IBB Mart basinda "Marmara Depremi Hazirlik Plani 2027-2032" guncellemesini yayinladi. 480 sayfalik dokuman, JICA-IBB 2023 calismasi sonrasi en kapsamli plan. Izmir'den okuyorum ama bu plan sadece Istanbul icin degil tum Marmara icin orneklik tasiyabilir, o yuzden burada tartismak istedim.

Plandaki en dikkat cekici degisiklikler: (1) Mikrobölgeleme haritalari ilce duzeyinden mahalle duzeyine indirilmis (yaklasik 1500 mahalle icin Vs30 + alluvyon kalinligi + akifer derinligi haritasi); (2) Riskli yapı taranmasi icin BIM tabanli sistem kurulmus, 2025 sonu itibariyle 320.000 binanin envanteri tamamlanmis; (3) Acil mudahale guzergahlari sismik dayanikli koprular ve viyaduklerle yenilenecek - 47 koprude takviye veya yeniden insaat planlanmis.

Eksiklik olarak gordugum: (a) Eski yapı stoku icin kentsel donusum hizi hala dusuk, 5 yilda %12-15 hedef koyulmus, bu yeterli degil; (b) Finansman modeli soyut - 280 milyar TL toplam butce ongorusu var ama kaynak detayi yok. Sizin gozlemleriniz nedir bu plan uzerinde?

Deniz hanim, plani ben de inceledim. Mahalle duzeyi mikrobölgeleme cok onemli bir adim, JICA-IBB 2002 calismasinda ilce duzeyinde kalan veri 25 yilda nihayet daha hassas seviyeye indi. Bu sahibinin elinde guclu bir araç olur, ama denetim sirasinda kullanilmasi gerek.

Eksiklik olarak benim fark ettigim: planda zemin sivilasma haritasi guncellenmis ama 2018 verisi kullanilmis. 2022'de Bogazici universitesi piezo-CPT calismasi Avcilar-Kucukcekmece bandinda yeni sivilasma alanlari belirlemisti, bu veri plana entegre edilmemis. IBB ile akademi arasi veri paylasimı koprusunde aciklik var.

Bir de finansman modeli konusunda Deniz hanimla aynı goruse sahibim. 280 milyar TL ne acidan? Toplam 5 yıllık ihtiyac, ama IBB butcesi ve merkezi hazine paylari net degil. Bu bilgi olmadan plan kagit uzerinde kalir.

Istanbul'da yasayan biri olarak okuyorum, eski Bakirkoy daireleri sahibi. Mahalle duzeyi mikrobölgeleme bizim mahalle icin ne diyor diye baktim - Ataturk Mahallesi (Bakirkoy) Vs30 220 m/s, alluvyon 28 m, sivilasma riski "orta-yuksek". Bu veri benim ic huzurumu bozdu acikcasi, ama bilmek dogru.

Bizim bina 1992 yapim, statik gozden gecirme 2019'da yapilmisti, "guclendirme onerilen" sonucu vardi ama maliyet 380 bin lira ciktigi icin komsular karar veremedi. Simdi bu yeni veri ile karari yeniden masaya yatiracagim. Bireysel hareket etmek zorundayız, sistem bekleyemeyeceğimiz kadar yavaş.

ist_ozgur yazdi:

sistem bekleyemeyeceğimiz kadar yavaş

Ozgur bey, hisleriniz haklı. Yapı denetim olarak son 18 ayda Bakırkoy ve Avcılar bolgelerinde yaptigimiz gozden gecirmelerde, 2019 oncesi raporlu binalarin yaklasik %40'i guclendirme oneriliyken sahiplerinin sadece %12-15'i guclendirmeye girismis. Geri kalan ya bekliyor, ya kentsel donusume umut bagliyor, ya finansman bulamamis.

Yeni IBB plani finansmana cözüm getirmesi sart. Aksi takdirde mikrobölgeleme verisi ne kadar hassas olursa olsun sahaya yansimasi sınırlı kalır.

Bilimsel cerceveden bakarsam: IBB plani 2032'ye kadar olan donemi kapsiyor, ama Marmara KAF kirilma olasiligi 30 yillik orunce %45-65 araliginda (Bohnhoff 2016, daha yeni calismalar bu araligi degistirmedi). Yani 5 yilda olma ihtimali yaklasik %8-13 araliginda. Bu plani 5 yıllık zaman dilimine sıkıştırmak risk yonetimi acisindan agresif sayilabilir.

Akademik onerim: 5 yilda yapilamayanlarin 2032 sonrasi icin onceliklendirildigi bir "B planı" olmali. JICA 2023 calismasi acidan en olumsuz senaryoda 35.000-92.000 kayip tahmin etmis - bu veri planın aciliyetini gosteriyor ama gerceklesebilirliği desteklemiyor.

25 yildir "hazirlaniyoruz". Bu defa gerçek hazirlik mi yoksa sayi guncellemesi mi, gorecegiz. Bence Marmara depremi olduktan sonra "hazirligimiz iyiydi" diyebileceğimiz tek senaryo plani sahiden uygulamamizdir.

Ankara'dan bakinca Istanbul'un meselesi farkli olcek bir mesele. Bizim Ankara'da 2030'a kadar TBDY 2018 oncesi yapilarin %35'inin guclendirilmesi hedefi var (Belediye Meclisi 2025 karari), 2 yilda %8 ilerleme. Hedefin gerisinde. Istanbul %12-15 hedefi kovaliyor, daha yuksek hedef ama yapi stoku da ciddi farkli.

Veri paylasimi: IBB Mart plan dokumanini Ankara Buyuksehir tarafindan da incelendi, mahalle duzeyi mikrobölgeleme metodolojisi Ankara icin de uyarlanabilir. Bu Türkiye geneli icin yararli bir orunce ortaya cikariyor.

Iksa firmasi olarak gozlemim: kentsel donusumun en buyuk teknik engeli ekoloji ve toplum-teknik koordinasyon, finans degil. Avcilar'da bir blokta 24 daire, 11'i guclendirmeye razı, 8'i yıkıp yeniden insaata razı, 5'i hicbir seye razi degil. Bu birlik saglanamadigi surece teknik cözum kullanılamiyor.

Plan bu sosyal koordinasyon konusuna deginiyor mu? Bence en zor mesele bu, hesap-tasarim degil. IBB veya CSB sosyal koordinasyon icin profesyonel arabulucu kadrolar kurmali.

IksaKurucu yazdi:

sosyal koordinasyon icin profesyonel arabulucu kadrolar

Iksa, bu nokta cok yerinde. Plan dokumanı 480 sayfa ama sosyal koordinasyon meselesi sadece 12 sayfada gecıyor, ozet duzeyinde. "Mahalle koordinatorleri" konsepti var ama gorev tanimi mu detaylı, ne kadar profesyonelleşmiş bir rol mu belirsiz. Bizim Izmir Bayrakli'da 2020 sonrasi yaşadigımız tecrube de aynı yondeydi - teknik coğüm vardı ama sosyal birlik saglanamadigında uygulanamadı.

Bu mesele için sehir planlama ve sosyoloji disiplinleri ile ortak calisma sart. Saf muhendislik gozluğu yetmıyor.

Antalya'da 2030 deprem hazirlik plani 2025'te yayınlandi, IBB plani ile karsilastirmali baktim - Antalya plani daha kucuk olcek tabii, 60 sayfalik bir doküman, ama mahalle duzeyi mikrobölgeleme orada da var. Aksu fayinin Antalya'ya etkisi konusunda kesin senaryo verilmis.

Antalya plani finansman tarafinda daha somut bir model verdi - turizm vergisi gelirinin %3'u kentsel donusum fonuna aktariliyor. Istanbul icin de benzer bir tematik kaynak (limanlardan, gumruklerden, vb.) tahsis edilebilir mi, bilmiyorum, ama soyut "merkezi hazine" yerine spesifik kaynak guvenligi acisindan onemli.

Bilimsel arge tarafindan: TUBITAK 1003 capindaki "Marmara Risk Modelleme" projesi 2024-2027 doneminde 14 universite ortakli yurutuyor, sonuclari 2027 sonunda tamamlanacak. IBB plani bu proje sonuclarini bekleyip entegre etmeli mi, yoksa 2027 baslangici ile beraber yurumeli mi - bu da bir tartisma noktasi. Bekleseler veri daha saglam olur, ama 6-12 ay kayıp olur. Acilen baslayip ara guncelleme yapmalari daha yerinde olur muhtemelen.

Konya'dan da soyleyeyim: bizim ovamizdaki obruk problemi farkli bir afet ama benzer planlama disiplini gerektiriyor. Risk modelleri, mahalle duzeyi haritalar, finansman planlama. Marmara modeli iyi calistirilirsa diger sehirlere de orunce olur.

KTU Insaat Bolumu kurucularimizdan Prof. Necdet Ozcayci 1992'de Erzincan depremi sonrasi soyle demisti: "Hazirlik planlari kagıtta degil, sokakta yasanir." 35 yil oldu, hala dogrulanan bir cumle. IBB plani umuyorum ki sokakta yasanan bir hazirliga doner.

Trabzon perspektifinden bir not: bizim sehrimizin deprem risk durumu farkli (KAF'a 200+ km uzaklik, ana risk heyelan ve aşırı yağıs), ama yapı stoku yeniden değerlendirme konusu Marmara'dan ders cikariyoruz. KTU 2026'da bir calistay yaptı bu konuda, raporu erisilebilir.

Plan dokumaninda zemin etut zorunluluğu kismi konusunda Bolum 7'de detayli yazılmıs, Mehmet abi (MAYilmaz) sıvılaşma haritasi konusunda hakli ama bir ek var: plan parsel bazli zemin etut zorunlulugunu yeni yapı ruhsatlarinda mahalle duzeyindeki mikrobölgeleme haritasinin ustune cikarıyor. Yani mahalle haritasi rehber, parsel etudu kesin. Bu hiyerarsi dogru kuruluyor.

Eksik gordugum: mevcut yapilar icin (yenilenmemis) zemin durumlarinin guncellenmesi konusunda mekanizma yok. 1985 yapim bir bina icin 1985'te yapilan etut bugune gecerli kabul ediliyor, halbuki yeralti suyu seviyesi ve iyilestirme uygulamalari 40 yilda degismis olabilir. Plan bu konuda bossluk birakmis.

Deniz hanim, IBB Deprem ve Zemin Inceleme Mudurlugu ile yapı denetim cephesinden direkt iletisimimiz var, foruma katki saglayan tum yorumlari ozet rapor olarak Nisan ayindaki ortak toplantida sunabilirim. Ozellikle finansman modeli ve sosyal koordinasyon eksikliği konusundaki onerilerin plan revizyonuna yansimasi icin uygun zaman.

Forumdan ozetleyebilecek arkadaslar varsa, ben bu yazismayi konsolide edip imzaya acarim.

Tartismayi ozetleyeyim:

1) IBB plani teknik olarak guclu (mahalle duzeyi mikrobölgeleme, 320K bina envanteri, BIM tabanli sistem) - bu kazanim degerli. 2) Eksiklikler: finansman modeli soyut (Mehmet abi, Cagri); sivilasma haritasi 2018 verisinden (Mehmet abi); sosyal koordinasyon yetersiz (Iksa, Deniz); mevcut yapilarin zemin durumu guncelleme mekanizmasi yok (Selim). 3) 5 yıllık olcek agresif ama gerekli - "B planı" 2032 sonrasi icin de hazirlanmali (Ezgi). 4) Antalya turizm vergisi modeli ornek alinabilir finansman icin (Bahadır). 5) Cagri'nin koordinasyonuyla forumda olusan ortak yorumlar IBB toplantisina sunulabilir - katki vermek isteyen ozelden ulassın.

Cok tesekkurler herkese.