Bir doktora ogrencimle birlikte aktivite hesabini tartistik bu sabah, forumda da konuyu acmak istedim cunku piyasada bu konuda kafa karisikligi gorduyorum.

Skempton 1953 aktivite tanimi A = PI / (%<2 um kil fraksiyonu). Aktivite degerleri: A<0.75 inaktif (kaolinit tipik), 0.75-1.25 normal (illit), >1.25 aktif (smektit). Bu klasik tablo.

Bizim ogrenci Cankiri'dan getirdigi bir numunede PI=48, hidrometre ile <2 um fraksiyon %22 cikti. Aktivite A = 48/22 = 2.18 — cok yuksek. Sisme deneyi yapmadik henuz ama bu aktivite degeri tek basina alarm sayisidir bence. Smektit yuzdesi yuksek, ya da Na-baskin smektit (bentonit) olabilir.

Sorum: Aktivite tek basina sisme tahmini icin yeterli mi, yoksa ozellikle PI ile birlikte yorumlamak gerekli mi? Pratikte siz bu degeri raporda nasil kullaniyorsunuz?

Ezgi, A=2.18 ciddi bir sayi. Bu numune muhtemelen Na-montmorillonit baskin, Cankiri civarinda volkanik kul ayrismis tabakalar yok degildir, jeoloji haritasi bunu teyit edebilir.

Aktiviteyi tek basina kullanmiyorum raporda — Seed, Woodward, Lundgren 1962 grafigine koyuyorum. O grafikte yatay eksen kil fraksiyonu, dusey eksen aktivite, sisme potansiyeli bolgeleri (low/medium/high/very high) cizilmis. Senin numune A=2.18 + clay=22% noktasi muhtemelen "high" bolgesinde, sinir cizgisinde. Grafik birkac degiskeni ayni anda kullanir, tek sayi bakmaktan iyi.

Yine de aktivite buyuksa sisme deneyi mecburi, grafik sadece on-degerlendirme.

Aktivite kavraminin guzel tarafi: tek basina PI ya da tek basina kil fraksiyonu yaniltici olabilir, ama oran formunda mineraloji ipucu verir.

Bizim Konya Ovasi numunelerinde aktivite araligi cok genis: 0.4-2.5 arasinda. Smektit baskin alanlarda 1.8-2.5, kaolinit baskin alanlarda 0.4-0.6. XRD ile dogruladigimiz 30 numune uzerinde aktivite ile smektit yuzdesi arasinda R2=0.78 korelasyon var — kotu degil ama mukemmel de degil. Yani aktivite mineraloji icin makul tahmin, kesin teshis degil.

Senin 2.18 degerin smektit baskinligini guclu sekilde isaret ediyor.

konya_arge_begum yazdi:

aktivite ile smektit yuzdesi arasinda R2=0.78 korelasyon

Begum, R2=0.78 verdigin Konya veri seti onemli. Ben de doktorada benzer korelasyon gormustum kaolinit-illit-smektit karisik numunelerde, ama yerel olarak degisiyor mineraloji-aktivite iliskisi.

Cankiri numunesi icin XRD yaptiracagim mutlaka, simdilik aktivite degerini "yuksek alarm" olarak rapora kategorik isleyecegim.

Bir yerel hatirlatma: aktivite hesabini yapmadan once <2 um fraksiyonunu hidrometre ile dogru olcmek gerekiyor. Lab pratiginde stajyer bazen <2 um yerine <0.002 mm yazimini karistirip, ya da sodyum heksametafosfat dispersan kullanmadan olcum yapip yanlis sonuc verebilir. ASTM D7928 hidrometre standartini takip etmek lazim.

Senin 22% degeri dispersanli mi olculdu Ezgi?

izmir_geo_deniz yazdi:

dispersanli mi olculdu

Deniz, evet. Sodyum heksametafosfat 5% solusyon, 16 saat dispersiyon, sonra hidrometre okumalari. ASTM D7928 protokolune uygun. Stajyer degil doktora ogrencisi yapti, denetimim altinda.

Ankara kili icin aktivite degerleri 0.7-1.4 araliginda gorunuyor cogunlukla, illit baskin. Cankiri'nin sizin getirdiginiz 2.18 degeri Ankara karakterinden ciddi sapma, iyi izlenme degerinde.

Aktivite + sisme deneyi sonuclarini birlikte raporlamak en saglikli yol. Aktivite "neden bu sisme" sorusuna mineralojik aciklama, sisme deneyi "ne kadar sisecek" sorusuna sayisal cevap.

Aktivite kavramini ben raporda once mineraloji yorumu icin, sonra Seed-Woodward-Lundgren 1962 grafigi icin kullaniyorum, ucuncu olarak da Williams & Donaldson 1980 plasticity index - aktivite sinif tablosuna referansla. Tek basina degil, uc kontrol sonrasi yorumluyorum.

Cankiri numunesi icin oedometer sisme basinci deneyi sonucunu takiben aktivite-sisme korelasyonunu yerel veri olarak biriktirmek faydali olur akademik tarafta.

Ezgi hocam, bizim Trabzon civari kil numunelerimizde aktivite genelde 0.5-0.8 araliginda — Karadeniz ardindan kaolinit-illit karisimi, smektit nadiren yuksek. Cankiri'nin volkanik gecmisi gercekten farkli kil mineraloji uretmis.

Ufak bir oneri: 3-4 farkli derinlikten numune ile aktivite profilini cikarsaniz vertical degisim de gorulur, tek noktada %22 yerine derinlikle nasil degisiyor onemli.

Aktivite 2.18 cikan zemine bina yapilirken muhendisin aktivitesi de yuksek olur, gece uyumaz.

Yapi denetim tarafindan: aktivite degerinin raporda yer almasi pek yaygin degil aslinda, cogu rapor PI ve LL ile yetiniyor. Aktivite eklemek raporun kalitesini gosteren bir detay, denetimde memnuniyetle goruyoruz boyle raporlari.

Cankiri'da yuksek aktivite alanlarda yapi temel kapasite hesabinda swelling effect dahil edilmesi sart, TBDY 2018 zemin etudu sartnamesi de bu yonde.

Cagri, yapi denetim cephesinden bu geri bildirim degerli — demek aktivite raporda yer almasi ek puan. Ben akademik refleks ile koyuyorum, piyasada yaygin degilmis.

Harun'un derinlik profili onerisi de mantikli, ogrenciye iletecegim.

Ben hep PI/clay oranini elek+Atterberg sonrasinda manuel hesapliyordum ama hidrometre yaptirmadigimda <2 um yerine <#200 (75 um) gecen kullanmistim, yanlistir bu sanirim. Skempton tanimi <2 um cunku.

manisa_jr yazdi:

<2 um yerine <#200 (75 um) gecen kullanmistim, yanlistir bu sanirim

Manisa, evet hatali olur. <#200 ince daneli total (silt+kil) iken Skempton aktivitesi sadece kil fraksiyonu ister. Hidrometre olmadan aktivite hesabi yapma, aksi halde sayi anlamsiz cikar.

Aktivite dogrulanmasi icin bir baska kontrol: cation exchange capacity (CEC) olculebilirse, smektit icin CEC 80-150 meq/100g, kaolinit icin 3-15 meq/100g araligindadir. Aktivite + CEC iki bagimsiz gosterge, dogrulayan sonuclarsa mineraloji teyit edilmis olur.

Suat, CEC olcumu cok iyi onerisi. Bizim Ankara Universite'sinde tarim fakulteleri lab'inda yapiliyor genelde, jeoteknik laboratuvarlarinda az.

Bu konu icin ozet: aktivite tek basina yeterli degil, mineralogi + sisme deneyi + (mumkunse) CEC ile dogrulanmali. Cankiri numunesi icin XRD + oedometer sisme basinci + CEC paketini istiyorum, hepsini birlikte yorumlayacagiz. Tesekkur ederim herkese, bu tartisma kafamdaki tabloyu tamamladi.