Bir lab raporu inceleme talebi geldi danistmanligimdaki firmadan. Rapor, yapi denetimden iade gelmis, sebep "veri yorum hatasi". Inceledim, gercekten ilginc bir durum.

Rapor metni soyle yaziyor: "Numuneler uzerinde TS EN ISO 17892-8'e uygun olarak konsolidasyonsuz drenajsiz (UU) triaksiyel deneyi yapilmistir. cu degerleri 145, 152, 160 kPa olarak elde edilmis, ortalama 152 kPa kullanilmistir." Tabloya bakiyorum, "deney tipi" sutununda "UU triaksiyel" yazili.

Ham veri sayfalarini ariyorum, bulamiyorum. Lab'i ariyorum, "ham veri arsivde" diyorlar, gondersinler. Geldikten sonra: ham veri SERBEST BASINC deneyi (UCS) — hucre basinci yok, sadece axial load. Yani lab UCS yapmis, qu degerlerini bulmus (145/152/160 = qu), raporda cu olarak yazmis. Yani cu yerine qu raporlanmis, ayrica deney tipi UU diye kaydedilmis. Hem cu yorumu yanlis (qu yazilmis), hem deney tipi yanlis kaydedilmis (UCS'i UU sanmislar).

Tasarimci bunu cu olarak alip kullanmis, gercekte cu = qu/2 = 76 kPa olmali idi. Yani tasarim parametresi 2 kat fazla! Bu nasil duzeltilir, hukuki sorumluluk kimde, ne yapmali?

Vay, ciddi bir hata. Ezgi bunu yakaladigin iyi olmus. Iki ayri seviyede yanlis var: 1) lab raporu yanlis baslik kullanmis (UCS'yi UU diye yazmis), 2) qu degerini direkt cu olarak vermis. Tasarimci suckdir cunku ham veri talep etmedi, lab'a guvendi.

Sorumluluk dagilimi: Lab UCS yaptigi halde UU diye etiketleyip qu yerine cu yazmis — bu ciddi bir veri tahrifati veya en azindan agir profesyonel ihmal. Tasarimci raporu kontrol etmeden kullanmis, bu da sucludur ama lab'in hatasi temel sucu olusturur. Yapi denetim iade ettigine gore sistem ise yarami, simdi sahibi paniklemissindir.

Ezgi, bu durumun cidden vahim oldugunu vurgulamak istiyorum: cu = 152 kPa ile tasarim "sert kil" sinifi (cu>100), cu = 76 kPa ile "orta sert" sinifi. Tasima gucu hesabinda Nc katsayisi etkili, yuzeysel temel boyutlari hatali cikar — yaklasik %50 kucuk hesaplanmistir. Eger temel coktayse veya cokmus durumdaysa olculu cidden problem.

Hukuki yonu: TMMOB Insaat Muhendisleri Odasi disiplin kuruluna mutlaka sikayet et. Lab muhendisi imzasi ve tasarimci imzasi belge uzerinde duruyor, ikisi de sorgulanir. Yapi denetim tarafindan da ek inceleme istenir.

Yapi denetim tarafindan deniyorum: bu raporu iade ettigimde "veri yorum hatasi" not dustugunu varsaydiginiz tasarimci muhtemelen "ne yapayim, lab boyle vermis" diye geri donus yapacak. Bizim de cevabimiz "lab veri tahrifati varsa, onu dahi gormeden kullanan tasarimci sucludur, raporun ham verisini kontrol etmek tasarimci sorumlulugundadir" olur. Bu konuda Cevre Sehircilik Bakanligi 2019 genelgesinde acik metin var.

Pratik akti: lab'a yazili duzeltme talebi gonder, dogrulu rapor istetin (UCS olarak, cu = qu/2 ile). Lab kabul etmezse Oda'ya sikayet et, sirayla.

UCS ile UU triaksiyel arasini bilmemek 6 ay laboratuvarda calismis kisinin yapamayacagi bir hata. Demek ki ya lab orneksel bir sahtekarlik yapmis ya cahil bir cocuk imzayi atmis. Ikisi de korkutucu.

Ezgi ablam, sahada karot cikarip lab'a teslim ederken benim de gorevim sondaj sefi olarak teslim tutanaginda hangi deney istendigini netlestirmek. UCS mi UU mu yazilirmis, fark eden bir sey degil bana iste sondajci olarak. Ama anliyorum simdi, bunu ayirt edemez bir lab cikar diye sondajci da hangi deneyin yapilacagini takip etmeli.

Lab bu hatayi nasil yapmis sorgulamak istesem, iki olasilik gorurum: 1) lab teknisyen UCS yapti, raporu yazan muhendis "UU varsayalim" diye yanlis etiketledi, qu = cu zannetti (yani temel kavram bilgisi eksik); 2) lab UU triaxial cihazi yok, ama firma "UU yapariz" diye is aldi, sahte UU raporu yazdi UCS verisinden. Ikinci ihtimal sahtekarlik ve agir su; ilk ihtimal cahillik.

Hangi durumda olursa olsun, lab'in akreditasyonu (varsa) sorgulanmali. TURKAK'a sikayet edilebilir akredite ise, lab akreditasyonu gecici askiya alinir veya iptal edilir.

ankara_zeminci yazdi:

lab UU triaxial cihazi yok, ama firma "UU yapariz" diye is aldi

Suat, ikinci ihtimaliniz daha yuksek bence. Lab ile telefonda konustugumda "biz hep boyle yapiyoruz, sorun olmadi simdiye kadar" cumlesini duydum. Bu sistematik bir uygulama sahteciligine isaret ediyor. Aralarinda muhendis arkadas tek ve genc, muhtemelen patron baskisinda imza atiyor.

Sikayet yazisi yazmaya basladim bile. TMMOB + TURKAK + Cevre Sehircilik Bakanligi uc kurum birden gidecek.

Bu konuyu okudukca ic geciriyorum. Ben kendim de yeni mezunum, lab muhendisi olarak baslamak ihtimal var, eger bana boyle bir patron baskisi gelirse ne yaparim bilmiyorum. Imza atmazsan istifa ederim diyebilirler. Boyle olaylarda young muhendise destek sistem var mi Turkiye'de?

genc_muh_tolga yazdi:

young muhendise destek sistem var mi Turkiye'de?

Tolga, IMO'nun (Insaat Muhendisleri Odasi) "iyi niyetle bildirim" sistemi var, isimsiz olarak da yapilabilir. Patron baskisinda imza atan muhendisin koruma altina alinmasi yasal oluyor — meslek etigi nedeniyle istifa, "haklı sebep" sayilir. Genc muhendisler bu konuyu bilmiyor, ben ders veriyorum bazen, paylasayim notlarimi seninle.

Konuyu teknik tarafa cevirmek gerekirse: cu = qu/2 yaklasimi her zaman dogru midir, onu da konusalim. Skempton 1948 phi=0 analizi tamamen doygun, undrained, izotropik kilde gecerli. Anizotropik kilde failure plane orientation'a gore qu farkli okunur, cu/qu orani 0.4-0.6 araliginda degisebilir. Ama bu detay konunun ozunu degistirmiyor — Ezgi'nin orneginde lab temel hatayi yapti, qu'yu cu olarak yazdi, oran 1 deyiverdi pratikte.

Burak'in noktasi onemli, akademik sinif anlatiminda cu = qu/2 oldugu gibi belletilir, ama gercek hayatta anizotropi ve mineralojiye gore oran 0.4-0.6 arasi var. Yine de asgari pratik kural cu = qu/2, lab raporu bu temel kurali bile uygulamamis ki, hata cok agir.

Ozet: Ezgi, sen dogru yapiyorsun. Bildirimi yap, Tolga'nin sorusu icin meslek etigi notlarini paylas, Cagri yapı denetim tarafindan ek izleme yapsin. Bu tip olaylarin gun yuzune cikarilmasi sektor icin temizleyici olur.

Soylesi bir tartisma cikti UCS-UU karistirmasi uzerinden, herkese tesekkur ederim.

Tesekkurler herkese, gelismeleri burada paylasacagim. Sikayet yazisinin kopyasini Tolga ile ozelden paylasacagim, ornek metin olur ileride benzeri durumlarda.