Cesme yakinlarinda bir butik otel projesinde calisiyorum, sahil hattindan 80 m mesafe. Zemin etudunde 3 m derinlikte siltli kil tabakasi PI=38, LL=62 cikti. Serbest sisme deneyi yaptik %52, orta-yuksek bolgede.

Sorum surcharge etkisi ile ilgili: bu zemin uzerinde 3 katli otel binasi planli, bina yuku radye altinda yaklasik 90 kPa. ASTM D4546 Method C "loaded swell" deneyi yapmak istiyorum — yani numuneye 90 kPa surcharge yukleyip su veriyorsun, net sisme bu kosulda olculur. Method A serbest sisme %52 verdi ama bu surcharge altinda muhtemelen cok dusecek.

Sahil zemininde ek bir komplikasyon var: tuzlu yeralti suyu. Sisme deneyini distile su ile yapinca aktif sisme olusur, ama saha kosulunda tuzlu su kil cift-tabaka kalinligini azaltir, gercek sisme daha az. Hangi su ile deney yapmali? Distile mi, sahadaki tuzlu su mu?

Deniz, sahil zeminlerinde tuz etkisi cok onemli bir nokta, literaturde de ayrintili tartisilir.

Mesri & Olson 1971 ve daha sonra Di Maio 1996 (Geotechnique 46) tuz konsantrasyonunun smektit sisme uzerine etkisi: 0.5 M NaCl cozeltisinde sisme distile suya gore %30-50 daha az. Sahil zemininde yeralti suyu tipik 3.5% (deniz suyu) yani yaklasik 0.6 M NaCl. Yani saha sismesi laboratuvar distile su sismesinden ciddi sekilde daha az.

Onerim: ASTM D4546 Method C ile 90 kPa surcharge altinda hem distile su hem 0.5-0.6 M NaCl ile iki paralel deney yap. Iki sonuc tasarim degerleri olarak rapora girsin, biri "en kotu senaryo" digeri "saha gercegi". Mevsim degisikliginde tuz konsantrasyonu da degisebilir, iki sinir vermek mantikli.

ank_ezgi yazdi:

tuz konsantrasyonunun smektit sisme uzerine etkisi: 0.5 M NaCl cozeltisinde sisme distile suya gore %30-50 daha az

Ezgi, Di Maio 1996 makalesini biliyorum, smektit-tuz iliskisi acisindan referans. Senin onerdigin paralel deney yaklasimi guzel, lab'a iki seri talep edecegim.

Ek olarak, mevsim degisikliginde derin yeralti suyu tuzlulugu degismez ama yagis sezonunda ust 1-2 m yikanabilir. Yani temel altinda tuz konsantrasyonu mevsimden mevsime farkli, bu da sismeyi degistirir. Karmasik bir problem.

Surcharge etkisi tasarimda direkt kullanilan parametre. Bizim Iskenderun'da yaptigimiz bir sahil projesinde benzer durumda Method C ile 80 kPa surcharge altinda net sisme %3.5 cikmisti, oysa Method A serbest sismeyi %48 olarak vermisti. Yani yuk altinda gercek sisme tipik olarak serbest sismenin %5-15'i kadar dusebiliyor.

Deniz, senin proje icin pratik tasarim: 90 kPa altinda Method C sonucu cikinca, izin verilen toplam oturma/kalkma ile karsilastir. Bina hassasiyetine gore izin verilen 25 mm civari, yani %3.5 sisme x 3 m tabaka kalinligi = 105 mm, bu fazla. Demek ki ya temeli derinlestir ya da zemini iyilestir.

Mehmet Ali abi'nin 105 mm hesabi onemli — sisme bina taban kotu altinda butun tabaka kalinligi boyunca toplaniyor, sadece yuzeydeki 30 cm degil. Surcharge stress dagilimi derinlikle azaltir bu etkiyi (Boussinesq). Method C deneyini birden fazla derinlik kotunda yapip integral almak daha dogru sonuc verir, ama lab maliyeti artar.

Pratikte cogu rapor tek surcharge degeri ile yetinir, ama hassas projelerde derinlik profil ile cozumleme yapilir.

Sahil zeminlerinin bir baska ozelligi: sezonel tuzluluk degisimi ile birlikte zemine giren-cikan tuzun ettringite donusum riski. Ozellikle sulfata ek tuz iceren deniz suyunda — Cl ve SO4 birlikte — beton temele zarar verirken kil mineralojisi de etkilenir.

Cesme civarinda Ege Denizi suyu tuzlu ama sulfat dusuk, beton riski az. Akdeniz sahillerinde sulfat yuksek olabilir, dikkat edilmeli.

Tuz-sisme etkilesiminde bir ek detay: sodyum (Na) ve kalsiyum (Ca) iyonlari kilin sisme davranisina farkli etkiler. Na-tuzlu su sisme azaltir ama uzun vadede stabil etki vermez (Na cift-tabakayi kalinlastirip sonra olusur). Ca-tuzlu su (kireçtaşi su) kalici sisme azalmasi verir cunku Ca iyonu kilde Na ile yer degistirir, kalitsal olarak Ca-baskin yapı olusur.

Sahil zemininde dogal Na-tuzlu su, ileride drenajla yikanirsa sisme geri donebilir.

konya_arge_begum yazdi:

Na-tuzlu su sisme azaltir ama uzun vadede stabil etki vermez

Begum, bu cok onemli bir detay. Yani saha tuzu ile dusuk olarak gorunen sisme, drenaj/yikama sonrasi geri donebilir. Tasarimda en kotu senaryo distile su sonucu olmali bu mantikla.

Ezgi'nin onerdigi paralel deney yaklasimina ek olarak: distile su sonucunu "uzun vadeli en kotu" olarak tasarima al, tuzlu su sonucunu "kisa vadeli baslangic" olarak referans yap. Boyle iki ucu da kapsayan rapor cikar.

Yapi denetim acisindan Sahil zeminlerinde sisme deneylerinin tuz konsantrasyonu ile yapilmasi raporda gorulmuyor genelde. Cogu lab distile su standart kullanmis. Bu gercekte tasarima fazla muhafazakar veriler veriyor demek — bina maliyetleri sisirilmis olabilir.

Deniz'in projedeki yaklasimi en saglikli yol, ileride bunun standart olmasi gerekiyor.

Ben 25 yildir sondaj yapiyorum, Ege ve Akdeniz sahillerinde 200+ proje gormusumdur. Tuz konsantrasyonunun sisme deneyinde dikkate alindigi projeyi 5'i gecmem desem yalan olmaz. Cogu rapor distile su yapip "yuksek sisme" yazip butun tasarimi sisirir, bina parasi havaya gider.

Deniz hocam, doğru yapiyorsun. Bu yaklasim Turkiye sahil yapisinda standart olsa, ne kadar bina temeli rahatlardi.

Cesme'de butik otel sismesi, deniz suyu ile distile su tartismasi — bu konu kadar tatil havasi soluyan baska bir teknik sohbete denk gelmedim daha.

Deniz hocam, bu kadar dikkatli zemin etudu yapan bir muhendis musteri olarak gormemis insan, gozyasi yaratir. Ben Manisa'da o duzeyde rapora ihtiyac duyan musteri bulamadim henuz.

Deniz hocam, Karadeniz sahilinde de benzer projemiz olmustu, biz orada sadece distile su ile yapmistik, surcharge degeri 60 kPa kullanmistik. Senin onerdigin paralel deney yaklasimini bilmiyordum, ileriki projelerde uygulayacagim.

Bir not: Karadeniz suyu Akdeniz/Ege'ye gore daha az tuzlu (yaklasik 1.8% vs 3.5%), o yuzden Karadeniz sahilinde tuz etkisi nispeten daha az ama yine ihmal edilemez.

Akademik bir referans daha: Rao & Tripathy 2003 (CGJ Vol.40) sahil killerinde tuz konsantrasyonunun sisme uzerine etkisini sistematik calismislar, dogrusal olmayan iliski gostermisler. Cok dusuk konsantrasyonlarda (deniz suyu 1/10) etki belirgin, doygun konsantrasyonda etki saturasyona ulasiyor. Deniz'in proje icin bu da referans olabilir.

Cok tesekkur ederim, ozellikle Ezgi'nin Di Maio referansi, Begum'un Na/Ca iyon ayrimi, ve Canan'in Rao & Tripathy 2003 referansi tezimde olmasini istedigim turden detaylar. Harun'un Karadeniz tuzluluk verisi de yararli karsilastirma noktasi.

Plan: Method C distile su (en kotu senaryo, uzun vadeli) + Method C 0.6 M NaCl (saha gercegi, kisa vade) iki paralel deney, tabaka derinlikleri boyunca integral, surcharge altinda net sisme degeri hesaplanacak. Sonuc 25 mm asarsa zemin iyilestirme veya temel derinlestirme degerlendirilecek. 2 hafta sonra sonucu paylasirim.