Bir derdim var arkadaslar, sinirimi tutmaya calisiyorum yazarken.

Bana bir is teklifi geldi: Cengelkoy'de 2017 yapimi 5 katli bir bina, 7143 sayili Imar Affi (Imar Barisi) kapsaminda 2018'de yapi kayit belgesi cikarilmis. Yani yapi kacak ama "kayit altina alinmis", bu da 2018'de modaydi. Simdi sahibi binayi guclendirmek istiyor, depremde yikilmasin diye. Bana statik hesap + zemin etud + guclendirme projesi sariyor.

Sorum: ben bu binanin guclendirme projesini imzalarsam, mevcut kacak yapinin tasiyici sistemine atif yapan bir muhendis olarak, gelecekte deprem olur ve yikilirsa sorumluluk doguyor mu? Yapi kayit belgesi "ruhsat" yerine geçmiyor, sadece kayit altinda. Bina hala teknik olarak kacak. Ama imar barisi insanlara "yasal" hissi verdi 6 yildir.

Bir de etik mesele: imar barisi sonradan iptal edilirse (Anayasa Mahkemesi'nde dava var), benim guclendirme projesi havada kalir mi? Avukatlardan ve tecrubeli meslektaslardan gorus istiyorum.

Ozgur Bey, Imar Barisi ve muhendislik sorumlulugu konusu 7 yildir kafamı meşgul ediyor, bircok dosya gordum.

Net konusayim: 7143 sayili kanun yapi kayit belgesi (YKB) verir, ama bu RUHSAT degildir, bu bir KAYIT belgesidir. YKB ile yapi "yasal" sayilmaz, sadece "yikim ve idari para cezasi" askiya alınmıs olur. 3194 sayili Imar Kanunu m.32 ve m.42 gerekleri donar, ama yapinin teknik standardlara uygunlugu test edilmemiştir. YKB icin sahip beyani esastir, hicbir teknik kontrol yok.

Sizin guclendirme projesi imzaladigda, suç bilfiil olarak "kacak yapiya muhendislik hizmeti vermek" değil, ancak teknik sorumluluk dogar: guclendirme projeniz, mevcut tasiyici sisteme dayanir; mevcut sistem gizli ayıplar tasıyabilir (donatı eksik, beton zayıf, mantolama olmadan kalıcı), siz farkinda olmadan zayıf bir temel uzerine kuvvetlendirme tasarlayabilirsiniz. Bu durumda deprem geldiginde sizin guclendirme tasarimi "yetersiz" sayılabilir.

Onerim: guclendirme projesine BASLAMADAN once kapsamli mevcut durum analizi (karot, donatı tarama, beton dayanim testi, plan kontrolu). Bu rapora ek olarak "Mevcut Durum Tespit Raporu" hazirlayin, imzalayin. Eger mevcut yapi yapi standardına uygun degilse, raporda yazarsiniz "guclendirme yetersiz kalabilir, yikip yeniden yapma onerilir." Bu uyarı altın.

Oktay Bey'in dedigine kentsel donusum perspektifinden ek: 7143 ile YKB alan binalar, 6306 sayili kentsel donusum kanunu ile cakisiyor pratikte. Bina YKB alirsa "guvenli" gibi gorunse de, 6306 acisindan riskli yapı tespiti yapilabilir, 2/3 cogunluk kararı ile yikilabilir. Sahip "guclendiricem" diyor ama ailenin diger uyeleri "yıkalım, donüsume girelim" diyebilir. Sosyal dinamik onemli.

Ozgur Bey, sahibi tek mi yoksa cok malikli mi? Cok malikli ise sözleşme yapmadan once 6306 risk analizini de degerlendirin, sahip "guclendir" derken aile yikim oyu birakirsa projeniz havada kalir.

avukat_kentsel_rahime yazdi:

sahip tek mi yoksa cok malikli mi

Rahime Hanim, sahip tek kişi, miras yoluyla babasından kaldı. Aile içi muhalefet yok. Ama sizin uyari onemli, çünku ileride 6306 başvurusu yapilirsa, benim guçlendirme projesi anında değersiz olur. Sahibi bu riski biliyor mu sormam lazim.

Ozgur, ben 17 yillikim ve YKB'li yapilara guclendirme projesi yapmıyorum, ilkesel olarak. Sebep: muhendis olarak benim ozen yukumlulugum, yapinin tasiyici sisteminin teknik standardlara uygunlugunu temel alabilir. YKB'li yapida bu temel yok. Yikilma riski tasarımdan değil, tasarımın altındaki yapıdan gelir.

Kabul edersen mutlaka Oktay Bey'in dediği "Mevcut Durum Tespit Raporu" hazırla, imza at, yapı sahibine ayrı belge halinde teslim et. Tespit raporunda yapinin gizli ayıplarını acık yaz: "donatı eksik %X", "beton dayanım orta-zayıf", "tasıyıcı kolon kesiti yetersiz" gibi. Bu rapor, ileride dava acılırsa savunmaniz olur — "ben uyardım, sahip riski kabul etti, guçlendirme yine de istedi."

Imar barisi muhendislik etiğinde bir yara, bunu acık soyleyim. 2018'de cikan kanun, mevcut kacak yapilari "kabul" etti — siyasi bir hareket olarak anlasilir, ama deprem mühendisliği acisindan tehlike. 6 Subat 2023 sonrasi Hatay'da yıkılan binaların önemli bir kısmı YKB'li idi. Bu bir gerçek.

Ozgur, sen guçlendirme projesi imzalarsan, etik olarak kötü bir yola girmis olmazsın — sahibi yikmak yerine tamir etmek istiyor, bu iyi niyetli bir yaklaşim. Ama teknik olarak guçlendirme + YKB kombinasyonu, "iyi tasarımı kötü temele oturtmak" gibi. Sızdırılan binayi salonun lobisine guzel bir avize asarak kurtaramazsiniz.

Cem ben, jeolog bilirkisi. YKB'li bir binanın guçlendirme projesinde mevcut zemin etudü 2017'den vardir muhtemelen, ama o zaman TBDY 2018 yokuydu, deprem parametreleri farklıydı. 2024'te guçlendirme tasarliyorsanız TBDY 2018'in spektral ivmesini kullanmanız gerek, ki bu 2017 etudunun zemin parametreleriyle uyumsuz olabilir.

Onerim: yeni bir zemin etudu yaptırın bu projede, 4-6 sondaj. 50-80K TL maliyet, sahibi razı olmazsa proje almayın. Eski etud uzerine TBDY 2018 yamamak, mahkemede zayıf savunma.

Ozgur Bey, ceza hukuku tarafından bakarsam: YKB'li yapida deprem yıkımı sonrasi ceza davasında siz şu pozisyondasınız: "Mevcut yapı kacaktı, ben guçlendirme yaptım, ama gizli ayıplar riskindeydim." TCK 85 (taksirle oldurme) icin "öngörülebilirlik" sart. Eğer Mevcut Durum Tespit Raporunda gizli ayıpları somut yazdıysanız, "öngörebilirdim ama bilemezdim" savunmanız kuvvetli, "öngörülebilirlik" zincirini koparir.

Yazılı tespit raporu olmadan guçlendirme yaparsanız, ceza riski cok artar. Bu yüzden Oktay Bey'in onerdiği rapor hayati.

Yapı denetim tarafından bakarsam: YKB'li binalarda guçlendirme projesi yapı denetim sürecine giriyor ama "ruhsat tadilatı" değil "guçlendirme ruhsatı" olarak. Belediye bu icin ozel bir başvuru istiyor genelde. Yapı denetim firması mevcut durumu kontrol ediyor, eğer yapi standartlara aykırı ise guçlendirme dahi reddedilebiliyor. Ozgur abi, belediye ile ön gorüşme yapın, "bu YKB'li bina için guçlendirme onayi alabilir miyim" sorusunu, evrak başlamadan.

Ozgur kardes, ben emekli muhendisim 73 yasinda. Imar Affı 1985'te de cıkmıştı, sonra 2018'de yine. Tarih tekrar eden bir hatadir bizim Türkiye'de. Guclendirme projesi yapmak iyi niyettir, ama sen ETIK olarak sahibe acik konus: "bu bina 2018'de YKB ile kayıt altına alındı, ruhsatı yok, gerçek anlamda yasal değildir; guçlendirme yapsam dahi mevcut yapinin gizli ayıpları benim sorumlulugum dışında bir riskidir." Sahip bu sözu ANLAYIP imzaladıktan sonra projeye girersin. Anlamadan girersen, ileride iki taraf da pişman olur.

Seyfi amca, Mehmet abi, Selim, hepiniz aynı yere parmak basıyorsunuz: tespit raporu + sahip imzasi. Bu olmadan girmem.

Yarın sahip ile gorüşme planlıyorum, yeni zemin etudü + Mevcut Durum Tespit Raporu + sahip risk kabul yazısı paketini sunacağım. Eğer kabul ederse devam, etmezse kabul etmem.

Ozgur Bey, "sahip risk kabul yazısı"nın hukuki gücü konusunda bir uyari: TBK 27 uyarinca, ahlaka veya emredici hukuka aykırı sözleşme şartı geçersizdir. Sahip "depremde yıkılırsa muhendis sorumlu olmaz" dese bile, bu kayıt ileride yıkım nedeniyle ölum çıkarsa, mirasçilara veya 3. kişilere karşı sizi koruyamaz. Sadece sahibe karşı koruma sağlar.

Yine de imzalatın, hukuki güç sınırlı olsa da etik gücü vardır. "Sahip biliyordu, kabul etti" - bu mahkemede de değerlidir.

Ozgur abi, ben 2019'da YKB'li bir binaya guçlendirme proje teklifim gelmişti, reddetmiştim aynı sebeplerle. Sahip kızgın gitti ama sonra duydum ki başka bir muhendis projeyi yapmış, 2022'de bina hafif çatlaklarla kaldı zorlu tip altında, simdi muhendise dava açmiş.

Belki kabul edersen, en azından önce sahibi 6306 risk analizine yönlendir. Bina riskli yapı çıkarsa, donüsüme girmesi guçlendirmeden cok daha mantıklı. Yikip yeniden yapmak ucuz olmasa bile, hukuki risk sıfır.

Ozgur abi, guçlendirme projesi yapsan bile zemin tarafında iyileştirme talep et: zemin enjeksiyonu veya mini fore kazikla guçlendirme alt zemin için. Sadece superstructure (ust yapı) guçlendirme yapmak yetersiz olur cogu kez, alt zemini de iyileştirmek lazim. Bu proje karlı olur muhtemelen ama sahip için maliyet yuksek, vazgeçebilir.

Canan ablacım, 6306 risk analizi onerini sahibe acık soyleyeceğim. Eğer riskli yapi cikarsa donüsüm masaya gelir, guçlendirme bana yardırılan iş olmaktan çıkar. IksaKurucu abi, zemin enjeksiyonu konusunu da dosyaya alacağım, mini kazık seçeneğini değerlendireceğim.

Herkese, oktay bey, rahime hanim, mehmet abi, selim, cem bey, kenan bey, cağrı, seyfi amca, aysen hanim, canan, kurucu — bu sürece nasil yaklaşacağımı tam çıkardım kafamda. Yarın sahip ile gorüşme sonrasi sonuç paylaşırım. Buradaki bilgiler 5 saatlik avukat danışmanlığından daha derin oldu.

Imar barısı dedikleri: kacak yapı sahibine "barıştık" diyen, mühendise "savaş hala devam ediyor" diyen kanun.

YKB'li binada karot vurmaya gittiğimde sahibinin yuz ifadesini gorduğunde anlarsın işin gerçeğini — "lutfen iyi cıksın" gibi bir bakış. Karot yalan soylemez Ozgur kardes, sen de tespit raporunu yazarken karotu konuştur, kalemini değil.