Sondajda Erzurum yaylasindan numune aldik, hava -8 C, numune doldurup geldigimizde lab depo icinde kismen donmustu. Patronlar "cozsun da bakaniz" dedi, ama ben kafamda emin degilim, soyle bir sorum var: donmus numune cozulurken icindeki su redistribute oluyor mu, w olcumune girmeden once bu surecin yontemi nedir?

Numuneyi oda sicakligina koyup 24 saat bekletip cozsem, sonra mi olcsem? Yoksa donmus haliyle mi tartip etuva mi koysam? Bu sorunun yazili bir kurali var mi?

Murat usta, eski Erzurum sondajlarinda biz hep "donmus tart, donmus etuva at" yapardik. Cozme sirasinda yuzeyden buharlasma + su gocu ihtimali var, donmus halinden direkt etuva atmak en guvenli yol. Etuv icinde once buz erir, sonra su buharlasir, kontrollu surec.

Ama dikkat: tartim hizli olmali, donmus numune dis ortamdan rutubet cekmez ama eridikce yuzeyde nem dengelenmesi olur. Tartim 30 saniyede bitsin.

Kemal abinin yontemi pratik dogru. Standart cevap: ASTM D2216 donmus numune icin ozel hukum vermez ama "specimen shall be representative" diyor. Eger numune dondu ise ve donma sirasinda su redistribusyonu olduysa (bu yaylik kosullarda olur, basinc gradiyenti su goçü yapar), w degeri donmus halinde temsili olabilir, eridikten sonra ust kisma yıgılma olur.

Bizim labda buzlu numune geldiginde: tartim donmus halde, etuv 110 C'de 36h, sabit kutle teyitli. Bu sekilde redistribusyon problemi minimum.

Murat usta, ek bir nokta: donmus numuneyi etuva atarken kase secimi onemli. Genis tabanli, sığ kase kullan, derin kase kullanma — buz erirken su yuzeyden hizli cikabilsin diye. Derin kasede su altta birikir, kuruma yavaşlar, sabit kutleye ulaşma uzar.

lab_sefi_zeynep yazdi:

tartim donmus halde, etuv 110 C'de 36h, sabit kutle teyitli

Zeynep hanim, anladim. Yarin numuneleri bu sekilde aktaracagim laba. Bir de soyle bir sorum var: numune deposunu sicakta tutsak, hic donmamis sekilde gelse, bu daha iyi olmaz mi? Sondaj soğuğunda tutuyoruz cunku w degişiminden kacindik diye, ama anlasilan donma kendi basina bir problem.

Murat usta, dogru ekstra bir gozlem. Numuneyi soğuk tutmak amaci buharlasmayi engellemek, evaporative water loss'u sifirlamak. Eğer 0 ile +5 C arasinda tutulabilirse hem dondurmamis olursun hem buharlasma minimum. Ideal hedef bu. -5 ve altina indirme zorunluluk yoksa.

Yaylik sondaj kamyonu icinde -5 -8 kacinilmaz olabilir, ama lab depo icinde 0-5 C'lik sogutucu kasada tutarsan en iyisi.

Donmus numune ek bir sorun: numune ic yapisi degisir, ozellikle ince daneli kil. Ice lens olusur, mikro yapida boslukluklar acilir. w degeri olculmesi acisindan bu nemli olarak aynen kalsa da, numunenin diger laboratuvar testleri icin (Atterberg, kompaksiyon) artik orijinal ic yapida degildir. Tasarimci uyarilmali bu konuda.

lab_tekn_hasan yazdi:

ice lens olusur, mikro yapida boslukluklar acilir

Hasan abi, bu cok onemli. Yani donmus numune sadece w icin idare edilir ama Atterberg veya kompaksiyon icin yeniden numune almali. Sondaj raporunda bu ayrintilari belirtsem olur mu?

Murat usta, mutlaka belirt. Rapora "numune sahada -8 C'ye maruz kaldi, donmus halde laboratuvara ulasti. Su muhtevasi olcumu tatmin edici, ancak Atterberg ve dinamik testler icin yapi bozulmasi nedeniyle yeniden ornekleme onerilir" gibi bir not, hem seni hem firmani korur.

Erzurum'da -8 C ekim ayinda. Numune mi dondurmus, sondajci mi dondurmus, biri tane bilemiyorum.

Murat, ben Anadolu'da kis sondaji bilmem ama sahil bolgesi calismalarinda da donmus numune sorunu nadiren olur (yuksek dağ sondajlari). Standart bir lab pratigi olarak: donmus tart, donmus etuva, sabit kutle teyitli, rapor not. Bu seni mahkemede bile korur. Diger arkadaslar da iyi anlatti.

Bir ek: ASTM D4083 "Description of Frozen Soils" diye bir standart var, donmus zeminin sahada tanimlanmasi icin. Numune raporuna ek dokuman olarak ekleyebilirsin (Vf, Vs, ice lens degerlendirmesi, vb). Murat'in projesi yuksek irtifa permafrost gibi degilse asgari D4083 referansi gosterilebilir.

Manisa'dan yazıyorum, biz hicbir zaman donmus numune gormedik. Ama Murat abi'nin sorusu uzerine ben de Erzurum'a gitsem ne yapacagimi bilmiyorum, simdi ogrendim. Cok faydali konu.

Eskiden donmus numune deyince patron "etuvu yak, attik gitti" derdi. Sonra ogrendigi raporlama detayindan korkardik. Sondajdan dondurmamak icin termos kasaya yatirip getirmek en sade yol.

Cok tesekkur ediyorum hepinize. Ozet:

1. Donmus numune tart, donmus etuva at, sığ kase, 36h sabit kutle teyitli.

2. Numune deposunu 0-5 C'de tutmaya calis, donma onlensin.

3. Donmus numune Atterberg ve dinamik testler icin uygun degil, yeniden numune al.

4. Rapora "numune donmus halde geldi, w olcumu temsili, diger testler icin yeniden ornekleme" diye not.

5. ASTM D4083 referansi rapora ek olarak.

Bu yarin sondaja gidişe hazırlanırken cok ise yarayacak. Eyvallah.