Arkadaslar bir buyuk hata yakaladim, paylasmak istedim — lab'da 25 yillik eski Proctor kalibimiz capi olcumu hatali olduğundan tüm gd_max degerlerimiz son donemde %1.5 dusuk cikiyormus.

Hikaye su: bir musteri "bizde gd_max her seferinde lab raporundan biraz dusuk cikiyor sahada, kalibrasyon kontrol edebilir misiniz" diye yazili sikayet etti. Biz de tum kalibrasyon zincirini gozden gecirdik. Tokmak agirligi tam, dusus yuksekligi tam, terazi tam — kalibe gelince sasirdik. Aluminyum kalibimiz 1999 yili imali, 25 yildir kullaniyoruz. Olctuk: cap ortalama 102.4 mm cikti, TS 1900-1 standardi 101.6 mm +/- 0.4 mm. Yani 0.4 mm ust sinirin uzerinde. Yukseklik 116.4 yerine 116.7 mm.

Hesap: V_dogru = pi/4 x (101.6)^2 x 116.4 = 943.9 cm3. V_yanlis = pi/4 x (102.4)^2 x 116.7 = 961.0 cm3. Yani %1.81 hacim sapmasi. Bu da gd = m/V formulunde direkt %1.8 dusuk gd verir. 1.85 g/cm3 raporladigimiz numuneler aslinda 1.88 imis.

Sokun. 25 yilda kalibin asilmasi mi var, yoksa zaten boyle mi gelmis? TS 1900-1 Ek B kalibrasyon ne sik tekrarlanmali? Sizin lab'da kalip capi olcumu rutin mi?

Begum, bu cok onemli bir kesif, dogru ki musteriye iade edilmesi gereken raporlar olabilir. Ama panik yapma, sirayla cozelim.

Aluminyum kalibin uc yıl boyunca degisik numune ile asinmasi gercekten olabilir. Ozellikle daneli zeminlerde tokmak darbeleriyle dogrudan cidara asinma olur, ic yuzey zamanla yumusar, capi 0.5-1 mm kadar buyuyebilir. Bu yuzden TS 1900-1 Ek B "kalibrasyon her 12 ayda 1 veya 200 deneyde 1, hangisi onceyse" diyor. Bizim Kartal lab'da yıllık kontrol rutin, son 5 yilda capta degisim olmadi (paslanmaz celik kalip kullaniyoruz).

Senin durumunda 25 yilda hic kalibrasyon yapilmadiysa, cap degisimi kademeli olmus, raporlarin son ne kadari etkilendigini bilmek zor. Ilk is: bir paslanmaz celik referans kalibi al (yeni satın al veya akredite lab'tan odunc al), ayni numune ile paralel deney yap, sapmayi olc, 1-2 ay raporlarini revize et.

konya_arge_begum yazdi:

V_dogru = 943.9 cm3, V_yanlis = 961.0 cm3, %1.81 hacim sapmasi

Begum'un hesabi temiz. ASTM D698 X1 ek calismasinda gosterilmistir, kalip capi 0.5 mm sapma ile hacim %1.5 sapar (cap karesel etki). Senin 0.8 mm sapmanin %1.8 hacim sapmasi vermesi tam uyumlu.

Pratik onerim: aluminyum kalibi at, paslanmaz celik kalip al. Aluminyum tokmak darbeleriyle yumusar, 304 paslanmaz celik (HR-15N sertligi 75-80) yıllarca degismez. Tinius Olsen, Matest, Controls hepsi paslanmaz satıyor, fiyat yaklasik 8-12K TL. Bu harcama 25 yıl sonrasinda kendini odeyen yatirim.

Polatli'da bizim eski lab'da da ayni sorun cikmisti 2018'de — 18 yillik kalip capi 102.1 mm olmus. Biz de musterilere geri donus yaptik, son 6 ay raporlarini revize ettik. Bazi musteri iyi karsiladi, bazi musteri "siz ne yapiyorsunuz" dedi, ama dogrusu buydu. Iki musteri bizden tazminat istedi, sonunda tatlıya bagladik.

Begum, sen son 12 ay raporlarini revize etmen yeterli olur, daha eski raporlar zaten artik dolgu olarak yerinde, oturma yoksa sorun yok. Ama yazili "kalibrasyon hatasi tespit edildi, etkilenen rapor donemi su, duzeltme onerimiz su" diye dosya hazirla, musteriyi bilgilendir. Suskun kalmak yanlis olur.

gazi_inz_okan yazdi:

son 12 ay raporlarini revize etmen yeterli olur

Okan abi, dogru. Yarin paslanmaz celik kalip alacagim, 1 hafta icinde paralel deney yapip sapma faktoru cikaracagim. Son 12 ay raporlarini sapma faktoru ile guncelleyip musterilere yazili gonderecegim. Onceki raporlar konusunda Mehmet abi'nin dedigi gibi bilgilendirme notu yapacagim ama revizyon zorunlu degil.

Akademik baglamda kalibrasyon kayidi: ISO/IEC 17025 madde 6.4.6 lab cihaz kalibrasyon kayitlarini "her olcumun izlenebilirligi" zorunlu kilar. Yani her Proctor sonucu, hangi kalibin kullanildigi + kalibrasyon tarihi + sapma raporu ile bagli olmali. Begum, lab'iniz akredite mi? Akredite ise TURKAK'a bu hatayi bildirim zorunlu, akredite degilse de iyi pratik gerektirir.

Bir de ISO/IEC 17025'in 7.10 maddesi "uygunsuz isin yonetilmesi" diyor — bu durum tam o kategori. Resmi prosedur var: tespit, kayit, etki analizi, iyilestirme, musteri bilgilendirme, kapatma. Aşamalı uygulamalisin.

Ezgi ablam, lab'imiz akredite, TURKAK'a bildirim yapacagim. Resmi prosedur dosyamiz var, 7.10 maddesi uyarinca uygulanir, sen sevk ettim ana sablonlari kullanmistim doktorada. Tesekkurler, hatirlattigin icin.

Begum, paslanmaz celik kalip alirken sertifikali al. Bazi ucuz Cin urunleri sertifika veriyor ama gercekte boyut toleransi sartname disinda. Tinius Olsen veya Matest sertifikali kalip TURKAK izlenebilirligine sahip, bunu tercih et. Ayrica yeni kalibi alir almaz capi 4 farkli noktadan olc, ortalamasi standartta mi? Kayda al, baslangic referansi.

Bir oneri: paslanmaz celik kalibin yaninda aluminyum kalibi de elinde tut, "negatif kontrol" gibi. Yıl sonu gibi referans paslanmaz ile aluminyum kalibi karsilastir, asinma takibi yapilır. Boyle yıllar gectikce asınma egrisi cikarirsin, lab arsivine deger katar.

Begum ablam, biz Eskisehir lab'da kalip capi olcumunu hic yapmamistik dogrusu, sen bu konuyu acinca dehset oldum. Yarin lab sefimle gorusup capi olcecegiz. 12 yillik bir aluminyum kalibimiz var, muhtemelen ayni sorun bizde de.

Begum 25 yıl sonra aluminyum kalibin sirini cozdu, bizim ev anahtariniz da 25 yıl sonra kapiya uymayacak galiba.

Aluminyum sadiklik gostergesi sayilmaz aslinda, 25 yıl idare ettigi icin tesekkur etmek lazim emekliye ayrildiktan sonra bile.

80'lerde aluminyum kalibimiz vardı laboratuvarda, Sefik Bey rahmetli "yıllik mikrometre ile olc" derdi. Ben simdi anlıyorum, o gun magazaya seyahat edermis sanmistik biz. Kalibrasyon kayidini orada baslattik aslinda. Eski kuşak ne yapacagini biliyordu.

Begum ablam, ben bir Lab'a girmeden kalip kalibrasyonunun bu kadar onemli olabilecegini bilmezdim. Lisans hocam "kalibrasyon her zaman dogru kabul edilir" deyip gecerdi. Hayatta tam olmuyor demek. Notlari aldim.

Eylem plani Begum: (1) paslanmaz celik kalip al (Tinius Olsen veya Matest, sertifikali), (2) paralel deney 5-10 numune ile sapma faktoru, (3) son 12 ay raporlarini revize, daha eski raporlar icin bilgilendirme notu, (4) TURKAK'a 7.10 madde bildirimi, (5) kalibrasyon yıllik rutin protokolu yaz, (6) eski aluminyum kalibi negatif kontrol olarak elinde tut.

Bu hata aslinda tum lab sistemini iyilestirme firsati, kotu gorunse de uzun vadede lab'i guclendirir.

Mehmet abi, plan tam. Tesekkurler herkese, hatamı paylasinca yardim aldim. Forumun ilac kismi bu — utanc verici hatayi gizlememek, herkesle paylasmak.

1 ay sonra revizyon dosyalarini ve TURKAK bildirim sonucunu yazarim.