Sahanin pratik tarafindan bir tartisma acmak istiyorum. Bornova'da kucuk bir bina projesinde sondajci pocket penetrometer ile yerinde olcum yapip cu degerlerini karot uzerinde isaretleyerek labi yonlendirdi: "bu seviye 80 kPa civari, UU yapma gerek yok, sadece elek + Atterberg yeter".

Lab pocket cu = 80 kPa varsayimiyla rapor cikarmis, hicbir UU testi yapilmamis. Yapi denetim raporu inceleyince "UU eksik" diye iade etti. Lab patronu da bana sordu: "pocket penetrometer cu degerini saha hizli kontrol amaciyla kullanip UU'yu by-pass edebilir miyiz, ozellikle kucuk projelerde maliyet?"

Bana saçma geliyor by-pass fikri, ama bilimsel ve standart referansli net cevap vermek isterim. Pocket vs UU iliskisi tam ne, ne kadar dogruluk, hangi durumda hangisi?

Deniz, by-pass fikri kabul edilemez. Pocket penetrometer ASTM'de standart yontem degil, manuel handheld bir alet, kalibrasyonu zayif, operator basincina hassas. Tipik dogruluk +/- %25-30, NC sature kilde +/- %40'a kadar cikabilir. Karar verici tasarim girdisi olarak kullanilamaz.

Pratik kullanimi: sondajda karot her metresi pocket ile kontrol edip cu profilinin trendini gormek, ve hangi seviyelerden UU/Shelby almasi gerektigine karar vermek. Yani pocket index araci, replacement degil. Lab rapor cu degeri olarak pocket veremez, UU veya benzer standartla olculmus deger gerekir.

Yapi denetim olarak: biz pocket cu degerini rapora kabul etmiyoruz. TS 1900-2 ve TS EN ISO 17892-8 UU'yu sature kil cu olcumu icin tanimlar, bunun yerine pocket geçemez. Yapi denetim onay icin UU rapor zorunlu. Sizin lab patronunuzun sorusu yapi denetim cevabini zaten bunda almis: by-pass yok.

Iksa tasarimi tarafindan bakimimla ekleyeyim: ben pocket'i sahada her gun kullanirim, ama sadece "iksa profili boyunca cu tutarli mi" diye karar vermek icin index amac. Tasarim girdisi UU'dan, vane shear'dan veya CU'dan gelir. Pocket okumalari raporun appendix'inde "saha indikatif olcumler" diye eklenir, ana table'da yer almaz.

Lab patronunun ekonomik kaygisini anliyorum, kucuk projede UU pahaliydir, ama burada cozum UU yerine pocket degil; cozum 1-2 derinlikten UU + arada pocket profili. Boylece 5 UU yerine 2 UU yapilir, maliyet duser, veri savunulabilir kalir.

IksaKurucu yazdi:

pocket'i sahada her gun kullanirim, ama sadece index amacli

Taner abi tam soyledi. Sondajci olarak ben de pocket'i karot uzerinde her metresi vururum, profile bakarim. "Bu seviyede sertlesme var, Shelby al" diye karara baz oldugum bir alet. Ama "pocket cu = 80 kPa, lab UU yapma" demek hatadir, sondajci olarak ben bu tavsiyeyi vermem.

Bornova sondajcisini taniyor musun Deniz? Belki ben kendisiyle konussam, "pocket index, lab cu degil" diye bir hatirlatma yapsam.

Murat usta, ozelden ismini yazayim, bilirseniz konusursunuz. Genc bir cocuk, pocket'i ezbere ogrenmis ama sinirini bilmiyor.

Akademik sayilar: pocket vs UU karsilastirma icin Mahler & Diene (2007) "Pocket penetrometer correlation with shear strength" makalesi 64 kil numunesinde regresyon yapmis: cu_pocket = 0.85 * cu_UU + 12 kPa, R^2 = 0.62. Yani sistematik olarak pocket UU'yu hafif ustte tahmin eder, ama scatter cok yuksek (R^2 sadece 0.62). Tek noktasal pocket okumasi UU'yu temsil etmez.

Daha eski referans: Sanglerat (1972) penetrometre kitabinda pocket dogrulugunu +/- %30 vermis, bu bugun de kabul ediliyor.

Pocket penetrometer cebimde, lab triaksiyel cihazi 200 bin TL. Cocuk tabii ki cebine bakar, lab patronuna degil. Ama bina yerine cebine degil binaya oturuyor, bu ayrintiyi kacirmissa neyse.

Ankara'da bizim labda da bu tartisma var sik sik. Cozumumuz: kucuk projede (10'dan az numune, az kat bina) 2-3 UU + her seviyede pocket profile. Buyuk projede UU her 2-3 m'de bir + pocket sondaj logu boyunca surekli. Ekonomi ve veri kalitesi arasinda denge.

Akademik bir not: pocket ile lab UU arasindaki sistematik fark zemin tipine bagli. Kaolinitik killerde pocket cu yaklasik %15-20 yuksek tahmin eder (cunku pocket strain rate cok yuksek, kaolinit strain-rate hassas). Smektitik ya da illitik killerde fark daha az. Yani Bornova kili (genelde lacustrine, illit-smektit karisim) icin pocket vs UU farki orta seviyede beklenir.

Trabzon labimda sundugum format: cu_design = min(cu_UU, 0.85 * cu_pocket). Yani pocket UU'yu yalanlamadigi muddetce UU kullanilir, eger pocket cok daha dusukse pocket'i de dikkate al guvenli tarafta kal. Bu format ogrencilerime ogrettigim ek-emniyet yaklasimi.

ktu_zeminci_harun yazdi:

cu_design = min(cu_UU, 0.85 * cu_pocket)

Harun hocam, formuln defansif ama yarayici, ozellikle kucuk projelerde. Iksa tasariminda bir extra emniyet kati olur, kabul edilebilir. Genc muhendise ogretildiginde "her zaman en dusuk cu" prensibini icsellestiriyor, iyi pedagoji.

Tesekkurler herkese. Toparlayayim:

1) Pocket cu by-pass yok, yapi denetim de zaten kabul etmez. 2) Pocket index araci, sondaj profili icin kullanilir, lab cu degeri olarak rapora girmez. 3) Kucuk projede 2-3 UU + her seviyede pocket profile dengeli yaklasim. 4) Harun hocamin min(cu_UU, 0.85 * cu_pocket) formulu defansif tasarim icin guzel bir kontrol. 5) Bornova sondajcisini Murat usta ile birlikte ziyaret edip pocket sinirini hatirlatacagiz.

Lab patronum bu konuyu raporlu yazili goretsem ikna olur, oneri olarak yarin yazili veririm.

Deniz hanim, Mahler & Diene 2007 referansini ve Sanglerat 1972'yi raporunuza ekleyebilirsiniz, bilimsel destek olur. Lab patronunuzun ikna sureci hizlanir, akademik referansla.

Deniz, ben Bornova'ya gelecek hafta yine sondaj cektireceğim, sondajciyi gormem normal. Ozelden ismi atarsan birlikte konusmaya gideriz, soyleyecegimi ben uzun yillarin lugatiyla cevirir, sen TS standardiyla pekistirirsin. Cocugu cevirmek icin iyi kombinasyon olur.