Selam abiler ablalar, sondajci olarak triaxial cihazinin pek detayina girmem ama dun lab'da olan bir aksaklik var, anlamak istiyorum, belki bir gun benzer durum yasarim.

Bizim Adapazari'ndaki muteahhit lab'inda triaxial UU cihazinda 90 dakikalik test sirasinda hucre basinci dijital gostergede 200 kPa'dan agir agir 218 kPa'ya kaymis. Lab teknisyeni "transducer drift" dedi, "back-pressure transducer'inde sicaklik kaymasi" diye aciklamaya calisti ama detayina girmedi. Test sonucu: sigma3 nominal 200 kPa, hesapta 218 ile mi 200 ile mi gitsek emin olamiyorlar. Numune yumusak kil, hesap kritik.

Bu drift olayi nedir? Yaygin mi? Lab yeniden test mi yapsin, yoksa sonucu duzeltebilirler mi?

Murat abi, transducer drift triaxial cihazlarinda bilinen bir sorundur. Iki tip drift var:

1) Termal drift: cihaz hala soguk veya ortam sicakligi degisiyorsa, transducer'in cikis voltaji kayar. Tipik saatte 0.1-0.5 kPa, ama eski cihazlarda saatte 5-10 kPa olabilir. Bishop & Henkel 1962 kitabinin 6. bolumunde bunu ele alir.

2) Mekanik drift: kalibrasyon ayari kaymis veya transducer membran yorgunlugu. Bu sistemli bir hatadir, kalibrasyona girmek gerekir.

90 dakikada 18 kPa drift fazla — saatte 12 kPa yani. Bu termal degil, mekanik. Transducer kalibre edilmeli, hatta bence degisitirilmeli. Test sonucu duzeltilemez, yeniden yapilmali.

zeminci_burak yazdi:

90 dakikada 18 kPa drift fazla

Burak hakli. 18 kPa drift ciddi. UU testinde sigma3 sabit kabul ediyoruz, eger drift varsa numune zaten degisken hucre basinci altinda kaldi, hesap homojen olmaz. Sonucu disposal yap, transducer servisle.

Adapazari'nda 99 sonrasi kurulan muteahhit laboratuvarlari icin tipik bir sorun — cihazlar 2002-2010 araliginda alindi, simdi 15-20 yasinda. Transducer'lar yipraniyor. Yenileme zamani, eger lab akredite ise TURKAK denetiminde de bu drift kayitlari sorun cikarir.

Murat bey, ekleme: ASTM D2850'de transducer kalibrasyonunun her 6 ayda yapilmasi onerilir, TS EN ISO 17892-8'de "kalibrasyon araligi cihaz uretici tavsiyesine bagli" diye gecer ama pratikte 6 ay-1 yil standarttir. Lab'in son kalibrasyon kaydina bakin, eger 1 yili gectiyse zaten geceersizdir.

Ayrica, drift sirasinda back-pressure transducer'inin ayni kondisyonu paylastigini varsayiyorsak, pore pressure olcumunde de hata vardir. Bu UU'da kritik degil cunku UU'da pore pressure izlemiyoruz, ama CU yapsalar bu cihazla, sonuc tamamen sapardi.

Bizim de Esenyurt'taki cihazda gecen yil benzer drift olmustu. Servis cagirdik, transducer membrani degisti, 4500 TL fatura. Yeni transducer'lar simdi temperature-compensated geldigi icin termal drift cok az, ama 15+ yasinda cihazlarda ihtimal artiyor.

Murat bey, lab'inizdeki cihaz hangi marka? GDS, Wykeham Farrance, Controls? Markaya gore servis seceneklerini paylasayim.

lab_sefi_zeynep yazdi:

lab'inizdeki cihaz hangi marka?

Zeynep hanim, kart uzerine baktirdim, Wykeham Farrance 1995 modeli yaziyor. 30 yasinda neredeyse. Kalibrasyon kayitlari 2024 son, 14 ay olmus. Yani kalibrasyon araligi gecmis bile.

30 yasinda cihaz! Wykeham Farrance dayanikli marka, hala isler ama transducer'lar bu kadar uzun yasamaz normalde. Hemen disgrupcam, Controls TR ofisi (Istanbul) Wykeham Farrance servisi de yapiyor. Numarayi ozelden gondereyim.

Lab'a tavsiye: 1) bu test sonucunu rapora "transducer drift, gecersiz" diye not edin, 2) yeniden numune, 3) transducer servise gitsin. ISO/IEC 17025 maddesi 6.4.13 ve 7.10 zorunlu kilar bunu.

Murat bey, lab'in size verdigi raporda drift bilgisini yazili olarak ekleyip vermesini isteyin. "Test sirasinda hucre basincinda 18 kPa drift gozlendi, sonuc gecersiz, yeniden test programlanmistir" gibi. Bu yazili dokuman, ileride mutahhitin sorgulamasi durumunda hem labi hem sizi korur.

Iyi laboratuvarlar bu tip aksakliklari bashtan yazar, problemli laboratuvarlar gizler ve sonucu olduğu gibi gondermeye calisir.

Ankara'da ben de iki kez benzer drift olayini gorudum farkli laboratuvarlarda. Bir keresinde drift'i fark eden lab teknisyeni dogrudan rapora yazmadi, "olabilir" deyip gecisirdi. Sonra ankrak cekme testinde yuk dustugu icin sahada anlasildi. Mutahhit dava acti, sonu agir oldu lab icin.

Murat abi, dogru sordun, dogru yere geldin. Yazili rapor, yeniden test, transducer servisi. Uc adim.

Akademik bir not: triaxial cihazinda transducer drift karakterizasyonu icin laboratuvarda surekli sicaklik kaydi tutulmali (data-logger ile). 24-saatlik referans baseline'da sicaklik degisikligi ile transducer cikis voltaji korelasyonu cizilmeli. Eger bu kayit yoksa, drift'in termal mi mekanik mi oldugu belirlenemez. Bu isim laboratuvar QC programinin standart kalemidir.

Ezgi hoca olarak lisansustu ogrencilerime bu drift karakterizasyonunu yaptiriyorum tezin lab kismi olarak — ogrenciye iyi laboratuvar disiplini ogretiyor.

30 yasinda transducer'in bizim tansiyon aletimden farki yok — ikisi de patlamak uzeredir. Yeni alalim.

Murat bey, bir de pratik oneri: transducer'i degistirirken esleskin cihaz alin (cell pressure ve back-pressure ayni marka/model olsun). Karisik markalar olunca farkli kalibrasyon polinomlari uygulamak zorunda kalirsiniz, baglanti yazilimda hata kaynagi olur. Tubitak projemizde bunu yasadik bir kez.

Yapi denetim acisindan: bizim Istanbul ofisinde son iki yilda akredite olmayan veya kalibrasyonu gecmis cihazlardan cikan UU raporlarini geri cevirme sayisi ciddi sekilde artti. Murat bey'in lab'inin TURKAK akredite olup olmadigini bilmiyorum ama akredite ise bu drift olayinin yazili kaydi olmadan rapor verilmesi resmi sorun olur.

Lab patronuna mevzuat tarafini hatirlatmaniz fayda eder.

Junior olarak ekleyeceyim: bizim Manisa lab'da gecen yil benzer bir durumda lab patronu "rapor cikar, drift'i not duserim" demisti, gercekten not dustu ama sonuc tasarimciya yine de gondrildi. Tasarimci sonucu sorgulamadan kullandi. O zaman yanlis oldugunu sezmistim ama dile getirmemistim. Murat abi'nin acikligi ornek, ben de ileride boyle yapmaliyim.

Sayin abilerim ablalarim, butun yorumlar elimde olunca lab patronuna gidip net konusabildim. Su an karar:

1) Test sonucu "gecersiz" damgasi ile dosyalandi.

2) Transducer Controls TR'ye gidiyor (Zeynep hanim numarayi yolladi, sağ ol).

3) Yeniden numune sondaja yarin gidiliyor, ben kendim alacagim Shelby tupu, yikama suyu kabugu hatasini engelleyecegim — Polatli hatirasini yaptik gecen hafta.

4) Yeni transducer alimini lab patronu kabul etti, esleskin cift Controls model. Begum hanima sağ ol.

Forum benim icin gercekten fakulte oldu, sondajci olarak bu kadar teknik konuda ev sahibi olmasaniz cok daha zor olurdu.