Bir tartisma acmak istiyorum, oedometer ring surtunmesi konusunda. Klasik fixed-ring oedometer hucresinde numune ring duvariyla temasta, dusey hareket sirasinda ring-numune arasinda surtunme gelisir. Sisme deneyinde numune sismeye calisirken ring duvari bunu kismen tutar — yukselen sisme basincinin bir kismi ring surtunmesine harcanir, olculen swelling pressure gercek degerden DUŞUK cikar.

Sridharan & Prakash (1985, Geotechnical Testing Journal) klasik oedometer'da bu kaybi %5-15 olarak raporlamis. Floating-ring (yuzen halka) sistemde surtunme yariya iniyor cunku numune ring ile birlikte hareket edebiliyor. Lubrikasyonlu duvarlarda (silikon yag, teflon kaplama) daha da azaliyor.

Sorularim: (1) Turkiye lablarinda hangi tip ring kullaniliyor cogunlukla? (2) Lubrikasyon uygulayan var mi? (3) Olcum sonucunu rapora yazarken ring tipini belirtiyor musunuz? Bu detaylar swelling pressure'in %10'unu oynatiyor, ciddi.

Suat abi, bizim Ankara lab'imda fixed-ring var, klasik. Lubrikasyon uygulamiyoruz, evet. Ring duvarini sadece kuru-temiz tutuyoruz numune yerlestirmeden once. Yani Sridharan'in dedigi %5-15 kayip muhtemelen bizim olcumlerde de var.

Floating-ring oedometer Turkiye'de nadir, ozellikle GDS'in en pahali konfigurasyonu. ITU'da bir tane var sanirim, ODTU'de de. Ozel sektorde duymadim. TS 1900-2 floating-ring zorunlu kilmiyor, fixed-ring kabul ediliyor — bu da bir sorun aslinda.

Suat abi, raporda ring tipini yazmamak yaygin bir hata. "Oedometer ile olculmustur" yetersiz — fixed-ring mi, floating-ring mi, lubrikasyon var mi, bunlarin hepsi olcumun %10-20'sini oynatabilir. ASTM D2435'de (genel oedometer) ring tipi raporda zorunlu, D4546 da bu zorunlulugu miras alir.

Bir de Sridharan'in 1985 makalesinde gosterdigi onemli nokta: ring surtunmesi numune yuksekligine bagli, daha yuksek numunede yuzde olarak daha buyuk kayip. Standart numune yuksekligi 19-25 mm araligindadir, 25 mm numuneyle 19 mm numune arasinda %3-5 fark cikar swelling pressure'da.

Suat'in noktasi onemli, hep ihmal edilen bir bias kaynagi. Ben yillardir lubrikasyon konusunda titiz davranirim — silikon yag firca ile ring i?ç duvarina ince katman. Cogu lab bunu yapmaz cunku "numune temas alanini etkiler mi" diye cekinir. Halbuki tersi: lubrikasyon ring-zemin baglantisini saglikli yapar, surtunmeyi azaltir, gercek sisme basincina yaklasir.

Eski Atlas marka oedometer'larda ring duvari soft anodize, dogal olarak kaygan. Modern paslanmaz ring'ler kuru-temiz oldugunda yapis yapis. Ben paslanmaz halkalara silikon mutlaka oneriyorum.

Mehmet abi, silikon lubrikasyon uyguladigin kalinlik nedir genelde? Bizim Izmir lab'da deneyebiliriz, %5-10 kazanc swelling pressure dogrulugunda ihmal edilemez.

Floating-ring konusu ayri bir yatirim sorunu; mevcut fixed-ring cihazina yuzen halka modifikasyonu mumkun mu, yoksa cihazin temelinden farkli olmak zorunda mi?

izmir_geo_deniz yazdi:

silikon lubrikasyon uyguladigin kalinlik nedir genelde

Deniz, ince film — gozle gorulmeyen ama parmakla hissedilen seviye. Yaklasik 0.05-0.1 mm. Fazlasi numune-ring bosluk yaratir, cok azi etkisiz. Marka olarak Dow Corning High Vacuum Grease (silikon) klasik tercih, ama GDS'in onerdigi PTFE-tabanli sprey de var, daha temiz uygulaniyor.

Floating-ring konusunda: mevcut fixed-ring cihazinin ring tutucu mekanizmasi farkli, doğrudan donusum mumkun degil. Yeni cihaz almak gerekiyor. Ama lubrikasyon mevcut cihazda %50-70 kazanci verir, floating-ring zaten %15-20 ek iyilesme. Maliyet/fayda olarak lubrikasyon birinci tercih.

ITU'da bizim cihazlarimizdan birinde floating-ring var, GDS'in arastirma serisi. Pratik gozlemim: ayni numuneden hazirlanmis iki paralel parcayi fixed-ring ve floating-ring'de test ettik bir tezde, swelling pressure 162 kPa vs 178 kPa cikti. Yaklasik %10 fark — Sridharan'in onerdigi banda uyuyor.

Yalniz floating-ring cok hassas hizalama gerektiriyor, kotu bagdaglatildiginda numune egilir, veri bozulur. Tecrubeli operator ister.

ayse_can_ist yazdi:

162 kPa vs 178 kPa cikti. Yaklasik %10 fark

Ayse, vakanin sayisal dogrulamasi cok degerli, tesekkurler. Bu rakamlari soylediğim zaman muhendisler bazen "abartiyorsun" diye bakar, ITU verisi olarak konusursak kabul gorur.

Abi, biz manisada fixed-ring kullaniyoruz lubrikasyon yok. Yani bizim raporladigimiz swelling pressure degerleri %5-15 dusuk hep — duşunmek istemiyorum aslinda, kac proje gecmis arada bilemedim.

Lubrikasyon nasil uygulanir tam olarak, kucuk bir how-to yazsa biri.

manisa_jr yazdi:

Lubrikasyon nasil uygulanir tam olarak

Manisa jr, kisaca: (a) ring i?ç yuzeyini izopropil alkol ile sil, kalinti yag/toz yok edilsin. (b) silikon yagi parmak ucu yardimiyla ince film olarak sur. (c) bir tul/bezle hafifce sil, fazla yagi al, gozle ringi parlak olsun ama yag damlasi olmasin. (d) numuneyi ring icine yerleştir, normal prosedur. Toplam 3-4 dakika ek is.

Bu islemden sonra her numuneye yenilemen gerekir, eski yag temasinin numune kontaminasyonu olmasi icin.

Ring'e yag suruyoruz, numune bunaliyor, sisme basinci %10 daha cikiyor. Otomotivciler "her seyin yagi olur" derdi, geoteknikçiler de buldu kendine bir yagi.

Pratik tarafindan: biz isveren olarak 2018'den beri lab seciminde "lubrikasyon uygulayan" lab tercihimiz oldu. Lab listesinde sorgu olarak ekledik, cogu cevaplamadi (bilmiyor demek), birkac lab "evet, biz yapariz" dedi. Bu listeden tercih ediyoruz. Suat abi'nin onerdigi gibi rapora ring tipi ve lubrikasyon notu girilmesi standart olabilir bence.

Iksa abi, sizin lab tercih sisteminizi paylasabilir misiniz? Biz de Etap Insaat olarak lab seciminde benzer kriterler uygulamak istiyoruz. Ozelden konusalim eger uygunsa.

Akademik ekleme: Burland (1990, Geotechnique) onunde yer alan klasik makale "On the compressibility and shear strength of natural clays" oedometer hucresi geometrisini detayli analiz eder. Ring surtunmesi sadece dusey degil, basinc dagilimini da heterojen yapar — numune merkezinde gercek basinc, ring yakininda dusurulmus basinc. Boyle dusunulunce raporlanan swelling pressure aslinda hem zaman hem mekan averaji.

Floating-ring veya iyi lubrikasyon bu mekansal heterojeniteyi de azaltir, daha homojen basinc dagilimi saglar. Aslinda matematiksel anlamda daha "temiz" bir veri.

Begum, Burland 1990 referansi yerinde, tesekkur ederim. Bunu rapora ekleyebilirim "ring surtunmesi numune ici basinc dagilimini heterojenestirir, lubrikasyonsuz olcumler %5-15 dusuk biaslidir (Sridharan & Prakash 1985, Burland 1990)" diye. Anlasilir, savunulabilir bir cumle.

Tartismayi ozetleyeyim: (1) ring tipi raporda yazilmali, (2) lubrikasyon yapilmali ve raporda not edilmeli, (3) floating-ring yatirimi mumkunse ileride dusunulmeli, (4) tasarim degeri olarak lubrikasyonsuz fixed-ring olcumune %5-10 ekleme yapip "konservatif tasarim swelling pressure" sunulmali. Bu son onerimle bitirelim.