Lab kalite el kitabini revize ediyoruz, su muhtevasi prosedurunde minimum numune kutlesine bir tartisma cikti, sizinle paylasayim, gorus istiyorum.

ASTM D2216 Table 1 numune minimum kutlesini en buyuk dane boyuna gore tanimlar:

- max dane < 2 mm (kil-silt): minimum 20 g

- max dane 4.75 mm (#4 elek): minimum 100 g

- max dane 19 mm (3/4 inch): minimum 500 g

- max dane 75 mm: minimum 5000 g

Bizim labda standart olarak 30 g, 50 g, 200 g uc kademe kullaniyoruz, dane boyuna gore secim. Ama bazi teknikerler "200 g cok, 100 g yeterli" diyor, bazılari "30 g az, 50 g standart olsun" diyor. Sizde nasil?

Zeynep abla, standart D2216 Table 1'i izleyelim demek bence en saglam yol. Tekniker tartismasi ASTM'de zaten karara baglanmis. 30 g icin tek sart: numunenin max dane boyu 2 mm altinda (silt-kil). Bu durumda 30 g yeterli, 50 g'a cikmak fazla zaman alir, etuv yer kaybi.

Bizim labda 25 g civari kullaniyoruz kil icin, ASTM minimum 20'nin biraz uzeri, guvenli marj. Kum karısımı varsa 100 g, cakil parcacigi varsa 500 g.

Zeynep abla, standart pratik bizde de boyle. Bir ekleyecegim: numune kutlesi sadece dane boyuna degil, terazi hassasiyetine de bagli. Eger 0.01 g hassasiyetli teraziniz varsa 20 g yeterlidir, ama 0.1 g terazi ile 50 g'a cikartmak gerek, yoksa bagil hata buyuyor. ASTM Annex A1 bunu da aciklikla yazar.

Bizim labda iki terazi: hassas 0.01 g ve standart 0.1 g. Hassas terazi sadece kil-silt icin, standart terazi kum-cakil icin. Sec/etiketle, junior teknikerler karistirmasin.

Eskiden tek terazimiz vardı, tartilan her seyin etrafini gozumuzle yontuyorduk. Bugunun teknik ayrintilari iyi mi geldi yoksa biz mi disipsiz miydik bilemiyorum.

Numune kutlesinde kuralim: kuruduktan sonra kalan kutle terazi hassasiyetinin en az 100 katı olmali. 0.1 g terazi icin 10 g min., 0.01 g icin 1 g min. Pratikte ben hep 30 g civarinda tutmustum, problem cikmadi.

eski_usta_kemal yazdi:

Numune kutlesinde kuralim: kuruduktan sonra kalan kutle terazi hassasiyetinin en az 100 katı olmali

Kemal abi, bu kural ASTM D2216 Section 7.2.1'de aslen var: "the minimum sample mass shall be sufficient to obtain a result accurate to the recorded mass". 100 kat orani senin pratik karar. Cok temiz bir formul, lab el kitabina yazmaya degerdir.

Bilimsel arka plani: Kemal abinin kurali aslinda terazi belirsizligini w hesabinda %1'in altinda tutmaya yarar. w = (m_yas - m_kuru) / m_kuru, terazi hatasi her tartimda ±δm. Hata yayilımı: σw / w ≈ √2 × δm / (m_yas - m_kuru). Eger m_kuru = 100 × δm ise, σw / w ≈ √2 / 100 × (m_yas/m_kuru - 1)/(...) — kabaca %1.5 mertebe.

Yani 100x kural, w olcumunde nispi hatayi %1-2 mertebesinde tutar. Daha hassas projelerde 1000x istemek de mumkun ama nadiren gerekli.

Zeynep, Hasan, Fatih — temiz prosedur tartismasi. Onerimi katayim: lab el kitabinda kutleler sabit yazilmasin, "ASTM D2216 Table 1 izlenir" diye referans verilsin, ek not olarak iki terazi etiketleme + 100x kuralı. Bu sekilde teknikerler sablonu degil prensibi ogrenir, junior egitim icin daha saglam.

MAYilmaz_Inz yazdi:

sabit yazilmasin, "ASTM D2216 Table 1 izlenir" diye referans verilsin

Mehmet Ali abi, bu yaklasim cok iyi. Sablon koyduğumuzda teknikerler "neden 30 g" diye sorgulamiyor, ezbere uyguluyor. Referans + prensip koyarsak ogreniyorlar. SOP'u bu hafta bu sekilde tasarlayacagim.

100x kural + iki terazi + ASTM Table 1 + Mehmet Ali abinin SOP felsefesi. Bu arkadasin lab'i benim ev temizligimden daha duzenli, gidip mutfagi gosteresim geldi.

Bir junior tekniker tarafindan ifade etmem gerekirse: SOP'un "neden" bolumu olmasi cok onemli. Bizim eski el kitabinda "30 g tart" yaziyor, neden? Bilmiyorduk. Yeni gelen lab sefi (4 yil once) bizi oturup neden 30 g, neden 100 g, neden 500 g anlatti. O zaman zihnimde yerli yerine oturdu. Junior'a "neden"i ogret, "ne"yi degil.

Hasan'in noktasi paha bicilmez. Bizde de yeni laborantlara ilk hafta "neden" sorularıni cevapliyoruz, sonra prosedur ezberi gelir. Tersi sirayla ogrenince, prosedur uygulamadiginda ne olacagini bilmiyor, hata yapinca anlamadigi icin tekrar yapar.

Ben dinleyici olarak buradayim ama ek bir sorum var: cakilli numune (max 75 mm) icin 5000 g cok buyuk, etuvda yer almıyor. Bu durumda ne yapilir, eleme + ayri ayri olcum mu?

manisa_jr yazdi:

cakilli numune icin 5000 g cok buyuk, etuvda yer almıyor

Junior, iyi soru. Pratikte: 75 mm max dane boyu icin numuneyi sahada tartip ic kismina kucuk bir alt-numune (200-500 g) cikarip lab'a getiriyorlar bazi laborlar. Bu D2216 prosedurune aykiri ama "scaled testing" olarak bir alternatif. Daha temiz cozum: buyuk dane boyu icin ayri etuv (genis hacımli) veya santiyede direct heating (D4959).

Bazi laborlar büyük dane boyunu eler (>20 mm geri ayir), gerisini 500 g ile olcer, sonra dane boyu duzeltmesi yapar (large particle correction). Bu yontem ASTM D4718'da yazili.

Tesekkurler herkese, mukemmel tartisma oldu. SOP icin son taslak:

1. Minimum kutle ASTM D2216 Table 1'e gore secilir.

2. 100x kurali: m_kuru en az terazi hassasiyetinin 100 kati.

3. Iki terazi etiketleme: hassas (0.01 g) - ince daneli, standart (0.1 g) - kaba daneli.

4. Buyuk dane boyu (>20 mm) icin ASTM D4718 large particle correction veya D4959 direct heating.

5. Junior egitimde "neden" once "ne" sonra.

Cuma kalite kuruluna sunacagim.