Bir teknik tartisma acmak istiyorum. Bromhead ring shear cihazinda residual'a ulasmak icin kac cycle (tam donus) gerekir? Standartlarda farkli sayilar var: ASTM D6467-13 minimum kumulatif displacement 100 mm diyor (yaklasik 0.5 tur), Bromhead 1986 kitabinda 10+ cycle oneriyor, Stark-Hussain 2013'te bircok deneyde 12 cycle'a kadar gidilmis. Smektitik killerde bazi calismalar 20+ cycle'da hala stabilize olmadigini gosteriyor.

Ben KTU lab'da bir yil onceki bir denemede ilginc bir gozlem yaptim: smektitik bir Bolu numunesinde cycle 10'da phi_r=8.3, cycle 15'de 7.4, cycle 20'de 6.9, cycle 25'te 6.7 — yani 20. cycle'dan sonra stabilizasyon var ama 10'da kestiysem 8.3 derece raporlamis olacaktim, 1.6 derece yuksek tahmin. Bu fark stabilite analizinde FS'yi anlamli degistirir.

Sorum: cycle 10 standart kabul ile yetinmek bilimsel olarak savunulabilir mi, yoksa her numunede stabilize olana kadar (asimptot) devam etmek mi gerek? Cycle sayisi maliyet/zaman etkisi var (deney 2-4 hafta surebiliyor), bu pratik kisitla bilimsel dogruluk arasi denge nasil kuruluyor sizin labınızda?

Harun hocam, 10'dan 20'ye 1.6 derece dusus gercekten anlamli, smektitik kil icin tipik bir patron — yine de Bolu numunesi icin ilginc bir veri. Benim TUBITAK projesinde 28 numune Bromhead testleri yaptim, ortalama davranis: kaolinit baskinli kilde 8. cycle'da stabilize, illit baskinli kilde 10-12. cycle, smektit baskinli kilde 15-18. cycle. Yani mineralojiye gore farkli kesim noktasi mantikli. Cycle 10 standart ne yazik ki universal degil.

Onerim: her deneyde shear stress vs cycle grafigini cizip stabilizasyon kriterini empirik bakmak. Son 3 cycle'da shear stress degisimi <%2 ise stabilize kabul, aksi halde devam. Bu ASTM D6467'nin "no more decrease" kriterinin nicel bir versiyonu. Smektitte bu kriter 15-20 cycle'da yakalandi numunelerimde.

Harun, cycle 10 universal kabul aslında "comfortable rule of thumb", bilimsel temel zayif. Skempton 1985 Rankine Lecture'da residual'a ulasmak icin "tam mekanik dengelenme" gerektigini soyler, sayisal bir kesim vermez. Lupini et al. 1981 sliding modunda 5-10 cycle yeterli olabilirken, transitional veya turbulent modda 20+ cycle gerekebilecegini gosterir. Yani mineraloji + dayanim modu cycle gereksinimini belirler.

Senin Bolu numunesinde cycle 25'te 6.7 ile cycle 20'de 6.9 farki sadece 0.2 derece — asimptotuna yaklasilmis. Eger bu numunede cycle 30 yapsaydin muhtemelen 6.6-6.7 cikardi. Yani stabilizasyon kriteri "son 3-5 cycle'da degisim <%2" empirik olarak makul, daha fazla cycle marjinal yarar verir, maliyet/yarar dengesi makuldir.

Pratik cevap: bizim Izmir labinda Bromhead deneyini 10+ cycle yapip stabilizasyon grafigine bakiyoruz. Eger son 3 cycle'da <%3 fark varsa stabilize, durduruyoruz. <%5 ama hala azaliyorsa 5 cycle daha. Smektit yuzdesi yuksek (>20) numunede default 15 cycle planliyoruz, kazistirma genelde bu sartlari karsiliyor.

Maliyet acisindan: cycle 10 yaklasik 7-10 gun, cycle 20 yaklasik 14-21 gun, fark 1.5x. Lab ucret carpani 1.3x kabaca. Musteri icin 4-6K TL ek maliyet, kritik projede ihmal edilebilir.

Harun hocam, gozleminiz cok degerli, bunu yayin haline getirmeyi dusundunuz mu? Smektit yuzdesine bagli optimal cycle sayisi konusu Geotechnique veya CGJ'de iyi yer bulur, Turkiye killerinde sistematik calisma az.

Pratik tarafta tecrubemle: 25 yildir gozledim, mineraloji bilinmeden cycle sayisi sectiyseniz neredeyse her zaman ust deger phi_r raporlamissinizdir, gercek altinda. Smektit baskinli zonlarda heyelan analizi yapan tasarımcilar bu yuzden bazen "lab konservatif" gibi gozuken degerlerle FS'yi sismelik bularak sahanin sergisini aciklayamiyor — gerceginde lab degeri zaten yuksek.

MAYilmaz_Inz yazdi:

yayin haline getirmeyi dusundunuz mu?

Mehmet abi, dusunecegim. KTU lab'inda son 5 yilda 60+ Bromhead testi yaptim, mineraloji ve cycle stabilizasyon iliskisi sistematik calisilabilir. Begum hocamin TUBITAK verisiyle birlestirilirse 90+ numune, yayin icin yeterli kapsam. Ozelden konusalim Begum hocam, ortak yayin olabilir.

Harun hocam, ortak yayin guzel fikir. Veri uyumlulugu icin Bromhead test prosedurleri ayni mi (drenaj hizi, normal gerilme aralik) once kontrol edelim, ozelden konusalim. Eger uyumluysa 2027 sonuna kadar Geotechnique'e gonderebiliriz.

Cycle sayisina mineralojinin etkisi icin literaturde Stark & Eid 1994 tablo 5'te benzer bir gozlem var — kaolinit baskinli numunelerde 6-8 cycle'da stabilize, montmorillonit baskinli numunelerde 15+ cycle gerekiyor. Ama bu onlarin ozel datasetleri, Turkiye killerinde sistematik tekrar yapilmamis. Sizin yayininizin tam bu acigi kapatacak.

Iksa tarafindan: bizim aldigimiz lab raporlarinin neredeyse hepsi cycle 10-12 ile durdurulmus, mineraloji bilgisi yok. Yani Mehmet abinin dedigi gibi muhtemelen cogu raporda phi_r yuksek tahmin. Bu bilgi yayilirsa lab'larin standartlarini guncellemesi gerekecek, iksa hesaplarimda da konservatiflik gerekebilir geriye donuk olarak.

Harun hocam, Turkiye Geoteknik Sempozyumu'na bu konuda bildiri sunsaniz lab uygulamalari hizlanir, sektor olcekli etki yaratir.

Yapi denetim tarafindan bir hatirlatma: Bromhead lab raporlarinda artik cycle sayisi ve stabilizasyon kriteri ayrintili belirtilmesini sart kosmaya basladik. Eski raporlarda sadece "Bromhead ring shear, phi_r=X" yaziliydi, simdi cycle sayisi + son 3 cycle stabilizasyon yuzdesi + grafik istiyoruz. Lab'lar bu pratige geciyor yavas yavas.

Harun hocamin yayini bu pratigi standartlastirir, iyi bir adim olur sektor adina.

Cycle 10 yetmemis cycle 20 yetmis cycle 25 zaten ayni, 4 hafta lab oturduktan sonra muhendis arkadasimiz cikarken bambaska bir insan oluyordur. Smektit hayatta neyi degistirir gercekten merak ediyorum.

Yayina dair bir oneri Harun ve Begum: makalede cycle stabilizasyon kriterinin matematiksel formulasyonu olsun. Tipik formul: Delta_tau / tau_n < epsilon, n son 3 cycle, epsilon %2 veya %3. Boyle nicel kriter standartlasirsa labda subjektif "stabilize gozukuyor" yaklasimi azalir, otomasyon imkani da dogar (cihaz otomatik durdurur kriter saglandiginda).

Harun hocam, bir baska parametre: shear rate cycle stabilizasyonunu etkiler mi? 0.005 mm/dk ile 0.001 mm/dk arasinda yaptiginiz numunelerde stabilize cycle sayisi farkli mi cikti? Cunku bazi kalismalarda yavas oran daha hizli stabilize verir (Tika 1999, fast residual rate effect ters yonde de calisir).

ankara_zeminci yazdi:

shear rate cycle stabilizasyonunu etkiler mi?

Suat hocam, evet 60 numune icinde 12 numuneyi 0.001 mm/dk ile yaptim, 48 numune 0.005 mm/dk. Yavas oranda stabilizasyon ortalama 1-2 cycle erken yakalandi, ama final phi_r degerleri arasinda anlamli fark yoktu (±0.3 derece icinde). Yani yavas oran zaman maliyetine deger mi tartismali — ozellikle smektitik kil disinda mantikli degil. Tika 1999 fast residual etkisi 0.05 mm/dk'nin uzerinde belirgin, 0.005 zaten "yeterince yavas" sayilan oran.

Bir not daha yayina onerisi: makalede normal gerilme etkisini de gosterirseniz tam olur. 50/100/200/400 kPa dortlu noktalarda cycle stabilizasyon davranisinin farkli olabilecegi hipotezi var — yuksek gerilmede yeniden kristalizasyon hizlanabilir, daha az cycle yetebilir. Benim verilerimde bu egilim hafif var ama istatistiksel anlamli mi emin degilim, birlestirilmis veri setinde belki net cikar.

Ozet:

1. Cycle 10 universal kabul bilimsel olarak zayif, mineralojiye gore degisir

2. Stabilizasyon kriteri: son 3 cycle'da delta tau / tau < %2-3, ASTM D6467 nicel versiyonu

3. Smektit baskinli kilde 15-20 cycle, illit baskinli 10-12, kaolinit baskinli 6-10

4. Ek maliyet 1.3x carpani, kritik projede ihmal edilebilir

5. Begum hocamla ortak yayin Geotechnique 2027 sonu, 90+ numune sistematik analiz

6. Raporlarda cycle sayisi + stabilizasyon yuzdesi + grafik artik standart pratik (yapi denetim talep ediyor)

Tartisma cok faydaliydi, herkese tesekkurler. Yayin yolu acildi ayni zamanda.