Selamlar, doktora ogrencisi bir arkadasimin yardim sorusu vardi, ben de buraya tasidim cunku tartismaya deger.

Numune: Adapazari ovasinda derin (12 m) NC kil, w_n %42, LL=58, PL=28, PI=30, e_0 yaklasik 1.10. Oedometerden c_v = 0.011 cm^2/dk, m_v = 0.0008 m^2/kN. CD testi sigma_3 = 100, 200, 400 kPa uc seri. Strain rate hesabi icin Bishop & Henkel 1962 formulu: t_f = (H^2 * F) / (c_v * eta). Numune yuksekligi 76 mm (38 mm cap, H/D=2), F = 1.8 (cift filter paper + radyal drenaj), eta = 0.95. t_100 oedometerden 200 dk civari, ama triaxialde drenaj gomengi farkli — t_f = (3.8^2 * 1.8) / (0.011 * 0.95) = 2484 dk = 41.4 saat.

Failure strain tahmini eps_f = %12 (NC kil, hafif strain-softening yok), 76 mm * 0.12 = 9.12 mm. Maksimum strain rate = 9.12 / 2484 = 0.0037 mm/dk. Guvenlik 0.5 ile 0.0018 mm/dk olmali.

Ama ogrenci 0.005 mm/dk yapmis (loadframe en dusuk), benim 0.0018 hesabimin yaklasik 3 katı. Veri kullanılir mi, yoksa rate hatasi pore pressure birikmesi anlamina gelir mi?

Ezgi guzel hesap. 0.005 mm/dk gercekten Bishop limitinin ustunde, teorik olarak excess pore pressure birikir. Ama ne kadar?

Bishop & Henkel orijinal turetmesinde "rate uygunlugu" kriteri pore pressure ratio U_b = u_excess / sigma_d_max < 0.05 (yani %5'ten az fark) seviyesinde. Senin 3 katini astigin durumda U_b yaklasik 0.10-0.15 mertebesine cikabilir, yani drained kabul gecersiz, kismen drenajlı test olur.

Pratikte iki secenek: (1) test gecersiz say, tekrar et 0.0018 mm/dk ile (sure 5+ gune cikar). (2) mid-height pore pressure transducer varsa olcum yapip duzeltme uygula. Ogrenci ne olcmus, transducer var mi cihazda?

MAYilmaz_Inz yazdi:

mid-height pore pressure transducer varsa olcum yapip duzeltme uygula

Mehmet abi'nin secenek 2 si akademik tezde standart yaklasim. Hight 1982 (Geotechnique) "Simple piezometer probe" makalesinde mid-height transducer ile rate hatasi olcum + duzeltme metodu var. Tez veriyse bunu kullanmak ideal.

Ogrenci'nin loadframe limiti 0.005 ise, alternatif: numune capini 50 mm yerine 38 mm tutarak H = 76 mm yerine H = 50 mm dene (H/D = 1.3 sinir). H^2 azalir, t_f azalir, izin verilen rate yukselir. Ya da daha pratik — yeni jenerasyon servoloadframe kirala iki haftaligina, 0.0001 mm/dk'ya kadar inebilir.

Mid-height transducer cihazda var ama ogrenci kullanmamis "veri karisik gelmesin diye". Buyuk hata, oldugu icin kullanmak lazim. Veri zaten kayit edildiyse log dosyasindan u(t) cekip duzeltme yapilabilir geri donuk.

Burak abi'nin H/D = 1.3 onerisi guzel pratik cozum, ama ASTM D7181 madde 6.1.2'de H/D >= 2 sart, 1.3 standart disi. Servoloadframe kiralamak daha temiz akademik cozum.

Ezgi, NC kilde rate hatasi PEAK degeri yukseltir, c' kismi az, phi' fazlaca etkilenir. Ogrencinin sonuclari c' = 8 kPa, phi' = 27.5° gibi geldiyse, rate duzeltmesi sonrasi muhtemelen phi' = 25-26° civarina inecek. Benim doktoramda da benzer bir vakam vardi, danismanim "rate hatani duzeltmezsen tezini savunamazsin" demisti. Ogrenciye soyle, simdi duzeltirse sonra savunmada zorlanmaz.

Adapazari NC kili icin literatur degeri phi' yaklasik 24-27° arasinda (Onalp-Arel 2004 "Sakarya zeminleri" kitabi). 27.5 ust sinira yakin, rate hatasinin gostergesi de olabilir.

Pratik tarafa donelim — bu testin ticari mi akademik mi oldugu sonucu belirler. Akademik tez ise 0.0018 mm/dk'da tekrar et, beklemeye sabir et. Ticari bir is olsaydi, mid-height transducer ile duzeltme + sonuca konservatif yorum yeter, fazla.

Bizim Izmir labda servoloadframe iki tane var, kiralama ucretsiz arastirma projelerine. Universite isbirligi protokolumuz var. Ogrenci Izmir'de degilse Bogazici veya ITU'da benzer cihaz var muhtemelen.

Tasarim mudur tarafindan bakiyorum: 0.005 mm/dk ile cikan c' phi' tasarima alinabilir mi, ona bakacagim.

Eger duzeltilmis c' = 6 kPa, phi' = 25 cikarsa, iksa tasarim hesabinda farki 1.5-2 derece phi'da. Plaxis modeli ile FOS hesaplaninca bu fark %10-15 emniyet katsayisinda kayba yol acar. Yani rate hatasi tasarim guvenligini direk vurur. Ogrenci farkinda olmali.

Akademik ekleme: Hird & Pierpoint 1997 (Canadian Geotech Journal) kaolinit kilinde 0.001 mm/dk'dan 0.05 mm/dk'ya 50 kat rate degisimi denemis. Phi' farki 2.5°, c' farki 8 kPa. Lineer extrapolasyon yapilamaz cunku log-skala etkisi var.

Ogrenci'nin durumunda 0.005 / 0.0018 = 2.78 kat fazla rate. Hird & Pierpoint figur 6'ya gore log(rate) etkisi yaklasik 0.5 derece phi' artisi tahmin edilebilir. Yani duzeltilmis phi' yaklasik 27. Az ama anlamsiz degil.

KTU'dan selamlar. Trabzon'da bizim labda da benzer rate sorunu yasadik gecen yaz, kayma kutu testlerinde de ayni mantik. Bishop kurali sadece triaxial degil, direct shear ve oedometerda da geçerli (Casagrande standardi farkli ama prensip ayni).

Bizim cozumumuz: cihaz limit 0.005 ise, sigma_3 secimini dusuk tutarak (50, 100, 200 kPa yerine 25, 50, 100 kPa) etkin gerilme aralığini sıkıstırmak ve drainage zamanini kısaltmak. Lineer extrapolasyon ile yuksek sigma_3 davranisi tahmin edilir, kil icin valid bir yaklasim.

ktu_zeminci_harun yazdi:

sigma_3 secimini dusuk tutarak etkin gerilme aralığini sıkıstırmak

Harun, ilginc cozum ama dikkat: dusuk sigma_3'te (25, 50 kPa) Mohr-Coulomb envelope yuksek-egim alir, c' yapay yuksek cikar. Ekstrapolasyon hatasi olur yuksek gerilme tarafinda. NC kil icin sigma_3 minimum konsolidasyon basinci sigma_p'nin uzerinde olmali, yoksa OC davranis girer. Ogrencinin numunesi sigma_p yaklasik 80 kPa, dolayisiyla 100'den dusuk sigma_3 OC alanina dusurur.

Rate konusu boyle, ogrenciler de boyle aceleci. Drained dedigin sabir ister, drained kelimesini ogrencinin Whatsapp gruplarinda kim mucitse onun yuzune yazsinlar.

Net oneri ogrenciye: testleri tekrar etmek en saglam, ama sure ile sıkisik ise mid-height transducer log dosyasini al, duzeltme analizi yap, tezde "rate duzeltme metodolojisi" ayri bolum. Hight 1982 + Bishop-Henkel 1962 referans. Boyle yapilirsa veri savunulabilir hala.

Ezgi arkadasin onerimi ilet — 5 gun beklemek 5 yıl boyunca veri savunmaktan daha kolay.

Ozet:

1) 0.005 mm/dk Bishop limitinin yaklasik 3 kati, tek basina drained kabul yapilamaz.

2) Mid-height transducer log'undan u_excess oku, duzeltme uygula (Hight 1982).

3) Eger duzeltme U_b > 0.10 cikariyorsa testi tekrar et, 0.0018 mm/dk ile.

4) Cihaz limit ise servoloadframe kirala (Izmir lab Deniz abla onermis), veya H/D oranini durusa kucult.

5) Phi' duzeltilmis degeri muhtemelen 25-26°, c' 5-7 kPa. Adapazari NC kili icin Onalp-Arel 2004 araligindadir.

Tesekkur ederim Mehmet abi, Burak abi, Ayse ablam, Deniz ablam, Taner, Begum, Harun, Emre. Ogrenciye iletecegim.

Iyi ozet. Bir not: tezde "rate duzeltme bolumu" yazilirsa, log dosyasini ek olarak teslim et, hakem ister. Bizim BAU'da bir tez savunmasinda hakem "ham log dosyasi" istemis, ogrenci veremedigi icin tez beklemeli kalmis.

Sondajla numune cikarken Adapazari'nda gen el ile sıkıstırma asaması cok hassas, ozellikle thin-wall sampler ile. Numune bozulma derecesi (sample disturbance) Bishop'in F katsayisini etkilemez ama c_v'yi etkiler — bozuk numunede c_v dusuk cikar, t_100 uzar, bu da rate hesabini etkiler. Ogrenciye sorusu: sample quality designation (SQD) kategorisi nedir, A mi B mi? Lunne 1997 SQD tabani kullanılır.

Murat abi, Lunne 1997 SQD detayi onemli, sorucagim ogrenciye. Adapazari kilinde tipik thin-wall Shelby tube ile cekildiyse SQD muhtemelen B kategorisi (orta), c_v 20-30% underestimate olabilir. Bu da rate limitini biraz daha sikilastirir aslinda — yani gercek t_100 daha kisa, izin verilen rate biraz yuksek. Ama sapma bu kez guvenli yonde, drained kabule yardimci.

Bu thread tasarim mudurlerine de yararli — biz aldigimiz CD raporlarinda strain rate satirini kontrol etmiyorduk acikcasi. Bundan sonra rate ve t_100 kıyaslamasini standart kontrol listesine alacagim. Tesekkur.