Merhaba arkadaslar, bir prosedur sorum var, daha cok pratik tarafa donuk.

Cankaya'da bir konut projesi icin CU triaksiyel raporu inceliyorum. Numune 6.5 m derinlikten Shelby ile alinmis, killi silt (CL), w=%24, dogal birim hacim agirligi 19.2 kN/m3, USCS CL. Lab uc numuneye sigma3' = 100, 200, 400 kPa konsolidasyon basinci uygulamis. Bu standart bir seri, itirazim yok.

Ama tasarimci muhendis bana donup soyle dedi: "200 kPa neden? Bizim saha gerilmemiz 6.5 m'de yaklasik 6.5 * 19.2 = 125 kPa duşey, K0 ile yatay 60-70 kPa civari. Lab 200'u yapmis, bu sahayi temsil etmiyor, neden bu kadar yuksek?" Sorusu kismi mantikli aslinda — overburden'in 1.5 katini neden uyguluyoruz?

Cevabi yarim biliyorum (failure envelope'u tam karakterize etmek icin) ama tam dogru ifade edemiyorum. Sizden net bir cerceve isterim, tasarimciyla yarin toplantim var.

Ezgi, klasik soru. Tasarimci da haksiz degil aslinda, sezgiyle dogru bir noktaya basmis. Cevap iki kademeli:

1) Failure envelope'u tek tek ya da iki noktayla cikartirsan, regresyon hatasi buyuk olur. Mohr-Coulomb cizgisi en az uc nokta ile guvenilir. Uc nokta da overburden civarinda (mesela 100, 125, 150 kPa) toplanirsa, cizgi cok kisa bir aralik uzerinde tanimlanir, ekstrapolasyon hatasi tasarima yanlis girer. Genis aralikta uc nokta (100, 200, 400) cizgiyi geometrik olarak iyi sabitler.

2) Saha gerilmesi statik bir resim degil — projeden sonra duşey gerilme degisecek (bina yuku eklenecek). 8 katli bir bina temeli altinda 6.5 m'de net gerilme 200-300 kPa'ya rahat cikar. Yani tasarim sigmalari saha mevcut + bina katkisi olacak. 200 kPa "boyle bir gelecek senaryosu" demek aslinda.

Mehmet abinin (1) noktasi cok kritik. Genc muhendisler "saha gerilmesini olcup ona gore deney yap" diye dusunur, halbuki failure envelope bir cizgi/yuzeydir, lokal bir nokta degil. Lambe & Whitman (1969) kitabinda bu konu acikca anlatilir: stress range icin "saha gerilmesinin 0.5 ile 4 kati" arasinda noktalar onerilir, yani buradaki 200 kPa zaten bu kuralin icinde.

Iksa tarafindan ek bakis: kazi sirasinda zemin unloading'e gider (sigma3 azalir), sonra ankraj/duvar yuklemesi geldikce yeniden yuklenir. Bu cyclic bir stress yolu. Lab'da farkli sigma3 noktalari, bu yolun parcalarini test ediyor. 100 kPa unloading sonrasi durumu, 400 kPa final yuklenmis durumu temsil edebilir.

IksaKurucu yazdi:

stress range icin "saha gerilmesinin 0.5 ile 4 kati" arasinda noktalar onerilir

Taner abi bu rakami referansli verebilir misin, tasarimciya direkt yazili kaynak olarak gosterirsem iyi olur. Lambe & Whitman cap 9 muydu?

Lambe & Whitman cap 28, "Stress-strain behavior" bolumunde. Aynisini Bishop & Henkel (1962) "The Measurement of Soil Properties in the Triaxial Test" daha detayli verir, oradan referans cekersen tasarimci da kabul eder cunku Bishop&Henkel triaksiyel deneyin incili.

Ek pratik not: standartlar (TS EN ISO 17892-9, ASTM D4767) ozellikle "stress range" icin sayisal sinir vermez, "in situ stresses ve project loading conditions ile uyumlu" der. Yorum laboratuvarin. Iyi lab cogu projede saha + bina yukunu ortusen 3 nokta secer.

Bir teknik detay daha: Mohr-Coulomb regresyonunun kalitesi sigma3 araliginin genisliyle artar. Istatistiksel olarak, R^2 ve standart hata hesaplandiginda, dar araliktaki uc nokta (mesela 100, 125, 150) genis araliktakine gore 2-3 kat daha buyuk parametre belirsizligi verir. Bishop & Henkel 1962'de bunu numerik ornekle gosterir.

Saha gerilmesi sahanin "merkezi" olmali test araliginin, ama uc nokta bu merkezi sembolik olarak 0.5x ila 2-3x araliginda taramalidir. 100/200/400 dizilimi log skalada esit araliklı (faktor 2), guzel bir secim.

Sondaj tarafindan bir laf etkim de bana izin verin. Numune Shelby ile 6.5 m'den alinmissa, alma sirasinda numune cidari sıyrılma stresi gormus oluyor. Yani lab'a giren numune zaten "rahat" degil, stress history'si var. Bu durumda lab'da kucuk sigma3 (50-75 kPa civari) numuneye yetersiz konsolidasyon verir, numune hala sıyrılma stresinin etkisinde failure'a gider. Daha yuksek sigma3 (200-400) numuneyi yeniden tutarli bir state'e oturmaya zorlar.

Yani 200 kPa "sahaya gore yuksek" gibi gorunse de aslinda sondaj-sonrasi numuneyi temizlemek icin de gerekli.

Tasarimciya soyleyin, sigma3 200 ile sigma3 70 arasindaki fark, eve gelirken yolu kestirme almakla otoyolu kullanmak arasindaki fark. Ikinci secim daha uzun ama sapasaglam variyorsun.

Yapi denetim acisindan: rapora gelen CU verisinde sigma3 araligi saha gerilmesini ortaliyor mu, biz buna bakariz. Ortalanmis bir araliki kabul ederiz. Sadece ust araligi (mesela hep 300+) veya sadece alt araligi (50-75) gorursek geri ceviririz. 100/200/400 dizilimi standart bir kabul, sorun yok.

Tasarimci yanlis bilgilendirilmis muhtemelen, "saha gerilmesini birebir ver" diye birinden duymus olabilir. Aciklarsan anlar.

Akademik tarafa baska aci: critical state line'i belirlemek icin de uc nokta yetmez aslinda, 4-5 nokta ideal. Ama maliyet ve zaman kisitlamasiyla 3 nokta standart. Eger butce elveriyorsa 4. nokta (mesela 600 kPa) eklenmesi M egiminin saglamligini iki katina cikarir. CL killerde Cam-Clay parametreleri istenecekse bu deger.

Ezgi, raporda critical state parametreleri var mi? Yoksa sadece c', phi' mi rapor edilmis?

konya_arge_begum yazdi:

raporda critical state parametreleri var mi

Begum, sadece c', phi' var. M veya Cam-Clay yok. Bu konutu projesi olduğu icin tasarim Mohr-Coulomb temelli, danismanim "ihtiyac yok" diyor. Ama not aldim, ileri projelerde isteyebilirim.

Pratik olarak Cankaya kili icin sigma3 = 100/200/400 kabul gormus dizilim. Ankara'nin orta-derinlik killeri uzerinde IMO Ankara Subesi'nin hazirladigi 2018 referans sartnamede de bu aralik tavsiye edilir, vakitsiz duzelt mesni icin. Bunu da gosterebilirsin tasarimciya.

Bu arada 6.5 m killi silt Cankaya'da OCR genelde 1.5-2 araliginda (Cankaya kili moderate OC). Bunun lab raporunda yer almasi guzel olur, tasarim icin parametre.

Cankaya kilinde 17 yilda yaklasik 60 CU rapor isledim. sigma3 dizilimi olarak 100/200/400 cogu firmanin standardi. Bazi firmalar 75/150/300 kullaniyor sahanin ortalama overburden'ina daha yakin oldugu icin, ikisi de kabul. Onemli olan cizgi geometrisini iyi tutturmasi.

Tasarimcin muhtemelen yapı katkisini hesaba katmamis 200 deyince. 8 katli yapida temel altinda net basinc 150-250 kPa civari oldugundan, 200 saha + yapi durumunu temsil ediyor zaten.

Karadeniz tarafinda da benzer pratik. Trabzon'da yamac killerinde tipik dizilim 100/200/400 yapariz. Bir kez musteri "saha gerilmesini birebir uygula" diye dayatti, 50/75/100 yaptik, sonuc Mohr regresyonunda c' = 35 kPa cikti (cok yuksek), phi' = 18 (cok dusuk). Saha disinda kiyaslanamadi, proje gec basladi. Ders cikti: stress range'i kucuk tutmak rapor kalitesini bozuyor.

Cok tesekkur ederim hepinize. Toplantida soyle aciklayacagim:

1) Mohr-Coulomb regresyonu icin genis stress range gerekir, dar aralik buyuk parametre belirsizligi verir (Bishop&Henkel 1962, Lambe&Whitman 1969).

2) Saha gerilmesi statik degil, bina katkisiyla 6.5 m'de net 200-300 kPa'ya cikabilir, bu zaten test araliginda.

3) Sondaj sirasinda numune stress history kazaniyor, lab'da yuksek sigma3 ile yeniden tutarli state'e gelmesi gerekiyor.

4) IMO Ankara 2018 sartname tavsiye dizilimi 100/200/400, bolge pratigi.

Forumun emegi cok degerli, bu konuyu favorilere ekledim.

Ezgi guzel ozet. Tasarimcin bunlari duyduktan sonra ikna olmazsa, bana yaz, ben de aciklarim. Konutu projesi ama temel guvenligi soz konusu, dogrusunu yapmak lazim.