Arkadaslar bir tartisma acmak istiyorum, gozlemsel bir konu. CU triaksiyel deneylerinden cikan stress path grafiklerini (TSP ve ESP) yorumlamak hakkinda.

Iksa tasarimi yaptigim bir projede lab'dan rapor geldi, raporda Mohr-Coulomb parametreleri dogru ama stress path grafikleri eklenmemisti. Lab'a sorduklarimda "musteri istemedi, biz de eklemedik" dediler. Ama benim icin TSP-ESP grafikleri parametrelerden daha bilgilendirici cogunlukla.

Sorum su: siz CU raporunda TSP-ESP grafiklerini istiyor musunuz? Yoksa sadece c', phi', cu yeterli mi? Ozellikle iksa, baraj, sismik analiz gibi gelismis tasarimda hangi bilgiler kritik?

Benim gozlemim: ESP yolunun NC kil icin sola dogru egilmesi, OC kil icin saga dogru egilmesi (dilatant), critical state line'a hangi acidan yaklastigi, tum bunlar zeminin "karakterini" gosterir. Cu degeri tek basina karakteri vermez.

Taner abi, bu cok iyi bir tartisma. Ben de raporlarda TSP-ESP grafiklerini her zaman talep ediyorum, hatta lab seciminde bu kriter benim icin onemli. Wood (1990) "Soil Behaviour and Critical State Soil Mechanics" kitabi tum modern zemin mekaniginin temel referansi, stress path duzleminde anlatilir butun konseptler.

Senin gozlemin tam dogru: ESP egiminin yonu zeminin OCR'sini, dilatant/contractive davranisini, K0 ile etkilesimini direkt gosterir. Tek bir cu degeri "deviator pikinin sayisi", ama nasil oraya geldigi (path) tasarim icin bilgi.

Iksa icin ozellikle: ESP yolu critical state line'a yaklastiginda (failure) hangi p' degerinde olduğu, iksa unloading sirasinda zeminin nasil davranacagini gosterir. Yuksek p' = stiff response, dusuk p' = soft response. Peak deviator iki durumda da ayni cikabilir ama iksa deformasyonu cok farkli.

Tamamen katiliyorum. ESP grafigi tasarim icin "altin standart". Lambe (1967) MIT monografisinde "stress path method" ile tasarima yaklasimi tanitti, o zamandan beri pratik tasarimcilar bunu kullaniyor. Ozellikle:

- Iksa: passive zone'da unloading + active zone'da loading, iki farkli stress path. Lab'da bu iki path'i ozel test ile (extension test, lateral extension) izlemek mumkun ama pahali. CU'dan ESP gozlemi yine de fikir verir.

- Baraj: hizli inissaat sonrasi rapid drawdown durumunda zemin total stress azalir, pore pressure pozitif kalir, ESP critical state'e yaklasir hizla. Bu path'i CU verisi ile kismen tahmin etmek mumkun.

- Sismik: cyclic stress path (kapali bir lup), her cycle'da zeminin gevsemesi, p' azalmasi. Standart CU yetmez, cyclic CU lazim.

zeminci_burak yazdi:

Lambe (1967) MIT monografisinde "stress path method"

Burak, Lambe'in bu monografisi modern muhendisligin temeli. Fakat saha pratiginde cok az muhendis kullaniyor. Sebep: ders kitaplarinda yeterince anlatilmamasi ve raporlarin sadece "parametre" odakli olmasi.

Taner ve Burak'in dedigi cok yerinde. 17 yilin gozlemim: stress path grafigi olmayan rapor "yarim rapor"dur. Ozellikle phi' = 30 cikan iki numuneden birinin contractive digerinin dilatant olabilecegini ESP grafiginden gorebilirsin, bu tasarimda farkli yaklasim gerektirir.

Saha pratiginde ben her CU raporunda su 4 grafigi istiyorum: (1) deviator-strain, (2) pore pressure-strain, (3) ESP (p'-q duzleminde), (4) volumetric/axial strain (drained karsilastirma icin). Lab'lar bunu yazarsan ek ucret alir bazen, ama gerekli.

Iksa tasarimcilar grafik istiyor, lab'lar grafik vermemek icin direnci yapiyor. Bu mucadeleyi izlemek icin bilet aliyorum.

Akademik tarafta Wood (1990) ve Atkinson (2007) "The Mechanics of Soils and Foundations" iki temel kaynak. Modern lisans egitiminde Critical State Soil Mechanics art arda anlatilmali, parametrelerden once. Maalesef Turkiye'de cogu bolumde Mohr-Coulomb temelli klasik yaklasim hakim, CSL kismen geciyor.

Stress path yorumlamak ogrenilebilir bir beceri ama gorerek ogrenilir. Bir lab'da 50 numune ESP grafigini yan yana koyup karsilastirmak, kitaptan okumak'tan daha ogretici.

Begum'a katiliyorum. ODTU'da yuksek lisansta Prof. Cetin'in dersinde 30+ ESP grafigi karsilastirmali izledik, bir ders zemin mekanigini bana yeniden ogretti. Lisansta tek bir grafik gorduğumuzu hatirliyorum.

Onerim: lab'lar her CU raporuna standart olarak 4 grafik koymalı (Mehmet abi'nin listesi). IMO veya TURKAK akreditasyon gereklilikleri arasina bu eklenebilir mi? Ezgi Hocam Ankara Subesi yonetiminde, gundeme getirebilirim.

Ezgi, IMO'ya gundeme getirmen cok degerli olur. TURKAK akreditasyon kriteri olarak eklenirse butun akredite lab'lar uygulamak zorunda kalir. Su anki TURKAK kriterlerinde (TS EN ISO/IEC 17025 kapsaminda) "uygun grafikler" diye genel bir ifade var, bunu spesifiklestirmek lazim.

Yapi denetim olarak biz su anda raporlarda grafikleri detayli incelemiyoruz, parametre odakli kontrol yapiyoruz cunku denetim sayisi yuksek. Ama IMO kriteri olursa, biz de zorunlu kontrol kapsamina aliriz. Sistemsel bir donusum gerekir.

Tasarimci muhendisler grafigi istemezse lab'in vermemesi yine de mantikli, ama denetim acisindan grafik raporda olmali, gerektiginde bakilabilmeli.

Bizim Izmir lab her raporda 4 grafigi koyuyor, hatta bunu marka avantaji yapiyoruz musteri sectiginde. Bazi musteriler "sadece parametre yeter" dese de, ileride tasarimci sorgularsa lab geri donerek grafik cikarmaya zorlanmadan, onceden hazir olur. Pratik fayda da var.

Onerim her labda standart sablon: 4 grafik + tablolu parametreler + raw data CSV ek. Raw data CSV onemli, tasarimci kendi yorumunu cikarabilir.

Ben raporlarda raw data CSV de istiyorum, Deniz'in dedigi cok onemli. Plaxis veya kendi script'ime besleyip stress path animasyonu yapmak icin lazim. Lab'lardan %30 verir oldu son 3 yilda, geri kalani "veri formati uygun degil" diye kacar.

Ozet tartisma:

1) CU raporunda TSP-ESP grafigi olmali, parametre odakli rapor "yarim".

2) En az 4 grafik standart: deviator-strain, u-strain, ESP, volumetric/axial.

3) Raw data CSV ek olmali (Plaxis/Excel besleme icin).

4) IMO/TURKAK akreditasyon kriterine eklenebilir, Ezgi gundem yapacak.

5) Stress path okuma becerisi gorerek ogrenilir, lisans/yuksek lisansta vurgu yetersiz.

Tartismaya katki saglayan herkese tesekkurler. Forumda boyle teknik tartismalarin uretildigi sayisiz proje karari etkiler.

Lab tarafindan bir not: musteri "grafik istemiyorum" dese bile lab kendi arsivinde grafigi tutar mı? Bizim labda her CU'nun 4 grafigini PDF olarak arsivliyoruz, raporda istenmese de saklı. Sonra istek gelirse 5 dakikada gonderebiliyoruz. Bu da bir cozum modeli.

Murat, sizin lab modeli iyi pratik. IMO'ya gundeme getirirken bu model ornek olarak verilebilir — "lab kendisi arsivlemeli, talep halinde paylasmali" diye sartname onerebiliriz. Akreditasyon kriteri katilastirmaktan once gonullu pratik yayginlasabilir.