TUBITAK projemde lateral konsolidasyon davranisini modelleme calismam var, sizin pratik gozlemlerinizi rica ediyorum.

Klasik Terzaghi 1D konsolidasyon teorisi sadece dikey su akisini hesaba katar, lateral deformasyon kisitlanmis kabul eder. Yumusak kilde 3D gerçek davranisi modellemek icin Bishop (1966) "The strength of soils as engineering materials" Geotechnique 6th Rankine Lecture'da lateral stress oraninin (K0 ya da Kh) konsolidasyon sirasinda nasil degistigini tartisir. Bishop'un temel iddiasi: anisotropic konsolidasyon ve yan deformasyon excess pore pressure dissipation'i hizlandirir.

Pratikte: standart oedometerde rigid halka K0 koşulu zorlar, lateral deformasyon=0. Triaxial sample veya Rowe cell'de Kh kontrol edilebilir. Bishop'un onerdigi anisotropic odometer (Hambly tipi) Turkiye'de kullanilan var mi? Veya pratisyenler bu lateral etkisini saha'da nasil hesaba katiyor, gozluyorsunuz?

Begum, Bishop 1966 Rankine Lecture klasiklerden, lateral stress'in critical state mekaniginde rolu uzerinde dururumus. Hambly (1969) anisotropic odometer tasarimi takip etmistir, ama Turkiye'de bildigim kadariyla universite labında olmayan bir cihaz. ITU'da bir Hambly cihazi olduğunu duydum 90'larda, simdi calisiyor mu emin değilim.

Pratisyen tarafinda lateral etki cogunlukla tasarim asamasinda 3D FE analiz (Plaxis, Settle3D) ile dolayisiyla yakalanir. Soft Soil Creep modeli (Vermeer & Neher 1999) anisotropic konsolidasyon davranisini K0NC parametresi ile dahil eder. Yani lab'da olcmek yerine model parametresi olarak iceri girer, simulasyonla hesaplanir.

Begum, saha gozlemim: lateral deformasyon ozellikle dolgu kenarlarinda ve geniş yapilarda (genis radye, depolama yapilari) belirgin. Standart oedometer Cc Cr ile yapilan oturma tahmini bu lateral etkiyi yakalamaz, sahada surprize uğranabilir.

Bir kez Adapazari'nda buyuk bir endustriyel dolgu altinda yumusak kilde lateral deplasman 80 mm gozledik (inklinometre verisi), dikey oturma 320 mm idi. Yani lateral/vertical orani %25, hic kucumsenecek bir oran degil. Bishop'un dedigi gibi anisotropic davranis sahada gerçek.

Begum, iksa tasariminda lateral konsolidasyon dogrudan ilgilendigimiz mesele. Iksa elemanin arkasindaki kilin lateral konsolidasyonu hem iksaya gelen lateral basinci zamanla degistirir hem de iksa arkasi oturmayi etkiler. Klasik Rankine veya Coulomb K0 statik kabul eder, ama gercekte zamanla K0 -> Ka veya K0 -> Kp gecisi olur.

Bizim Istanbul iksa projelerimizde bu zaman-bagimli lateral basinc icin yarı-empirik faktorler kullaniyoruz. Bishop'un teorik cercevesi modern iksa tasariminda hala referans noktasi.

Begum, bir teorik nokta: Bishop'un anisotropic konsolidasyon onerisi sonradan Wroth & Houlsby (1985) "Soil mechanics — property characterization and analysis procedures" Tokyo Conference'inda critical state cercevesinde formellestirilmis. Modified Cam Clay modeline lateral stress etkisi K0NC = 1 - sin(phi') seklinde girilir (Jaky 1948 formulu).

Senin lab modellemen icin bence yapacagin: standart 1D oedometer + ek olarak triaxial Bishop K0-konsolidasyon testi. Iki testin sonuclarini karsilastirip lateral etkisinin oturma tahminine katkisini quantify edebilirsin. Triaxial K0-test biraz teknik gerektirir ama universitedeki cihaza sahip olmaniz buyuk avantaj.

zeminci_burak yazdi:

standart 1D oedometer + ek olarak triaxial Bishop K0-konsolidasyon testi

Burak, K0-triaxial testleri planlama asamasinda zaten. Bizim lab GDS triaxial cihazimiz K0-stress path uygulayabiliyor (sigma_h'yi sigma_v'ye gore otomatik kontrol). Hedef K0NC olcumu Jaky 1 - sin(phi') tahminiyle karsilastirip kaolinit-spesifik bir K0NC degerinin literatur tahmininden ne kadar farkli oldugunu gostermek. On bulgularimiz Jaky'nin %5-10 underestimate ettigini gosteriyor.

Begum, Jaky underestimate konusunda dikkat: Jaky 1948 formulu yumusak kil icin gelistirilmis ve genel olarak iyi calisir. Kaolinit-baskin killerde overestimate veya underestimate tartismali. Mayne & Kulhawy (1982) "K0-OCR relationships in soil" makalesinde OCR'ye bagli K0 = (1-sin phi') x OCR^sin(phi') formulasyonunu onerir, Jaky'nin OCR genellestirmesi. Sen bunu da deneme listesine ekleyebilir misin?

Ezgi, Mayne & Kulhawy formulu zaten kullanim listemde, NC numunelerde Jaky'ye reduce ediyor. OC numunelerde uyumu gozlemek istiyorum, henuz calisilmamis bir alan kaolinit icin.

Begum, pratik tarafindan ek nokta: lateral konsolidasyon deformasyonu inklinometre ile saha'da olculur. Senin teorik modellemen sahaya dogrulanırsa cok degerli olur. Inklinometre kurulumu nispeten ucuz (~20-30K TL), bir yumusak kil sahasinda pilot olarak kursa, lab teorin ile saha gozlemini karsilastirabilirsin. Yayina cok zarif bir cikta verir.

Bishop bayan kim demistim baslikta okurken, onun bayan adi degil, soyadi mis. Eski adam, anisotropik konsolidasyon dedigine gore Liverpool'lu zannedersem.

sarkayasinegi yazdi:

Bishop bayan kim demistim

Emre :) Alan W. Bishop, Imperial College Londra, Geoteknik tarihinin agir abilerinden. Critical state mekaniginin temel taslarini koymus, triaxial cihazi standartize etmis, effective stress kavramini Terzaghi'den sonra en uretken sekilde kullanan kisi. Liverpool degil, Londra. "Bayan etkisi" diye yazilmis konu basligi muhtemelen ben yanlis okuduğum cumlenin baski hatasi.

Konu basligini ben yazarken otomatik tamamlama "Bishop bayan" demis sanırim, "Bishop'un" yazmaya calisirken. Ezgi haklı, Alan Bishop Imperial College, 1920-1988. Dispersed clay konsolidasyonu uzerine erken calismalari klasik. Ozur :)

Begum, bir saha pratiği daha: Ankara metro projelerinde derin kazi cevresindeki zeminin lateral konsolidasyonu kazi sirasinda gozlenir. Effective stress'teki azalma (kazi nedeniyle) numunenin OC'ye geçmesine yol acar, lateral konsolidasyon hızı bu transition icinde degisir. Senin TUBITAK projende bu derin kazi senaryosunu da dusunmen guzel olabilir.

Ozet:

- Standart 1D + triaxial K0-konsolidasyon hibrit yaklasim

- Mayne & Kulhawy K0-OCR formulu OC numuneler icin test edilecek

- Jaky formulasyonu kaolinit-spesifik karsilastirma

- Inklinometre saha pilot Deniz'in onerisiyle dahil edilecek

- Iksa tarafi (Iksa'nin pratiği) uygulama bolumune referans olacak

- Mehmet abi'nin Adapazari saha gozlemi (lateral/vertical %25) referans veriler arasina

Cok guzel tartisma, herkese tesekkur ederim. Yayina hazirlanırken katki sahibi olarak hepinizi acknowledgments'a yazacagim.