Konya lab'da personel egitimi yapiyorum, yeni teknisyenlere "test sirasi" konusunu anlatmaya basladim. Beklediğimden daha karmasik bir konu cikti, sizinle tartismak istedim cunku farkli lab'larda farkli pratikler oldugunu seziyorum.

Klasik bir karayolu zemin etut paketinde Atterberg + dane dagilimi (#200 elek) + Proctor + soaked CBR + gs (pyknometre) var. Numune 50-60 kg gelir, ama gercek kullanilan miktar isleme baglidir. Sorun: sirayi nasil planlamali? Iyi bir sira numune verim kaybi minimum + zaman optimum + olcum tutarliligi koruyacak sekilde olmali.

Bizim suandaki sira: (1) gozsel tarif + dogal su muhtevasi etuvde, (2) #200 elek + hidrometre, (3) Atterberg (LL + PL), (4) gs pyknometre, (5) Proctor 5-nokta, (6) Proctor sonrasi numuneden CBR icin malzeme alip 7 gun curing + 4 gun soaked + deney. Toplamda 10-14 gun. Sizin lab'larinizda nasil yapiyor?

Begum, Kartal lab'da bizim sira benzer ama bir-iki farkli detay var. Once gozsel + dogal w (cunku diger her seyin referansi), sonra #200 elek + tum gradasyon (#4 ustu icin de elek, #200 alti icin hidrometre eger gerekirse). Atterberg yine sonra. Ama Proctor'a girmeden once mutlaka gs olculmeli — cunku ZAV cizgisi gs'siz cizilemez ve saglikli rapor cikmaz.

CBR'i biz farkli ele aliriz — Proctor numunesinden devamla degil, ayri taze numuneden hazirlanir. Cunku Proctor'da numunye darbe verilmis, CBR icin ise serbest yatakli durumdan sikistirma yapilmali. Curing 16-24 saat (kil ise), 7 gun curing genelde stabilizasyonlu malzeme icin (kireç + fly ash). Soaked 4 gun.

MAYilmaz_Inz yazdi:

CBR'i biz farkli ele aliriz — Proctor numunesinden devamla degil, ayri taze numuneden hazirlanir

Mehmet abi'ye %100 katiliyorum. Proctor sikistirmasi numunede dane yerlesimi degistirir, CBR'a o ham veri gerekli. ASTM D1883 madde 7.2'de "fresh sample" zorunlu deniyor.

Biz Pendik lab'da gunluk akis su sekilde: gun 1 numune kabul + gozsel + dogal w (etuv 24 saat), gun 2 #200 elek + hidrometre baslangic + gs pyknometre, gun 3 hidrometre 24 saat sonu + Atterberg, gun 4-5 Proctor 5-nokta, gun 6 CBR sikistirma + 4 gun soaked, gun 11 CBR penetrasyon. Toplam 11 gun. Begum'unkine yakin.

Ankara lab'larinda biz farkli bir sira deniyoruz: hidrometre paralel olarak Atterberg ile beraber, cunku hidrometre 24 saat sedimentasyon ister, lab teknisyeni o sure icinde Atterberg yapabilir. Boylece 1 gun kazanilir.

Bir de Proctor 5-nokta yerine genc personelin egitilmesi durumunda 6-nokta tercih ediyoruz, cunku bir noktayi fire vermek olabilir. Ekstra zaman 20 dk, ek gunde 2 saat, kabul edilebilir.

Polatli lab pratigimiz: numune kabul gunu tum numuneyi 60 derecelik etuvde 24 saat kurutuyoruz (saglikli temsil icin), sonra cesitli testlere fraksiyonladiriyoruz. Bu yontemde dogal w olcumu numune kabul anindaki "in situ" w degil, bir "lab dogal" w oluyor. Bunu raporda acikca belirtmek lazim, yoksa karistirilir.

Kuru eleme icin numune kurutmayi tercih ediyoruz cunku kil topaklasmasi #200 alti olcumunde hata verir.

gazi_inz_okan yazdi:

numuneyi 60 derecelik etuvde 24 saat kurutuyoruz

Okan abi, biz 60 dereceyi tercih etmiyoruz cunku Atterberg sonuclari oven-dried'da %5-15 kadar dusuyor (organik veya kaolinit varsa). TS EN ISO 17892-1 madde 5'te oven kurutmanin Atterberg degerlerini etkileyebilecegi yazili. Bizde dogal nemde elek ve hidrometre yapiyoruz, oven sadece su muhtevasi olcumu icin.

Sizin pratigin hizli olmasi avantaj ama oven-dried'in Atterberg etkisini her numunede dogrulamak gerekir, yoksa rapor sapali olabilir.

Begum, hakli — biz oven sonrasi Atterberg yapinca farkli bir referans aldigimizi aslinda not duserdik raporda. Ama "dogal nemde elek" senin yontemin daha bilimsel temiz, biz de dususelim.

Begum, bir pratik nokta: numune miktari yeterli mi her zaman? 50-60 kg geldi, bunu hesaplayalim — Proctor 5 nokta x ~3 kg = 15 kg, CBR 3 darbe seviyesi x ~5 kg = 15 kg, gradasyon 5 kg, Atterberg 1 kg, gs 0.5 kg, fire/yedek 5-8 kg. Toplam ~ 41-44 kg. Yani 50 kg olursa ihal edilebilir, 60 kg rahat.

Eger numune yetersiz gelirse oncelik sirasi: Atterberg + #200 + Proctor (ust seviye), CBR fedasi olabilir (saha numunesi sonra alinir). Veya saha'dan ek numune talebi resmi yapilmali.

Bir akademik onerim: lab is akisini Gantt chart ile gorsellestirmek personel egitiminde cok yardimci. Begum, eger ilgilenirsen lab is akisi sablonumu paylasayim, biz METU lab'da kullaniyoruz. Each test bir bar, paralel calismalar yatay ust uste, 15 gun yatay eksen.

Boyle gorsel personel "sira"yi sezgiyle ogrenir, hatasiz uygular.

Ezgi ablam, Gantt chart fikri harika, isterim. Personel egitiminde ezbere sira ogrenmektense gorsel ile baglanti kurmak cok daha etkili.

Bizim Manisa lab'da sira yazili degil, lab sefinin kafasinda. Yeni gelen teknisyen 1-2 ay sasiriyor, hata yapip numune harciyor. Begum ablam'in dedigi gibi yazili sablon olsa cok faydali olur, sefe gosterecegim.

Lab is sirasini IKEA mobilya kurma kitabi formatinda yapsalar herkes anlardi. 12 adim, resimli, vidalar numarali.

Sandalyeyi Allen anahtarsiz nasil monte edersen, Proctor'u da sira olmadan yaparsin, ortada kalir. Emre haklidir.

Bizim Eskisehir lab'da sira biraz Ankara'ya yakin — hidrometre sirasinda Atterberg paralel. CBR ayri taze numuneden, gs Proctor'dan onceki gun. Toplam 10-12 gun. Begum ablam'in basligi cok onemli, herkesin lab'da farkli pratigi var, standart sablon olmali Turkiye'de.

Eskiden tek deftere yazardik gunluk lab plani, kalemle. Simdi cocuklar Excel ve Gantt yapiyor, iyidir, ama disiplinli olunca iki yontem de ise yarar. Onemli olan kayitli olmasi, kafadan calismamak.

Ozet — Begum, bu konuyu kayit altina aldigin icin tesekkurler. Ben 6 maddeye topladim: (1) numune kabul + gozsel + dogal w, (2) #200 elek + hidrometre paralel Atterberg, (3) gs pyknometre Proctor oncesi, (4) Proctor 5-nokta (egitim icin 6-nokta), (5) CBR ayri taze numuneden, (6) yazili Gantt sablon ile is akisi gorsel.

Begum'un Gantt sablonunu istersen forum'a koy, herkes yararlansin.

Mehmet abi, Ezgi ablamdan METU sablonu alacagim, kendi adaptasyonum yapacagim, 2-3 hafta icinde forum'a paylasirim. Bu konu degerli oldu, hepinize tesekkurler.