Ankara Buyuksehir gecen hafta M5 hatti Cankaya genislemesinin ihale dosyasini yayinladi. Tunceli Caddesi - Ataturk Bulvari - Tunali Hilmi - Cankaya yokusu boyunca yaklasik 6.4 km, 5 yeni istasyon. Iksa firmasi olarak bu projeye girmeyi dusunuyoruz, on etudleri inceledik, birkac noktayi tartismaya acmak istedim.

Cankaya yokusu boyunca jeolojik kesit oldukca degisken: alt seviyelerde Mioplistosen Cankaya andezit-tufu (RQD 35-65 araliginda, kismi alteryon), ust seviyelerde kuvaterner yamac molozu ve antropojen dolgu (yer yer 8-12 m kalinligi). Tunali Hilmi - Kugulu Park bandinda eski dere yataginin (Inceksu) doldurulmus kismi var, dolgu altinda yumusak silt-kil mercek. Bu mercekte Vs30 muhtemelen 200-260 m/s araliginda.

TBM ile gecilebilir mi yoksa NATM zorunlu mu? Bizim ilk degerlendirmemiz: Tunali bandinda EPB-TBM tercih edilmeli (heterojen zemin + dusuk basinc kontrol icin), Cankaya yokusunda kayaya girince single shield TBM veya NATM kombinasyonu calisabilir. Ama bu karar tek basina muteahhide birakilamaz, sahibinin (BBB) kesin sart kosmasi gerek.

Aranizda Ankara metrosunda calisan veya M2 Cayyolu tunelinde TBM tecrubesi olan var mi? Yumusak mercek - sert kaya gecislerinde ne yasandi paylasin lutfen.

Iksa, ben M2 Cayyolu hattinin son 1.8 km kazisinda 2018-19 doneminde santiye danismanligi yaptim. Bizim oradaki gecis senin tariflediginden biraz daha kontrolluydu (cogunlukla Ankara kili icindeydik), ama yine de TBM'in kil-kum mercek gecislerinde dengelenmesi epey ugras istedi.

Cankaya yokusu icin akilda tutulmasi gereken: andezit-tuf alterasyonu noktasal degisken. Sondaj 25 m araliginda yapildiysa mercek bos kalir. Bizim oneri her 50 m'de bir ek karot, ozellikle Tunali bandinda. Bir de tarihi yapilara yakin kazi (Ataturk Bulvari uzerinde) icin titresim izleme istasyonlari sart - PPV 12 mm/s sinirinin ustune cikarsa Anitkabir Vakfi ile sorun cikar.

Bir not: Ankara Belediyesi 2024 sonrasi metroya BIM zorunlulugu getirdi, ihalede LOD 350 sart kosulmus mu kontrol et. Bu kucuk bir detay gibi gorunur ama maliyete %3-4 ekler.

ankara_zeminci yazdi:

her 50 m'de bir ek karot, ozellikle Tunali bandinda

Suat abi, sondaj sikligi konusunda hakli oldugunuzu dusunuyorum. Mevcut etut 30 m araliginda yapilmis, Tunali Hilmi bandinin merkezi 380 m'lik kisminda 13 sondaj var ki bu bence yeterli degil. Ek 6-7 sondaj teklif edecegiz on inceleme raporumuzda.

LOD 350 sart kosulmus, sahisten teyitledim. PPV siniri 10 mm/s yazilmis ihalede, sizinkinden bir tik daha sıkı. Anitkabir disinda Cankaya Kosku perimetresine de yaklasiyoruz Tunceli Caddesi sonunda, oraya da titresim izleme cevri eklenecek.

Ankara metro projeleri 30 yildir surekli genisliyor, M1 1997'de acildigindan beri sehir profili degisti. Cankaya hatti uzerine birkac sey:

1) Inceksu eski dere yatagi konusunda Suat'a katiliyorum - 1950'lerde dolduruldu, dolgu kontrolsuz. Yumusak silt-kil mercek dedigin muhtemelen sat 2 m organik silt + 4-5 m kontrolsuz dolgu. SPT N30 8-15 araliginda olmasi normal, EPB-TBM bu zeminde gercekten dengelenmesi zor. Yuz basinci 1.5-2.5 bar arasi tutmak gerek.

2) Cankaya andezit-tufu RQD degerleri yer yer cok dusuk olabilir. 1990'larda Kugulu sondajlarinda RQD 25-40 araliginda gormustuk, alterasyon yuksek. Tek aksial mukavemet 8-25 MPa araliginda saciliyordu. Bu deger araligi NATM icin destek seciminde kritik, kategori IV-V destek dusunulmeli.

Iksa, ihale on tekliflerinde bu degisken kaya kalitesi icin contingency koymayi unutmayin. Bizim 1990'larda yaptigimiz yanlislardan biri tek tip destek planlayip sahada surpriz yasamak olmustu.

Ankara metrosu icin kritik soru bence farkli: kazidan cikan malzemenin nereye gidecegi. Cankaya hatti 6.4 km tunel yaklasik 950.000 m3 kazi malzemesi demek. Ankara'nin doluu sahasi (Sincan tarafi) 2026 sonu itibariyle %78 dolu. Bu kadar malzemenin nakliyesi + depolanmasi proje suresinde ciddi bir kalem.

Yenikent yakininda yeni hafriyat sahasi acilmasi planlaniyor diye duydum, ama henuz onaylanmadi. Iksa, ihale dosyasinda hafriyat malzeme gidis noktasi ozel olarak belirtilmis mi? Belirtilmemisse muteahhit riski tasiyor demek.

Selim bey, hafriyat noktasi belirtilmemis, "muteahhit sorumlulugunda" yazili. Bu da bizim itiraz noktalarimizdan biri olacak ihale on goruslerinde. Yenikent sahasinin 2027 ortasinda acilacagi sozlu, ama yazili degil. Eger acilmazsa Cankaya kazi malzemesinin Polatli istikametine 110 km tasinmasi gerekiyor, bu da km3 birim maliyeti %35-40 artirir.

Bu konuyu Ankara IMO subesinin gundemine almasi gerek bence. Bir kalem maliyetin muteahhide birakilmasi sektorde haksiz rekabet yaratiyor.

Ankara metro Cankaya hatti uzerine akademik bir not: 2025'te ODTU Insaat Bolumu mezunu Tugay Ozkan'in YL tezi (danismani Prof. Bilgin) Ankara andezit-tufunun TBM sokulebilirligini inceliyordu. Tezde 14 farkli karot uzerinde NTNU sokulebilirlik endeksi (DRI/BWI) hesaplanmis, ortalama DRI 49, BWI 28 cikti. Bu degerler "orta zorlu" sinifina karsilik geliyor, EPB-TBM icin disk kullanim omru standart degerlerin yaklasik %75'i kadar.

Kaynak: Ozkan, T. (2025) "Ankara andezit-tufunun mekanize tunel acilabilirligi", ODTU IMB YL tezi. Iksa, bu tez ihale teklifi hazirligi icin faydali olabilir.

Yapi denetim cephesinden bakarsam: Ankara Buyuksehir metro projelerinde son 2 yilda denetim cercevesini sıkilastirdi - tunel destek elemanlari her vardiya foto-belgeleme zorunlu, jeolojik harita gunluk guncellenir. Bu iyi bir gelisme, eski projelerde haftalik harita yetersiz kaliyordu.

Iksa, teklifte denetime ayrilan ekip sayisini gercekci tut. Eski donemde "1 jeolog 6 km tunel" diye girilen teklifler vardi, bunlar artik gecmiyor. Minimum 1 jeolog 1 km, 1 zemin muhendisi her vardiya bir tarafta.

Ankara metrosu uzerine 30 yildir konusuyoruz, ben her hat acildiginda "ya simdi bitti, daha genislemez" diye dusunmustum. Hata yapmisim. Cankaya yokusu acilirsa siradaki hangi tepe?

Iksa, Izmir metro M3 Buca hattinda 2025'te yasadigimiz bir tecrubeyi paylasayim - bizim de heterojen zeminde TBM gecisimiz vardi. Bayrakli'dan Buca'ya cikis yokusunda alluvyon-andezit gecisi yaklasik 800 m, EPB-TBM yuz basinci kontrolu icin 4 saatte bir bentonit-polimer karisimini ayarladik. Sonuc fena olmadi ama disk asinmasi tahminimizden %22 fazla cikti.

Cankaya yokusunda da benzer bir asinma profili bekleyebilirsin. Maliyet kalemi olarak disk degisim kalemini fazlaca koy, sahibi pazarlikla biraz indirse bile kendini koruyacak rezervi kalsin.

KTU'da rock mass classification konusunda calistigim icin not edeyim: Cankaya andezit-tufu icin GSI degerinin yer yer 25-35 araligina dusebilecegini Bilgin & Yagiz (2008) "Tunneling characteristics of Ankara andesite" makalesinde gorduk (Bull Eng Geol Env). Bu degerlerde Hoek-Brown parametreleri ile yapilan duraylik analizinde NATM kazi adimi 0.8-1.0 m'ye dusurulmesi gerekiyor.

NATM segmentinde tek tip kazi adimi planlama ihalede risklidir. GSI-bagimli kazi adim cizelgesi sart kosulmali. Iksa, sahis tarafindan bu sart kosulmadiysa teklifte kendiniz oneri olarak ekleyin.

ktu_zeminci_harun yazdi:

GSI-bagimli kazi adim cizelgesi sart kosulmali

Harun bey, cok tesekkurler. Bilgin & Yagiz makalesini bizim teknik dosyaya ekleyecegim. GSI-bagimli kazi adimi cizelgesi onerisini de teknik teklifin metodoloji bolumune koyacagim, bu hem teknik kalite hem ileride muhtemel itiraz icin saglam zemin yaratir.

Ezgi hanimin bahsettigi Ozkan YL tezi - ODTU kutuphanesinden indirilebilir mi, yoksa erisim kisitli mi?

Iksa bey, ODTU YL tezleri 12 ay erisim kisitli oluyor genelde, Ozkan'in tezi Mart 2025'te savunulmustu, dolayisiyla artik OPENCESS (ODTU acik erisim) sisteminden indirilebilir olmasi lazim. Ben de yarin acip dogrulayayim, link buradan paylasirim.

Ezgi hanim, Ozkan tezini paylasirsanız ben de okumak isterim. Bilgin hocadan ders almistim 90'larin sonunda, danismanlik altinda yapilan tezlerin kalitesi yuksek olur genellikle.

Iksa, son bir oneri: Cankaya hatti boyunca tarihi tescilli bina envanteri cikarin, BBB kultur varlik mudurluğunden alabiliyorsunuz. Tunel guzergahi 50 m içindeki tescilli yapilara ozel titresim sart konulmus mudur kontrol et. Bu sart genelde ihalelerde net yazilmaz, sonra Vakiflar Genel Mudurlugu sahaya gelip dava acabiliyor.

Suat abi, Ezgi hanim, Selim bey, herkese cok tesekkur ederim. Aldigim notlar:

1) Tunali bandinda ek 6-7 sondaj teklifi (Suat). 2) Hafriyat malzeme gidis noktasi yazili olmasini ihale on gorusunde talep (Selim). 3) DRI/BWI cizelgesi - Ozkan 2025 ODTU YL tezi (Ezgi). 4) GSI-bagimli kazi adimi cizelgesi - Bilgin & Yagiz 2008 (Harun). 5) Disk asinmasi rezervi yuksek tutulmali (Deniz). 6) Tarihi tescilli yapi envanteri + ozel titresim sarti (Suat).

Teklifimizi Subat ortasina kadar sunmak zorundayız, gelismeleri buradan paylasacagım. Bu forumun hizi her zaman bana hayret veriyor, sagolun.