verilmektedir. Aktarılmış çözüm (ISC Mw 8,7; NEIC çözümünün aktarımı) başka bir kurumun çözümünü yinelediğinden ayrı kurum ölçümü sayılmamıştır. Uzak ağ çözümü (INGV Mwpd 8,6) derinlik karşılaştırmasında olduğu gibi büyüklük karşılaştırmasına da katılmamıştır. Konum çözümünün yayımlanmış kalite ölçüleri şunlardır: varış artığı RMS = 0,73 s, azimut boşluğu 30°, istasyon/faz sayısı 251, en yakın istasyon 123 km (çözüm durumu: gözden geçirilmiş). Yatay ve düşey konum belirsizliği (ERH/ERZ) bu katalogda yayımlanmamıştır.

Şekil 6a–6d: Artçı bulutu kovaryans elipsinin uzun ekseni boyunca uzamıştır; ana şok artçı sentroidine yakın konumdadır (Şekil 6a). Elips ve sentroid ölçüleri artçı bulutunun geometrisinden türetilmiş vekil niceliklerdir; dalga formlarından yapılmış bir yönlülük ölçümü değildir. Olayın moment tensörü şekilde izotropik payın sıfır olduğu yatay eksen üzerindedir; bu konum Global CMT çözümünün deviatorik kısıtından gelir, izotropik payın ölçümü değildir (Şekil 6b). Çift kuvvet payı %90'ın üzerindedir; kaynak, düzlemsel bir fay üzerindeki makaslama kırılmasıyla uyumludur. Bölgedeki 300 Global CMT çözümünün ortanca çift kuvvet payı %91,8 olup 9 çözümde bu pay %50'nin altında, 218 çözümde %80 ve üzerindedir. Gerilme inversiyonu çözümü çekincelidir: yinelemeli düzlem seçimi 5 yinelemede yakınsamamış, kararsızlık ölçütüyle seçilen düzlem kümesi kararlı hâle gelmemiştir; değerler bu çekinceyle verilmiştir (Şekil 6c). Gerilme inversiyonu çözümü çekincelidir (gerekçe gövdede ve çekince düşülen çözümlemeler çizelgesindedir); değerler bu çekinceyle verilmiştir (Şekil 6d). Asal gerilme eksenlerinden en dik olanı σ₃ eksenidir (dalım 71°); Anderson sınıflamasında rejim sınıfı bu dik eksenden belirlenir. Gürültülü yeniden örneklemede kullanılan 10° açı gürültüsü ölçülmüş değil varsayılmış bir mekanizma belirsizliğidir; tek tek çözümlerin belirsizlikleri bu çalışmanın veri kümesine alınmadığından (GCMT tensör bileşenlerinin standart hataları kullanılmamıştır) gürültülü aralık bu varsayıma bağlıdır.

5 Kaynak fiziği: sismik moment, enerji ve gerilme düşümü

Sismik moment M₀ = 1,577×10²² N·m'dir (Mw 8,73; GCMT skaler momenti). Bu büyüklükten log₁₀E = 1,5·Mw + 4,8 bağıntısıyla türetilen nominal ışınan enerji E ≈ 7,9×10¹⁷ J'dür; değer Kanamori (1977) varsayımına (E/M₀ ≈ 5×10⁻⁵) dayanır ve ölçülmüş bir ışınan enerji değildir. Gerilme düşümü, yayımlanmış kayma modelinin boyutlarıyla (L = 620 km, W = 60,0 km) ve eğim atımlı dikdörtgen fay bağıntısıyla (Kanamori ve Anderson, 1975) Δσ = C·M₀/(W²·L) biçiminde Δσ ≈ 6,0–12 MPa aralığında kestirilmiştir; alt sınır yüzeye ulaşan kırığa (C = 0,85), üst sınır derine gömülü kırığa (C = 1,70; bu çalışmada türetilmiştir) karşılık gelir. Kırığın yüzeye ulaşıp ulaşmadığı belgelenmediğinden aralık içinde tek bir nokta değer seçilmemiştir. Bağıntıda gerilme düşümü W²·L ile ters orantılı olduğundan kestirim öncelikle kırık boyutunun seçimine duyarlıdır: Allen ve Hayes (2017) ölçeklemesinin dalma-batma arayüzü bağıntısının boyutlarıyla (L = 399 km, W = 195,0 km) aynı bağıntı 0,88–1,8 MPa vermektedir. Geometri varsayımının etkisi de sınanmıştır: eşdeğer alanlı dairesel çatlak (R = 108,8 km) 5,4 MPa vermektedir. Birincil kestirimle birlikte incelenen 3 seçeneğin tümünde nokta değer 5,4–5,4 MPa, aralığın sınırları 0,88–12 MPa arasında kalmaktadır; artçı zonundan türetilen yarıçap kaynak boyutu olmadığından bu aralığa alınmamıştır. Bu aralık yalnız incelenen seçeneklerin yayılımıdır: yayımlanmış öbür boyut seçenekleri (ör. sonlu fay modelinin kendi düzleminin boyutları) yerel arşivde bulunmadığından aralığa girmemiştir; aralık bu nedenle kırık boyutu belirsizliğinin tamamını göstermez. Duyarlılık olarak erken artçı zonu (ana şoka uzaklıkların %90 yüzdeliği; ilk 2 gün) üzerinden alınan R = 111,7 km yarıçaplı dairesel çatlak (Eshelby, 1957) Δσ ≈ 4,95 MPa (n = 709 olay) vermektedir; artçı zonu kaynak yarıçapı olmadığından bu değer benimsenen kestirim değildir.

Şekil 7a–7c: Model şiddet alanı, şiddet-azalım bağıntısının uzaklıkla düşen halkalarını harita üzerinde verir; dış merkez yakınında hesaplanan tepe şiddet MMI VIII (model değeri 8,2) düzeyindedir (Şekil 7a). Model hesabına yerel zemin etkisi katılmamıştır; gözlenen şiddet dağılımı bu haritadan değil makrosismik verilerden okunur. Şekildeki bulut, bölgede DYFI kaydı bulunan 87 olayın bildirilen en büyük topluluk şiddetini (CDI) büyüklüğe karşı vermektedir; yıldız çalışma olayının kaydıdır (Şekil 7b). Çalışma olayının topluluk şiddeti bölge bulutundaki en yüksek değerdir. CDI gönüllü çevrimiçi bildirimlerden derlenir ve yerleşim yoğunluğuna bağlıdır; aletsel şiddetin yerine geçmez. Hiçbir eşiği aşmayan 23 çözüm üçgenin orta bölgesinde yer almakta ve eğik/karma sınıfına girmektedir (Şekil 7c). Bölgesel mekanizma kümesindeki çözümlerin büyüklükleri Mw 4,7–8,7 aralığındadır; en büyük çözüm ters sınıfındadır. Sınıf sayımı büyüklükten bağımsız olduğundan her çözüm sayıma eşit ağırlıkla girer; sayıca baskınlık ile moment baskınlığı ayrı niceliklerdir.

6 Odak mekanizması, moment-tensör ayrışımı ve gerilme rejimi

GCMT moment tensörü çözümünün düğüm düzlemleri doğrultu/eğim/kayma açılarıyla 214°/18°/84° (NP1) ve 40°/72°/92° (NP2) olarak verilmektedir; kayma NP1 üzerinde ters atım, NP2 üzerinde ters atım niteliğindedir. Çözümün moment büyüklüğü Mw 8,73'tür. Mekanizma ters (bindirme) faylanma sınıfındadır. Kabuk sıkışmakta, bir blok diğerinin üzerine binmektedir. GCMT deviatorik moment tensörünün lune ayrışımı %DC = 99,0, %CLVD = 1,0 vermektedir (γ = −0,3°; %ISO = 0 ve δ = 0 değerleri ölçüm değil, GCMT çözümünün deviatorik kısıtı gereğidir). Yüksek çift-kuvvet oranı, düzlemsel bir fay üzerinde basit makaslama kırılmasını gösterir. Ayrışım olayın kendi GCMT çözümü (±180 s eşleşmesi) tensöründen hesaplanmıştır. Olay merkezli mekanizma popülasyonunun (olay merkezinden ±1,2°; kataloğun bütün dönemi, çözüm yılları 1976–2026; n = 481) yinelemeli gerilme inversiyonu çekinceyle verilmiştir: düğüm düzlemi seçimi 5 yinelemede yakınsamamış, yineleme üst sınırında durdurulmuştur. Bu çekinceyle çözüm, en büyük yatay sıkışma yönünü SHmax = 125° (%2,5–97,5 yeniden örnekleme aralığı: 123–127°), gerilme şekil oranını R = 0,68 (0,55–0,77) ve rejimi ters faylanma olarak vermektedir; ortalama uyumsuzluk 12,8° düzeyindedir. Şekil oranı R = (σ₁ − σ₂)/(σ₁ − σ₃) biçiminde tanımlıdır (asal gerilmeler basınç pozitif, σ₁ ≥ σ₂ ≥ σ₃); 0'a yakın değer σ₂'nin σ₁'e, 1'e yakın değer σ₃'e yakın olduğunu gösterir. Bu değerler pencere olaylarının kendisine değil, olay merkezli mekanizma popülasyonunun gerilme alanına aittir. Bölgesel mekanizma kümesinin (aynı dönem; n = 478) çözümleri Frohlich ve Apperson (1992) eşikleriyle (B dalımı > 60° doğrultu atımlı, P > 60° normal, T > 50° ters; geri kalanı eğik/karma) sınıflanmış ve Frohlich (1992) üçgeninde gösterilmiştir: 1 doğrultu atımlı, 11 normal, 443 ters ve 23 eğik/karma çözüm. Kümede en sık sınıf ters faylanmadır: 478 çözümün 443'ü (%93) bu sınıftadır. Oranın %95 Wilson (1927) aralığı %85–97'dir; aralık, Gardner ve Knopoff (1974) uzay–zaman pencereleriyle ayrılan 84 bağımsız kümeye göre hesaplanmıştır. Aralığın alt sınırı (%85) bu çalışmanın baskın sınıf nitelemesi için aradığı işletimsel eşiğin (%70) altına inmediğinden küme baskın biçimde ters faylanmalı olarak nitelenmiştir. Eşik kullanmayan en dik eksen sınıflamasında sayım 6 doğrultu atımlı, 22 normal ve 450 ters çözümdür; bu sınıflama eğik/karma çözümleri de en dik eksenlerine göre üç sınıftan birine atar. Bu tip sayımı ile gerilme tensöründen türetilen Anderson rejimi ayrı ölçütlerdir: sayım tek tek mekanizmaların eksen dalımlarını sınıflar, rejim ise popülasyona ortak tek bir gerilme alanı uydurulmasından çıkar; biri diğerinin doğrulaması değildir. Çalışma olayı çevresinde ayrıca bir mekanizma arama penceresi taranmıştır: çalışma olayından 180 gün öncesi ile 30 gün sonrası arasında, 660 km yarıçapta ve Mw ≥ 4,0 eşiğinde 213 çözüm bulunmuştur; 40 çözüm çalışma olayından önceki döneme, 1 çözüm çalışma olayının kendisine, 172 çözüm olaydan sonraki döneme aittir. Arama penceresi dizinin kendisi değildir: çözümlerin 103'ü dizinin 116 km yarıçaplı Gardner–Knopoff uzay penceresi içindedir; dairenin dışında kalan 110 çözüm çalışma olayından önceki Mw 5,91 çözümüdür (dış merkeze 434 km); çalışma olayından önceki Mw 5,41 çözümüdür (dış merkeze 483 km); çalışma olayından önceki Mw 5,08 çözümüdür (dış merkeze 429 km); çalışma olayından önceki Mw 5,39 çözümüdür (dış merkeze 422 km); çalışma olayından önceki Mw 4,99 çözümüdür (dış merkeze 466 km); çalışma olayından önceki Mw 4,77 çözümüdür (dış merkeze 326 km); çalışma olayından önceki Mw 4,99 çözümüdür (dış merkeze 507 km); olaydan sonraki Mw 6,26 çözümüdür (dış merkeze 489 km); olaydan sonraki Mw 5,97 çözümüdür (dış merkeze 319 km); olaydan sonraki Mw 5,74 çözümüdür (dış merkeze 375 km); olaydan sonraki Mw 5,43 çözümüdür (dış merkeze 232 km); olaydan sonraki Mw 5,65 çözümüdür (dış merkeze 342 km); olaydan sonraki Mw 5,33 çözümüdür (dış merkeze 127 km); olaydan sonraki Mw 5,40 çözümüdür (dış merkeze 371 km); olaydan sonraki Mw 5,29 çözümüdür (dış merkeze 127 km); olaydan sonraki Mw 5,34 çözümüdür (dış merkeze 480 km); olaydan sonraki Mw 5,55 çözümüdür (dış merkeze 349 km); olaydan sonraki Mw 5,15 çözümüdür (dış merkeze 310 km); olaydan sonraki Mw 5,07 çözümüdür (dış merkeze 162 km); olaydan sonraki Mw 5,38 çözümüdür (dış merkeze 410 km); olaydan sonraki Mw 4,94 çözümüdür (dış merkeze 131 km); olaydan sonraki Mw 6,24 çözümüdür (dış merkeze 349 km); olaydan sonraki Mw 5,39 çözümüdür (dış merkeze 398 km); olaydan sonraki Mw 5,35 çözümüdür (dış merkeze 401 km); olaydan sonraki Mw 5,29 çözümüdür (dış merkeze 349 km); olaydan sonraki Mw 5,07 çözümüdür (dış merkeze 407 km); olaydan sonraki Mw 5,20 çözümüdür (dış merkeze 589 km); olaydan sonraki Mw 5,01 çözümüdür (dış merkeze 348 km); olaydan sonraki Mw 5,05 çözümüdür (dış merkeze 121 km); olaydan sonraki Mw 5,03 çözümüdür (dış merkeze 294 km); olaydan sonraki Mw 5,06 çözümüdür (dış merkeze 193 km); olaydan sonraki Mw 4,89 çözümüdür (dış merkeze 207 km); olaydan sonraki Mw 4,95 çözümüdür (dış merkeze 333 km); olaydan sonraki Mw 4,91 çözümüdür (dış merkeze 203 km); olaydan sonraki Mw 4,92 çözümüdür (dış merkeze 341 km); olaydan sonraki Mw 4,94 çözümüdür (dış merkeze 155 km); olaydan sonraki Mw 4,75 çözümüdür (dış merkeze 472 km); olaydan sonraki Mw 5,06 çözümüdür (dış merkeze 126 km); olaydan sonraki Mw 5,84 çözümüdür (dış merkeze 273 km); olaydan sonraki Mw 5,13 çözümüdür (dış merkeze 136 km); olaydan sonraki Mw 5,63 çözümüdür (dış merkeze 138 km); olaydan sonraki Mw 5,02 çözümüdür (dış merkeze 133 km); olaydan sonraki Mw 5,27 çözümüdür (dış merkeze 216 km); olaydan sonraki Mw 4,89 çözümüdür (dış merkeze 117 km); olaydan sonraki Mw 6,12 çözümüdür (dış merkeze 265 km); olaydan sonraki Mw 5,06 çözümüdür (dış merkeze 270 km); olaydan sonraki Mw 5,44 çözümüdür (dış merkeze 350 km); olaydan sonraki Mw 4,89 çözümüdür (dış merkeze 440 km); olaydan sonraki Mw 5,08 çözümüdür (dış merkeze 329 km); olaydan sonraki Mw 4,95 çözümüdür (dış merkeze 261 km); olaydan sonraki Mw 4,84 çözümüdür (dış merkeze 268 km); olaydan sonraki Mw 4,98 çözümüdür (dış merkeze 120 km); olaydan sonraki Mw 5,02 çözümüdür (dış merkeze 272 km); olaydan sonraki Mw 4,93 çözümüdür (dış merkeze 117 km); olaydan sonraki Mw 5,00 çözümüdür (dış merkeze 275 km); olaydan sonraki Mw 6,78 çözümüdür (dış merkeze 268 km); olaydan sonraki Mw 5,05 çözümüdür (dış merkeze 259 km); olaydan sonraki Mw 5,13 çözümüdür (dış merkeze 255 km); olaydan sonraki Mw 5,02 çözümüdür (dış merkeze 266 km); olaydan sonraki Mw 4,84 çözümüdür (dış merkeze 278 km); olaydan sonraki Mw 5,04 çözümüdür (dış merkeze 354 km); olaydan sonraki Mw 5,15 çözümüdür (dış merkeze 529 km); olaydan sonraki Mw 5,17 çözümüdür (dış merkeze 145 km); olaydan sonraki Mw 6,20 çözümüdür (dış merkeze 486 km); olaydan sonraki Mw 4,80 çözümüdür (dış merkeze 272 km); olaydan sonraki Mw 5,28 çözümüdür (dış merkeze 468 km); olaydan sonraki Mw 5,07 çözümüdür (dış merkeze 213 km); olaydan sonraki Mw 5,01 çözümüdür (dış merkeze 119 km); olaydan sonraki Mw 4,84 çözümüdür (dış merkeze 317 km); olaydan sonraki Mw 4,93 çözümüdür (dış merkeze 271 km); olaydan sonraki Mw 5,20 çözümüdür (dış merkeze 300 km); olaydan sonraki Mw 5,74 çözümüdür (dış merkeze 117 km); olaydan sonraki Mw 5,59 çözümüdür (dış merkeze 125 km); olaydan sonraki Mw 5,04 çözümüdür (dış merkeze 331 km); olaydan sonraki Mw 4,93 çözümüdür (dış merkeze 267 km); olaydan sonraki Mw 4,80 çözümüdür (dış merkeze 249 km); olaydan sonraki Mw 4,81 çözümüdür (dış merkeze 338 km); olaydan sonraki Mw 4,97 çözümüdür (dış merkeze 453 km); olaydan sonraki Mw 4,96 çözümüdür (dış merkeze 135 km); olaydan sonraki Mw 4,81 çözümüdür (dış merkeze 287 km); olaydan sonraki Mw 5,09 çözümüdür (dış merkeze 426 km); olaydan sonraki Mw 5,18 çözümüdür (dış merkeze 163 km); olaydan sonraki Mw 4,83 çözümüdür (dış merkeze 118 km); olaydan sonraki Mw 6,02 çözümüdür (dış merkeze 270 km); olaydan sonraki Mw 5,02 çözümüdür (dış merkeze 119 km); olaydan sonraki Mw 5,22 çözümüdür (dış merkeze 120 km); olaydan sonraki Mw 5,13 çözümüdür (dış merkeze 228 km); olaydan sonraki Mw 4,85 çözümüdür (dış merkeze 297 km); olaydan sonraki Mw 5,10 çözümüdür (dış merkeze 338 km); olaydan sonraki Mw 4,99 çözümüdür (dış merkeze 196 km); olaydan sonraki Mw 4,81 çözümüdür (dış merkeze 278 km); olaydan sonraki Mw 5,06 çözümüdür (dış merkeze 253 km); olaydan sonraki Mw 5,23 çözümüdür (dış merkeze 125 km); olaydan sonraki Mw 5,11 çözümüdür (dış merkeze 412 km); olaydan sonraki Mw 4,86 çözümüdür (dış merkeze 262 km); olaydan sonraki Mw 4,96 çözümüdür (dış merkeze 349 km); olaydan sonraki Mw 4,91 çözümüdür (dış merkeze 462 km); olaydan sonraki Mw 4,98 çözümüdür (dış merkeze 465 km); olaydan sonraki Mw 4,94 çözümüdür (dış merkeze 412 km); olaydan sonraki Mw 4,98 çözümüdür (dış merkeze 498 km); olaydan sonraki Mw 5,05 çözümüdür (dış merkeze 143 km); olaydan sonraki Mw 5,03 çözümüdür (dış merkeze 134 km); olaydan sonraki Mw 5,00 çözümüdür (dış merkeze 461 km); olaydan sonraki Mw 4,94 çözümüdür (dış merkeze 411 km); olaydan sonraki Mw 4,96 çözümüdür (dış merkeze 142 km); olaydan sonraki Mw 5,56 çözümüdür (dış merkeze 278 km); olaydan sonraki Mw 6,18 çözümüdür (dış merkeze 346 km); olaydan sonraki Mw 5,66 çözümüdür (dış merkeze 475 km); olaydan sonraki Mw 5,99 çözümüdür (dış merkeze 272 km); olaydan sonraki Mw 4,92 çözümüdür (dış merkeze 499 km). Frohlich ve Apperson (1992) eksen dalımı sınıflarıyla dağılım 148 ters, 42 normal, 19 eğik/karma, 4 doğrultu atımlı çözüm biçimindedir. Gerilme inversiyonuna giren olay merkezli mekanizma popülasyonunda (n = 481) aynı Frohlich ve Apperson (1992) eşikleriyle mekanizma karışımı 0 doğrultu atımlı, 10 normal, 452 ters ve 19 eğik/karma çözümden oluşmaktadır; bu popülasyon yukarıdaki bölgesel mekanizma kümesinden farklıdır.

Şekil 8a–8c: Tektonik çerçeve haritası, çalışma alanını levha sınırları (Bird, 2003) ve 2 GNSS istasyonunun yıllık hız vektörleri bağlamına oturtur (Şekil 8a). Kadrajda erişilebilir kataloglarda haritalanmış fay izi bulunmamaktadır. Vektörler istasyonların uzun dönemli hızlarıdır; hızlar levha-sabit bir çerçevede verilmediğinden levhaya göreli hareket olarak okunmamalıdır ve pencere içindeki dizinin anlık deformasyonunu göstermez. Bekleme süresi serisi, ardışık olaylar arasındaki zaman farkını olay sırasına göre verir (Şekil 8b). Ortanca bekleme süresi 31,1 dakika düzeyindedir (tam katalog); bu değerin onda birinden kısa 1.495 aralık ölçülmüştür (7.142 aralıkta); bu sayı Poisson (üstel bekleme) beklentisinin (478,3) üstündedir (binom P(X ≥ 1.495) < 0,001) ve tetiklenmiş etkinlikle uyumludur. Dış merkezler oluş zamanına göre renklendirilerek etkinliğin kadraj içinde nasıl dolduğu gösterilmektedir (7.143 olay; ilk–son olay arası 1.914 gün; Şekil 8c). Ağırlık merkezinin zaman içindeki yer değiştirmesi sismisite göçü bölümünde ölçülmüştür; bu panelde bir model oturtması yapılmamış, doğrusal/difüzif ayrımına gidilmemiştir. Yayımlanmış odak mekanizması çözümleri Tablo A5'te verilmiştir.

Şekil 9: Büyüklük dağılımı ve kümülatif eğri, kataloğun hangi büyüklükten itibaren tam sayıldığını görsel olarak sınar (Şekil 9). Mc altındaki düşüş fiziksel bir eksiklik değil, ağ duyarlılığının sınırıdır: küçük olaylar meydana gelmiş ancak yeterli istasyonda kaydedilemedikleri için katalogda yer almamıştır. Tüm büyüklük–frekans istatistikleri yalnız Mc üstü örneklemle kurulmuştur; eşik altı veriyi katmak b değerini sistematik olarak düşürürdü. Kurumlar arası büyüklük karşılaştırması Tablo 7'de, tarihsel eşik üstü depremler Tablo A6'da verilmiştir.

7 Kırılma geometrisi ve gerçek kırık düzleminin kısıtlanması

Çalışma kutusundaki sismisitenin yatay yayılımı 227,8 × 182,1 km boyutundadır (uzun × kısa eksen); olayların %95'i 0,0–100,0 km derinlik bandındadır (%2,5–97,5 yüzdelik); bandın tabanı bu çalışmada kabuk tabanı için alınan işletimsel 40 km eşiğinin altına uzandığından sismojenik kalınlık olarak yorumlanmamıştır. Artçı bulutunun uzun ekseni 24° doğrultusundadır (%95 güven aralığı 22–26°); uzama oranı 1,56'dır (n = 2.925). Artçı kümesinin yatay boyutu en az 212,4 × 162,1 km olarak ölçülmüştür (seçim yarıçapıyla sınırlı alt sınır). Artçılar dış merkez çevresinde 118 km yarıçaplı daireyle seçilmiştir ve bulut bu sınıra dayanmaktadır (dış merkeze uzaklıkların %90 yüzdeliği 111 km, en uzak artçı 118 km); bu nedenle artçı bulutunun boyut ve uzama ölçüleri seçim yarıçapıyla sınırlıdır ve bulutun gerçek yayılımı için alt sınır olarak okunmalıdır, artçı sentroidi de yalnız seçim dairesinin içindeki artçılardan hesaplanmıştır. Aynı bulutun %95 kovaryans elipsinin yarı eksenleri 154,1 ve 98,6 km'dir (elips, konumların kovaryansından Gauss dağılımı varsayımıyla hesaplanan bir ölçektir; artçıların %95'ini içeren bir sınır değildir ve büyük yarı ekseni seçim yarıçapını aşmaktadır); yön ve uzama ölçüleri, McGuire vd.'nin (2002) telesismik ikinci moment ölçüsünün artçı konumlarına uyarlanmış vekilidir. Ana şok ile artçı sentroidi arasındaki ötelenme 20,3 km olarak ölçülmüştür (oran 0,13; azimut 178°); artçılar dış merkez merkezli seçim dairesiyle seçildiğinden ve bulut bu sınıra dayandığından sentroid dış merkeze doğru yanlıdır ve bu oranla kırılmanın tek ya da çift taraflılığı hükme bağlanmamıştır. Artçı uzanımına en yakın düğüm düzlemi NP1 olup doğrultu farkı 10,1°'dir. Artçı bulutuna ana bileşen çözümlemesiyle (PCA) (Shearer vd., 2003) oturtulan düzlem 210°/14° (doğrultu/eğim) geometrisindedir; Westin düzlemsellik ölçüsü cp = 0,47 (cl = 0,41, cs = 0,12), düzleme karekök ortalama uzaklık 15,00 km, ortalama mutlak uzaklık 11,75 km (n = 1.503; sabit derinlikli 506 kayıt dışlanmıştır). Düzlem, NP1 düğüm düzlemine daha yakındır (doğrultu farkı 4°). Gerilme alanı altındaki fay kararsızlık indeksleri I(NP1) = 0,975 ve I(NP2) = 0,800 olup aradaki fark 0,175 olarak ölçülmüştür. Bu çalışmada iki düzlemin ayırt edilmiş sayılması için benimsenen işletimsel ölçüt ΔI > 0,15 olup, bu eşik literatürden alınmamış, çalışmanın kendi kararı olarak belirlenmiştir. Ölçülen fark bu eşiğin üzerindedir; bu ölçüte göre kırık düzlemi adayı NP1'dir. Çalışma olayının Gardner–Knopoff kümesi (173 çözüm) dışlanarak yinelenen inversiyonda (n = 308) I(NP1) = 0,992 ve I(NP2) = 0,741 bulunmuştur; düzlem tercihi aynı kalmaktadır. Aynı gerilme tensörü altında Wallace–Bott kayma uyumsuzluğu (gözlenen kayma vektörü ile düzlem üzerinde gerilme tensöründen çözülen makaslama gerilmesi arasındaki açı; Wallace, 1951; Bott, 1959) NP1 için 4,0°, NP2 için 2,6° ölçülmüştür; fark 10° düzeyinin altında olduğundan bu ölçüt iki düzlemi ayırt etmez. Toplamda 3 bağımsız yöntemin 3'ü NP1 düzlemini desteklemektedir; düzlem ikizliği bu ölçüde kırılmış sayılabilir.

8 Dizi istatistiği

Çalışma olayını izleyen 90 günlük dönemde, 115 km yarıçaplı Gardner–Knopoff uzay penceresi (Gardner ve Knopoff, 1974; pencere katalog büyüklüğü M 8,7 ile kurulmuştur) içinde 2.854 izleyen olay kaydedilmiştir. Bunların en büyüğü, çalışma olayından 14 dakika sonra gerçekleşen Mw 8,9 büyüklüğündeki olaydır (29.07.2025 23:38:28 UTC); iki olayın dış merkezleri 51,5 km uzaklıktadır ve odak derinlikleri sırasıyla 35,0 ve 35,0 km'dir; iki olay arasındaki büyüklük farkı ΔM =0,1 (büyüklükler Mw 8,8 ve Mw 8,9) bu çalışmanın işletimsel ölçütünü (ΔM ≤ 0,3) sağladığından dizi bir çift deprem (doublet) niteliğindedir; çalışma olayı dizinin toplam sismik momentinin %33 kadarını taşımaktadır. İzleyen olayların (M ≥ 3,9) günlük oranı, ilk ölçüm aralığında (7–16 saat) günde 350 olaydan (%95 güven aralığı 290–430) son ölçüm aralığında (40–90 gün) günde 12,9 olaya (%95 güven aralığı 11–14) inmiştir; ilk aralıktaki oran son aralıktakinin 28 katıdır (%95 güven aralığı 22–34) ve azalma kesin Poisson güven sınırlarıyla (Garwood, 1936) istatistiksel olarak ayırt edilebilir düzeydedir; ilk 5 saatin kaydı eksik olduğundan ilk ölçüm aralığı kaydın tamlaştığı andan sonraki ilk aralıktır. Omori–Utsu sönüm yasası n(t) = K/(t + c)ᵖ bu diziye en büyük olabilirlik yöntemiyle (Ogata, 1983) uydurulmuştur (n = 1.901 olay, 90 günlük pencere); p ve c değerleri bu çalışmanın bulgu ölçütünü karşılamadığından verilmemiştir. Değerlerin verilmemesinin gerekçesi ilk saatlerdeki katalog eksikliğidir. Uydurma ana şoktan başlamaktadır; tamlık eşiği ana şoku izleyen ilk pencerede 5,2'dir ve 4,5 değerine ana şoktan 5,3 saat sonra inmektedir. İlk saatlerin olay sayısı eksik olduğundan c yukarı yanlı olabilir, p de bu eksiklikten etkilenebilir. Sönüm bu nedenle yalnız yukarıda verilen gözlenen günlük oranlarla betimlenmiştir. Çalışma olayı ile izleyen en büyük olay arasındaki büyüklük farkı ΔM = 0,8 olarak ölçülmüştür (katalog büyüklükleri M 8,8 ve M 8,0); değer Båth yasasının (Båth, 1965) yaklaşık 1,2 birimlik farkıyla bağdaşmaktadır (bu çalışmanın işletimsel bandı ±0,4). Aynı dizi için büyüklük–frekans (Gutenberg–Richter) bağıntısının ekstrapolasyonundan (Gutenberg ve Richter, 1944) türetilen en büyük olay kestirimi M* ≈ 8,9'dur (kestirimde kullanılan b = 0,66; 115 km yarıçaplı dizi penceresinde M ≥ 3,9 olan 1.901 izleyen olay üzerinden); bu, dizinin istatistiksel ölçek göstergesidir, gelecekteki bir olayın büyüklüğü değildir. Buradaki b, dizi penceresindeki izleyen olaylardan kestirilmiştir: ilk saatlerdeki katalog eksikliği nedeniyle b aşağı yanlı olabilir; b küçüldükçe M* büyüdüğünden kestirim yukarı yanlı olabilir: ilk 5,3 saat dışlanarak kurulan ikinci kestirimde (b = 1,24, olay sonrası dönemin ikinci b kestiriminden; M ≥ 4,8 olan 361 izleyen olay) M* ≈ 6,9'dur ve aynı alt listede gözlenen en büyük izleyen olay M 7,8'dir. Reasenberg–Jones dizi modelinin olasılıkları bu raporda verilmemiştir: model, Omori–Utsu uydurmasının p ve c değerlerini kullanır ve bu değerler bu çalışmanın bulgu ölçütünü karşılamadığından verilmemiştir.

9 Statik coulomb gerilme aktarımı ve gözlemsel sınaması

ΔCFS alanı, yarı-sonsuz elastik ortamdaki dikdörtgen dislokasyon çözümüyle (Okada, 1992), kaynak fayla eş yönelimli alıcı düzlemde, etkin sürtünme katsayısı μ′ = 0,40 ile 15,3 km derinlikte ve 49 × 54 düğümlü ızgarada hesaplanmıştır. Gerilme aktarımı hesabının kaynak geometrisi yayımlanmış sonlu fay kayma modelinden (USGS NEIC) alınmıştır (doğrultu/eğim/kayma 217°/7°/80°; L = 620 km, W = 60,0 km). Gözlemsel sınama olarak ΔCFS her artçının kendi hiposantrında, kaynakla eş yönelimli alıcı düzlemde hesaplanmıştır: 2.704 artçının 1249 tanesi (%46) +0,1 bar üzerindeki yükleme alanında, 1347 tanesi (%50) −0,1 bar altındaki gölge alanında, 108 tanesi iki eşik arasındaki yansız banttadır; kaynak düzleminin üstüne düşen 221 artçı bu sayımın dışında tutulmuştur. Yansız bant eşiği 0,1 bar olarak alınmıştır. Bu eşiğin karşılığı olan 0,01 MPa düzeyinin altındaki statik gerilme değişimlerinin saptanabilecek sayıda olay tetiklemeyebileceği öne sürülmüştür (Hardebeck vd., 1998). Karşılaştırma için bir boş model kurulmuştur: boş model, artçıların yerleşiminin gerilme değişimi alanından bağımsız olduğu varsayımını temsil eden uzamsal karşılaştırma modelidir ve burada olay öncesi sismisitenin konumlarından oluşur. Boş modelde yükleme alanına düşen pay %56 olarak ölçülmüştür (107/190); artçı payı ile boş model payı arasındaki fark −10,1 yüzde puanıdır (%95 güven aralığı −17,2 ile −2,8 arası; iki bağımsız oranın farkı için Wilson skor aralıklarını birleştiren Newcombe, 1998 yöntemi). Aralık sıfırı içermediğinden artçıların yükleme alanındaki payı boş modelin altındadır; alan artçı yerleşimini açıklamamaktadır. Artçı konum belirsizliği bu sayımlara yayılmamıştır; sınıflar katalog hiposantrlarına göredir ve alan tetiklenme kanıtı olarak değil, gerilme aktarımının yön ve mertebe betimlemesi olarak okunmalıdır. En uygun yönelimli alıcı düzlemlerle yapılan sayım bir bölgesel gerilme alanı varsayımı gerektirir: SHmax doğrultusu 129° çalışma olayının kendi mekanizmasından, gerilme şekil oranı 0,5 varsayılan değer olarak, diferansiyel gerilme 100 bar olarak alınmıştır. Bu bölgesel alan varsayımıyla (SHmax 129°; şekil oranı 0,5; 100 bar) sayım 1716 yükleme, 934 gölge ve 54 yansız bant biçimindedir; diferansiyel gerilme 10 bar alındığında 2524 yükleme, 123 gölge ve 57 yansız bant elde edilir (iki sayım arasında sınıfı değişen olay sayısı 835). Sayım varsayılan gerilme büyüklüğüne ve gerilme alanının seçimine bu ölçüde bağlı olduğundan yorumlanmamıştır. Alıcı düzlem kaynakla eş yönelimlidir; bu, gerilme değişimini kaynak fayın kendi geometrisi üzerinde okumak demektir ve başka yönelimli bir alıcı düzlemde yükleme ve gölge alanlarının deseni farklıdır. Izgaranın %62 kadarında |ΔCFS|, bu çalışmada yansız bant eşiği olarak alınan 0,1 bar'ı aşmaktadır. Düğüm değerlerinin ortancası 0,061 bar, %5–95 aralığı −14 ile 7,5 bar arası, %1–99 aralığı −100 ile 41 bar arası olarak hesaplanmıştır. Dislokasyon çözümünde gerilme kaynak dikdörtgeninin kenarlarında ıraksadığından alanın uç değerleri ızgara aralığına bağlıdır ve raporlanmamıştır. Alan iki bileşenine ayrılarak da incelenmiştir: makaslama gerilmesi değişimi Δτ ve fay düzlemine dik normal gerilme değişimi Δσₙ (ΔCFS = Δτ + μ′·Δσₙ). İki panel aynı kadraj ve aynı kaynak geometrisiyle çizildiğinden, birleşik alandaki desenin hangi bileşenden doğduğu doğrudan okunabilir. Gözlemsel karşılık olarak β oran-değişim istatistiği (Matthews ve Reasenberg, 1988) hesaplanmış; 36×36 düğümlü haritada 1.113 düğümde oran artışı (β > 2), 0 düğümde sismik gölge (β < −2) ölçülmüştür (ana şok öncesi 5 yıl, sonrası 90 gün fiilî gözlem; yalnız kuramsal beklenen sayımı E ≥ 1 olan 1.119 düğüm değerlendirilmiştir; n = 7.143). Bu sayımlar tekil düğüm eşiğine göredir: 1.119 düğüm birlikte sınandığında, gerçek bir değişim olmasa dahi her yönde yaklaşık 26 düğümün eşiği yalnız şans eseri aşması beklenir; düğümler örtüşen toplama yarıçapları nedeniyle bağımsız da değildir. Tekil düğüm sayısı bu nedenle tek başına anlamlılık kanıtı sayılmamıştır. Model loblarıyla örtüşme kanıt niteliğindedir, öngörü değildir.

10 Bölgesel sismisite ve tarihsel bağlam

Olay öncesi dönemin b değeri raporlanmamıştır: uydurulan üstel yasa dağılımın üst kuyruğunu betimlememektedir (M ≥ 5,5 için yasadan beklenen olay sayısı 55,0 iken katalogda 24 olay bulunmaktadır; binom olasılığı < 0,001, bu çalışmanın işletimsel eşiği 0,01). Gerekçe ekteki raporlanmayan çözümlemeler çizelgesinde verilmiştir. Tarihsel eşik üstü kayıtlar, çalışma olayından önceki dönem için iki halkalı bir ölçütle derlenmiştir: 150 km yarıçapta M ≥ 6,0 (100 kayıt) ve 60 km yakın kuşakta ayrıca 5,0 ≤ M < 6,0 (0 kayıt); toplam 100 kayıt. Yakın kuşaktaki M ≥ 5,0 kayıtların sayısı 39'dur; bunların 39'u M ≥ 6,0 büyüklüğündedir ve ilk ölçütte sayılmıştır. Derlemedeki en büyük olay 1952 yılında, dış merkeze 34 km uzaklıkta gerçekleşen M 9,0 depremidir. Derlemenin öteki büyük kayıtları şunlardır: 1952 M 8,3 (84 km); 1959 M 7,9 (91 km); 1904 M 7,7 (30 km); 1904 M 7,6 (101 km). Derlemenin dış merkeze 20 km'den yakın 7 kaydı şunlardır: 15.11.1951 M 6,1 (6,5 km); 13.10.1957 M 6,1 (8,1 km); 15.11.1951 M 6,1 (8,6 km); 27.01.1953 M 6,4 (13 km); 08.10.2001 M 6,4 (14 km); 15.11.1951 M 6,2 (15 km); 28.12.1959 M 6,4 (19 km). Gardner–Knopoff uzay–zaman pencereleriyle ayrıştırılmış bağımsız M ≥ 8,8 olaylar 100 km yarıçaplı alanda çalışma olayından önce 1 kez gözlenmiştir (126 yıllık gözlem süresi). Bağımsız olayların ortalama yinelenme aralığının %95 güven aralığı 23–5.000 yıldır (kesin Poisson sınırları: Garwood, 1936). Kataloğun bu büyüklükteki tamlık başlangıcı saptanamadığından gözlem süresi kataloğun başından (1900) sayılmış ve katalog bu süre boyunca M ≥ 8,8 için tam varsayılmıştır; varsayım sınanamadığından değer, eksik erken dönem kayıtları ölçüsünde yanlı olabilir.

11 Arka plan dönemi karşılaştırması

Çalışma olayını izleyen 90 günlük dönemde 115 km yarıçaplı dairede ve olay sonrası dönem ile arka plan döneminin ortak tamlık eşiğinde (M ≥ 3,9) 1.856 olay kaydedilmiştir; bu sayı 20,6 olay/gün oranına karşılık gelir. Çalışma penceresinden önceki ve onunla örtüşmeyen 5 yıllık arka plan dönemi (01.08.2015 – 30.07.2020) aynı dairede ve aynı eşikte 261 olay içermektedir; bu dönemin oranı 0,14 olay/gün düzeyindedir. Oran katı 140'tır (%95 güven aralığı 130–160); aralık, iki Poisson sayımı için kesin koşullu aralıktır (Clopper ve Pearson, 1934). Aralık, sayımların bağımsız Poisson olduğu varsayımına dayanır; ayrıştırılmamış (kümelenmiş) sayımlarda gerçek belirsizlik daha geniştir. Ana şoku izleyen ilk saatlerde katalog küçük olaylarda eksik olduğundan (ilk pencerede tamlık eşiği 5,2) olay sonrası sayım ve dolayısıyla oran katı alt sınırdır; güven aralığı bu eksikliği taşımaz. Olaydan önceki 365 günün aynı dairedeki oranı da arka planın üzerindedir (13 kat; %95 güven aralığı 12–16): pencere önceki bir dizinin sönümünü de içerdiğinden oran farkı yalnız bu olayın dizisine bağlanmamıştır. Pencere ve arka plan dönemlerinin b değerleri ortak tamlık eşiğinde (Mc = 4,1) yeniden kestirilerek kıyaslanmıştır: pencere b = 0,83 ± 0,04 (N = 2.651; belirsizlik kestiricisi: yeniden örnekleme), arka plan b = 1,03 ± 0,07 (N = 195; belirsizlik kestiricisi: Aki, 1965). Fark |Δb| = 0,20, birleşik belirsizlik 0,08 değerindedir; fark birleşik belirsizliğin iki katını aşmaktadır. Büyüklük türü dağılımı iki dönemde aynı değildir: pencerede en sık tür mb (kayıtların %49 kadarı), arka plan döneminde kayıtların %79 kadarının büyüklük türü belirtilmemiştir. b değeri büyüklük ölçeğine bağlı olduğundan ve birleşik belirsizlik yalnız örnekleme belirsizliğini taşıdığından bu fark b değerinde fiziksel bir değişim olarak yorumlanmamıştır. İki dönem zamanda örtüşmemektedir. Arka plan dönemi çalışma kutusunda büyük bir depremi ve dizisini içermektedir (tarihsel derlemeden: 20.02.2020 M 6,5). Bu depremin Gardner–Knopoff zaman penceresi (2,4 yıl) arka plan döneminin zamanca %9'unu kapsadığından dönemin olay sayısı ve oranı, ayrıştırılmış (bağımsız) sayım dâhil, bu diziden etkilenir; arka plan oranı bu nedenle diziden arınmış bir taban değildir. Derinlik ortancası pencere için 30,0 km (sabit derinlikli kayıtlar dışlanınca 40,0 km), arka plan dönemi için 40,0 km'dir.

12 Sismisite göçü ve dönem bölütlemesi

Sismisitenin ağırlık merkezi, zaman sırasına göre ilk %10 ve son %10 olay (her dilimde 714 olay) arasında 31,1 km yer değiştirmiştir (azimut 116°; iki dilimin ortalama zamanları arasında 1.675,6 gün; ortalama 19 m/gün). Bu ölçü iki ortalamanın farkıdır; bir göç modeli uydurması değildir. Son dilimin ortalama zamanı çalışma olayından sonradır; dilim büyük ölçüde olayı izleyen diziden oluştuğundan bu fark, dizinin önceki sismisiteye göre konumunu gösterir ve pencere boyunca süren bir göç olarak yorumlanmamıştır. Duyarlılık olarak dış merkez koordinatlarının zamana göre doğrusal eğilimi 133° yönünü vermektedir; iki kestiricinin yönleri arasındaki fark 18°'dir (ağırlık merkezi farkı pencerenin iki ucunu, regresyon bütün pencereyi tartar). Eğilimin anlamlılığı, kümelenmeye karşı etkin örneklem büyüklüğüyle (n_etkin; Gardner–Knopoff bağımsız küme sayısı ile birinci dereceden öz bağlanım ve öz ilişki düzeltmelerinin en küçüğü) ve Fisher z dönüşümüyle sınanmıştır: kuzey–güney bileşeninde r = −0,20, n_etkin = 60 ile |z| = 1,5; doğu–batı bileşeninde r = 0,25, n_etkin = 103 ile |z| = 2,6. En büyük |z| değeri 1,96 eşiğini aştığından eğilim istatistiksel olarak sıfırdan ayrışmaktadır; bu ayrışma da pencerenin sonundaki dizinin katkısını içerir. Dönem yapısını belirlemek için katalog, parçalı sabit oranlı bir Poisson süreci olarak modellenmiş ve değişim noktası başına BIC (Bayesçi bilgi ölçütü) cezasıyla bölütlenmiştir; bölütleme, 7.143 olayın kümülatif eğrisinin eşit aralıklı 800 noktalık örneği üzerinde yapılmıştır. Bölütleme 11 bölüt vermiştir; bölütlerin süresi ve olay oranı zaman sırasıyla şöyledir: 1.244 gün, 1,8 olay/gün; 571 gün, 1,1 olay/gün; 2,3 gün, 280,2 olay/gün; 7,4 gün, 34,0 olay/gün; 1,1 gün, 552,9 olay/gün; 2,5 gün, 182,3 olay/gün; 8,4 gün, 63,7 olay/gün; 39 gün, 22,1 olay/gün; 1,2 gün, 236,3 olay/gün; 14 gün, 26,0 olay/gün; 24 gün, 10,0 olay/gün. Pencerenin toplam sismik momenti 4,80×10²² N·m'dir (nominal: moment türü olmayan büyüklükler moment büyüklüğü sayılarak; ölçülmüş bir moment toplamı değildir); çalışma olayının bu toplamdaki payı %33'tür. Moment bütçesinin üst kanalında (en büyük katalog büyüklüğünün 1,0 birim altına kadar: M ≥ 7,9) 4 olay toplam nominal momentin %96 kadarını, kalan 7.139 olay %4 kadarını taşımaktadır.

13 Yer hareketi ve makrosismik şiddet

Şiddet-azalım bağıntısıyla (Allen vd., 2012) modellenen alan, dış merkez yakınında MMI VIII düzeyinde tepe şiddet vermektedir (hesap odak derinliği 35,0 km); MMI IV eşiği bağıntının geçerlilik uzaklığına (300 km, hiposantral) kadar aşıldığından hissedilme yarıçapı yalnız alt sınırla verilmiştir: dış merkez uzaklığı olarak en az 297 km. Alanın %22'si bağıntının geçerlilik uzaklığının dışındadır ve yorumlanmamıştır. Alan nokta kaynak varsayımıyla, uzaklık hiposantra göre alınarak kurulmuştur; yayımlanmış kırık geometrisinin boyu (L = 620 km) hesaba katılmadığından eş şiddet eğrileri dairedir ve model, kırığın dış merkezden uzak kesimlerinde şiddeti düşük kestirir. Modelde yerel zemin etkisi ayrıca hesaba katılmamıştır. Topluluk şiddeti verisi (USGS “Did You Feel It?”, DYFI) 125 bildirim ile topluluk ondalık şiddeti (CDI) 9,1 değerini vermektedir (USGS PAGER uyarı düzeyi: kırmızı). USGS ShakeMap model şiddeti MMI 8,5 olup iki değer arasındaki fark 0,6 birimdir; ShakeMap topluluk bildirimlerini gözlem olarak özümsediğinden bu uyum bağımsız bir doğrulama değildir. Bu çalışmanın şiddet-azalım modeliyle (Allen vd., 2012) kestirilen tepe şiddeti (MMI 8,2) topluluk gözlemiyle bir birim içinde uyumludur. Topluluk şiddeti ve model şiddeti değerleri ürünlerin 23.08.2026 16:53:57 UTC'deki durumuna aittir; bildirim sayısı ve şiddet değerleri sonraki güncellemelerle değişir.