Bir konuyu sondaj-lab arabirimi olarak burada sormak istiyorum, muhendis arkadaslarin dolu cevap vermesini bekliyorum.

Adapazarinda calistigimiz bir santiyede yerel laboratuvar sisme deney protokolu olarak "numune kompakte edildikten sonra 7 gun cure, ardindan suya doyurulup sisme olculuyor" diyor. Yani kompakte numune 7 gun beklemesinin sebebi nedir, ve bu deney sonucunu etkiler mi?

Ben sondajciyim, lab pratigine yabanciyim ama 25 yilda farkli laboratuvarlarda farkli protokol gordum. Kimi hemen suya verir, kimi 7 gun bekletir, kimi 28 gun. Hangisi dogru, ya da hangisinin ne anlami var?

Murat usta, iyi soru — bu konuda gercekten karisiklik var.

Standartlara gore doğru protokol: ASTM D4546 stabilize edilmemis dogal numune icin "kompakte edildikten hemen sonra suya verilir" der, herhangi bir cure suresi belirtilmemis. TS 1900-2 de benzer. Yani dogal kil numunede 7 gun cure beklemesi standart degil.

7 gun cure stabilize edilmis numuneler icin (kirec, cimento eklenmis) anlamlidir — puzolanik reaksiyon ve hidratasyon icin zaman gerekir, 7 gun erken cure, 28 gun tam cure. Stabilize edilmemis numunede 7 gun bekleme zeminin hava ile temasta kismen kuruyabilmesini saglar, aksi durumda yapay olarak sisme arttar.

Lab'in 7 gun beklemesi yanlis olmasin ama gerekce sorgulanmali. Onlara sor: numune stabilize mi, neden 7 gun?

ank_ezgi yazdi:

numune stabilize mi, neden 7 gun?

Ezgi hanim, lab'a sordurdugumda dediler ki "kompakte numune stabilize edilmiyor, dogal numune. 7 gun bekleme bizim standart pratigimiz". Standart referans gosteremediler.

Yani aslinda deneyleri kendi protokollerine gore yapiyorlar, ASTM ya da TS'e tam uygun degil. Bu sonuclari rapora yazilirken bir sorun mu?

Murat usta, evet bu sorun. Standartdan sapma rapora yazilmali — "ASTM D4546'ya gore yapildi ancak 7 gun on-cure suresi eklenmistir, sebep: (lab tarafindan belirtilmedi)" diye not olmali. Aksi halde rapor karsilastirilamaz baska deneylerle.

Ayrica 7 gun bekleme dogal numunede sonucu nasil etkiledi belli degil, lab kendi standartini olusturmus. Bilim degil.

7 gun bekleme dogal numunede teorik etkisi: numunenin su muhtevasi degisimi (kuruma) + thixotropic dayanim kazanimi. Ikisi de sonucu degistirir:

1) Kuruma: numunenin baslangic su muhtevasi azalir, suya doyurulurken net hacim artisi artar — yani sisme yapay olarak artiyor.

2) Thixotropy: kil numunesi rest edilince mikro yapida toparlanma olur, dayanim hafif artar (Mitchell 1961, "Fundamentals of Soil Behavior" kitabi). Sisme uzerine etkisi karisik.

Net etki: 7 gun beklemis numune sonucu standart hemen-deneyden sapma gosterir, yon ve buyukluk belirsiz. Ezgi'nin dedigi gibi rapora not duselmek gerekli, sonuclar referans olmadan kullanilamaz.

Burak'in teorik aciklamasi tam. Ek olarak: 7 gun beklemenin kuruma etkisi numunenin saklama kosuluna baglidir — eger plastik torba icinde sikica kapatilarak saklanirsa kuruma minimum, eger acik havada bekletilirse kuruma onemli. Lab'a sorman gerekli: numune nasil saklandi?

Bu detaylari sormak yorucu ama rapor guvenilirligi acisindan onemli. Lab'in protokolu "guvenilir" gibi gorunse de sapmalar belgelenmemis, bu profesyonel disiplin sorunu.

Lab'a yine sordum, dediler ki "numune plastik torba icinde, soguk depoda, 7 gun bekletildi, sonra suya verildi". Yani saklama kontrollu, kuruma minimum.

Ama yine de standartdan sapma var. Rapora not duselmesi onerinizi mudurumla paylasacagim.

Saklama kontrollu ise kuruma etkisi minimal, demek 7 gun cure ozellikle thixotropy + olasi reaksiyonlar icin. Dogal kil numunede thixotropy 7 gun icinde stabilize olur, daha uzun bekleme gerek yok. Yani sonuc muhtemelen "0 gun" yapilan deney sonucundan biraz dusuk cikar (thixotropy nedeniyle dayanim artmis, sisme hafif azalmis).

Ama bu hipotez paralel deney olmadan dogrulanamaz — Murat usta, lab'a 0-gun ve 7-gun paralel iki deney isteyebilir misin? Boylece fark gorulebilir, yerel sapma faktoru olculur.

Begum'un onerisi metodolojik olarak en saglikli. Iki paralel deney = sapma faktoru = lab'in kendi protokolunun standartdan ne kadar saptigi sayisal goruluyor. Sonra raporda bu fark notu ile birlikte sonuc verilebilir.

Ama bu ek maliyet, lab muhtemelen ucret talep eder. Murat usta, mudurun bunu onaylamak ister mi bilmem.

Yapi denetim acisindan: standartdan sapma raporda yazili olmasi sart, eksikse rapor iade edilebilir. Karsilastirilabilirlik kaybolur, yapi denetim gozunde rapor degeri dusuk olur.

Murat usta, lab'in protokolu yazili olarak almani onerirdim — "Lab Standart Operating Procedure (SOP) belgesi" diye, boylece raporda referans gosterilebilir. Lab'in kendi yazili protokolu varsa, bu hala standart degildir ama tutarlilik gosterir.

ist_cagri yazdi:

lab'in protokolu yazili olarak almani onerirdim

Cagri abi, yazili protokolu iste edecegim. Lab'a yarinki ziyarettte SOP belgesi rica edecegim, eger varsa rapora referans olarak ekleriz.

Begum'un paralel deney onerisini de mudurume soracagim, ama butce darliginda olabilir.

Bu konu bizim KTU'da ogrencilere ders olarak anlatabilecegim guzel bir vaka. Lab pratigi vs standart ayrimi, sapma belgelenmesi, paralel deney yaklasimi — pratik metodoloji.

Murat usta, lab SOP belgesini sonra (kisisel bilgileri silinerek) paylasirsan ders materyali olarak kullanabilir miyim?

Harun hocam, hic sorun degil, alabildigim zaman seninle paylasirim, kisisel bilgi yok zaten lab adi-protokol. Egitim materyali olarak ise yarariz iyi olur.

7 gun bekletilen numune, 25 yillik sondajci Murat ustanin sabri ile kiyaslandiginda hicbir sey degil. Murat usta hala forumdan rapor takipte.

Murat usta, bu konu cok yararli oldu — sondajci-lab arasindaki iletisim cogu zaman tek tarafli oluyor, sondajci numune teslim eder, lab sonuc verir, arada protokol sorgulamak yapilmaz. Sizin sormaniz iyi disiplin ornegidir.

Ozet: 7 gun bekleme dogal numunede standart degil, lab kendi protokolu, rapora not olarak yazilmali. Mumkunse paralel 0-gun deney ile sapma faktoru olculmeli. Lab SOP belgesi alinmali. Bu yaklasim ile rapor disiplinli ve karsilastirilabilir olur.

Hepinize cok tesekkur ederim. Eskiden sondajci muhendisin gozune isi teslim edip giderdi, simdi forumda bu kadar detayli protokol tartismasi yapabiliyoruz, iyi gunler bunlar. Adapazari raporunu lab SOP + sapma notu ile bitirip pazartesi mudurume teslim edecegim, haberdar ederim.