Arkadaslar, ODTU lab'inda son haftalarda bir vaka calismasi yapiyorum, Cankiri civarindan gelen bir numune. CH, LL = 92, PL = 17, PI = 75. ASTM D4546 Method C, GDS feedback-controlled cihaz, 7 gun deney suresi. Plato 168 saatte yakalandi, son 24 saat egim 0.3 kPa/saat. Olculen sisme basinci 540 kPa.

Nelson & Miller (1992) siniflandirmasinda >300 kPa "cok yuksek" kategoride. 540 kPa, kategorinin neredeyse 2 kati. Vijayvergiya-Ghazzaly bagintisi (LL=92, w_n=%19) ile -1.97 + 5.52 + 0.209 = 3.759, 10^3.759 ≈ 5742 ksf ≈ 2750 kPa cikiyor — ampirik baginti gercek olcumun 5 kati ustune cikmis. Bu LL=92'nin bagintinin kalibre edildigi araligin (LL 30-80 tipik) ustunde olmasindan kaynaklaniyor sanirim, baginti dogrusal extrapolasyonda saciyor.

Vakanin tasarim baglami: bolgede iki katli idari bina projesi var, net temel yuku 60 kPa civari. 540 kPa'lik sisme basinciyla bu bina nasil tasarlanir? Drilled pier zaten gerekli ama uplift hesabi cok agir cikar. Deneyiminiz var mi boyle yuksek degerlerde?

Ezgi, 540 kPa olculmus bir numune bana ilk soruyu dusunduruyor: numune dogal mi, yoksa hazirlama sirasinda yapisi bozulmus mu? Bjerrum (1967) yapilanmis zemin kavraminda vurgulandigi gibi, dogal yapisi korunmus numune ile reconstituted numune arasinda sisme basinci %30-50 fark olabilir. Numune ince duvarli Shelby tubu ile mi alinmis, yoksa blok numune mi? Tasima sirasinda nem kaybi olmus mu?

Cankiri'da CH zeminler nadir degil, smektitik agirlikli oldugu bolgeler var. 540 kPa abartili gelmiyor bana, ama once numune kalitesini netlestirelim.

MAYilmaz_Inz yazdi:

numune ince duvarli Shelby tubu ile mi alinmis, yoksa blok numune mi?

Mehmet abi, Shelby tubu, 76 mm cap. Tup acildiginda numune merkezindeki kismi kullanildi, kenarlardan 5 mm kenardan kacindik. Nem kaybi sondajdan lab'a 6 saat icinde geldi, ozel mum kapakli muhafaza. Hazirlamada nem olcumu %19.2, etut raporunda ayni derinlikte %19.5 — kabul edilebilir.

Numune kalitesi acisindan iyi durumda. Yine de reconstituted numune ile karsilastirma planliyorum, ayni zeminden remolded numune hazirlayip Method C tekrarlayacagim. Bjerrum hipotezini saha-spesifik test edecegim.

Ezgi, drilled pier uplift hesabi icin Nelson 1992'nin onerdigi alpha 0.1-0.2 araligi 540 kPa'da bile uygulanabilir, ama kazigin tasarimi hassas olur. 800 mm cap, 8-10 m derinlik, alt taban genislemesi (bell) zorunlu. Aktif bolge derinligini etudden teyit ettin mi?

Bir de sunu hatirlatayim: 540 kPa Method C ile olculmus sabit hacim degeri. Sahada gercek sisme cogunlukla biraz daha dusuk olur cunku sahada tam sabit hacim sinir kosulu yok, hafif hareket olur. Tasarim icin 540 kPa konservatif tedbir, ama %85-90'i ile hesap yapmak da makul (yani 460-490 kPa).

Deniz, aktif bolge etutde 4.1 m verilmis, doga su muhtevasi profili + PI profili birlikte. 4 m altinda mevsimsel degisim sifir kabul edilmis. Cankiri kontinental iklim, kis-yaz nem oscilasyonu yuksek, bu derinlik mantikli.

Tasarim icin 540 kPa'in %85'i ≈ 460 kPa kullanmak fikrini ben de sevdim. Bu konuda referans veren bir kaynak hatirliyor musun? Rapora yazarken atif vermek isterim.

Ezgi, Method C'den sahaya transfer icin Nelson & Miller (1992) Bolum 7'de "design swelling pressure" kavraminin tanimlanmasi var, lab degerinin %80-95'i araliginda alinmasi onerilir. 460 kPa makul. Ben rapora "Method C lab degeri 540 kPa, tasarimda kullanilan deger 460 kPa (Nelson & Miller 1992 onerisine gore lab degerinin %85'i)" diye yaziyorum genelde. Boyle dokumantasyon savunulabilir.

Drilled pier disindaki secenek: tum yapi alanini 1.5-2 m derinligine kadar kazip cement+kireç stabilize zemin ile degistirmek, uzerine yuzer radye. Aktif bolge 4.1 m olunca tam stabilize degil ama kalan 2 m'de uplift azalir.

Ezgi hocam, Karadeniz Teknik'ten selam. 540 kPa gercekten yuksek, KTU lab'imizda gordugumuz en yuksek deger 320 kPa civariydi (Trabzon-Maçka civarindan smektitik kil). Cankiri'nin smektit zenginligi belli olmus.

Bir teknik soru: Method C plato kriterini "son 24 saat 0.3 kPa/saat" demissin. ASTM D4546 son 12 saat 0.6 kPa/saat onerir, sen daha sıkı kriter uygulamissin. Bu bilinçli mi yoksa tipo mu?

ktu_zeminci_harun yazdi:

son 24 saat 0.3 kPa/saat onerir, sen daha sıkı kriter uygulamissin

Harun, bilincli. Smektitik killerde osmotik komponentin yavas cozulmesi nedeniyle 12 saat penceresi yetersiz olabilir, ben akademik calismalarda 24 saat penceresi tutuyorum. Mitchell & Soga 2005 diffuse double layer bolumunde bu konuya deginiyor. Endustriyel raporda 12 saat ASTM kriterini kullanirim.

Cankiri'da 90'larda sondaj yapardik biz, oralarin kili gercekten huysuz. Patron "bu zeminde villa olmaz" derdi, sondaj cubugu bile zorlanirdi nemli halde. Simdi ezgi hanim 540 kPa olcuyor, eski patronun sezgisi haklı cikiyor.

540 kPa zemin sismesi bu, demek ki Cankiri'da arazi bile fikrini soyluyor. Ezgi hocam ne yaparsa yapsin zemin "burada bina olmaz kardesim" demis aslinda.

Ezgi, Vijayvergiya-Ghazzaly'nin LL=92'de saçilmasi ilginc bir bulgu. Bagintinin orijinal kalibrasyon araligi LL 25-110, w_n 8-30 (1973 makalesinde tablo 2). Yani LL 92 araligin icinde olmali normalde. Ama dataset cogunlukla LL<70, az sayida >70 var. Sen pratikte ucu disinda kalip extrapolasyon dengesizligi yasiyorsun.

Daha iyi alternatif: Erzin & Erol (2007, Engineering Geology) Turkiye killeri icin yerel kalibrasyon yapmis. Onlarin bagintisinda LL 30-85 araligi kapsamli, daha hassas. Senin LL=92 hala disinda ama yaklasiyor.

Begum, Erzin & Erol referansini bilmiyordum, indireceğim hemen. Yerel kalibrasyon mantikli, Turkiye killerinin Vijayvergiya-Ghazzaly'nin Amerika datasetinden farkli mineralojiye sahip olmasi muhtemel. Tesekkurler.

Yapi denetim cephesinden: 540 kPa raporu denetimden gectiyse temel tasarim mutlaka derin temel olmali, yuzeysel temel onaylamayiz. Ezgi hocam, projenin denetim firmasiyla erken iletisim onerilir, derin temel tasariminin gerekceleri rapor ekinde aciklanmali. Boyle yuksek sisme basincinda yuzeysel radye savunulamaz.

Hocam bir sorum var, ogrenmek icin: 540 kPa "cok yuksek" diyoruz, ama Nelson & Miller siniflandirmasi 1992'den. Bu siniflandirma hala gecerli mi, guncellenmis bir versiyonu var mi? Yeni literatur okumak isterim.

manisa_jr yazdi:

Bu siniflandirma hala gecerli mi, guncellenmis bir versiyonu var mi?

Manisa jr, Nelson & Miller 1992 siniflandirmasi hala referans, 2015'te 2. baski ciktigi zaman da ayni esik degerleri korundu. Onumuzdeki 30 yilda degismedi. Daha yeni guncellemeler genelde belirli bolge veya zemin tipi icin spesifik (Cinli kil, Suudi kil, vs), genel siniflandirma stabil. Nelson & Miller 2015 2. baski indirilebilir, modern tasarim ornekleri ekledi.

Ezgi hocam, saha tarafindan: 540 kPa'lik bolgede drilled pier yapacaksaniz, kazma sirasinda zaten zorlanma gormeniz lazim. Augerin cikardigi numuneden onsezi alinabilir, "zemin nemli ve plastik" degil "zemin kuru ve sert" gorunuyorsa o nokta kritik nem dengesi disinda demektir. Pier insaatinda nemli mevsimde (kis baslangici) yapilmasi tavsiye edilir, kuru yazda kazip dolduruncaya kadar zemin sismesi baslayabilir.

Iksa abi, saha mevsim secimi notunu raporda ekleyecegim. Ozet cikariyorum:

1. Numune kalitesi teyit edildi, reconstituted karsilastirma yapilacak (Bjerrum hipotezi)

2. Tasarim degeri lab degerinin %85'i = 460 kPa (Nelson & Miller 1992 Bolum 7 ataf)

3. Drilled pier 800 mm cap, 8-10 m derinlik, bell'li, alpha=0.15 uplift hesabi

4. Erzin & Erol 2007 ile Turkiye killeri icin yerel ampirik kontrol

5. Yapi denetim ile erken iletisim, derin temel gerekce dosyasi

6. Insaat mevsimi: kis baslangici, kuru yaz kacinilmali

Cok sey aldim herkesten, tesekkurler.