Selam herkese, Bursa-Inegol'de eski bir heyelan zonunun ustunden gecen bir karayolu projesinde iksa tasarimi yapiyorum. Heyelan 1987 ve 2009'da iki kez reaktive olmus, mevcut yamac egimi 16 derece, kayma duzlemi 6-9 m derinlikte. Sondaj logunda sari-gri kil zonu, slickenside belirgin, karotta gorunuyor.

Lab Bromhead sonucu: phi_r = 9.8 derece (ortalama, uc numune 9.4 / 9.8 / 10.2). Mineraloji XRD: %35 illit + %20 smektit + %25 kaolinit + %20 kuvars. Smektit yari-baskin, plastisite LL=72 PI=39 yuksek. Stark-Hussain 2013 grafiginde bu noktada beklenen aralik 8-11 derece, lab degeri tutarli.

Sorum analizde phi_r secimi: lab 9.8 derece var, ama hangi degeri kullanmaliyim — direkt ortalama 9.8 mi, yoksa karakteristik deger olarak alt sinir 9.4 mi (Eurocode 7 yaklasimi), yoksa back-analysis ile bulunan saha degeri mi? Iksa tasarimda emniyet payi kritik, ama asiri konservatif olunca duvar maliyeti 2-3 katina cikiyor. Kararsizim, deneyimli olanlardan gorus istiyorum.

IksaKurucu kardes, soru cok dogru. Reaktive heyelanda phi_r secimi sadece sayisal degil, metodoloji meselesi. Onerim su sira:

1. Once back-analysis yap. 1987 ve 2009 reaktivasyonlarinda topografya ve yeralti suyu kotu arsivde varsa Bishop simplified veya Spencer ile FS=1.0 kabulu yap, ters cozum saha phi_r ver. Iki ayri reaktivasyondan iki saha degeri cikar.

2. Lab 9.8 ile saha phi_r'lerini kiyasla. Eger 1-2 derece icinde uyusursa, lab degerine guven. Eger lab saha'dan 3+ derece yuksek cikarsa, lab numune disturbance olabilir veya saha drenaj sartlari farkli, alt deger kullan.

3. Tasarim degerinde Eurocode 7 yaklasimi: karakteristik deger = ortalama - 0.5 * std (kucuk numune sayisi icin). Senin ucuyle 9.4-10.2, ortalama 9.8, std yaklasik 0.4, karakteristik 9.6. Buradan partial factor uygulayarak tasarim phi_r 9.6/1.25 = 7.7 derece tasarim hesabinda. Ama Turkiye'de partial factor sistemi tam yaygin degil, lumped FS yaklasimiyla 9.6 dogrudan kullanilabilir, FS=1.5 hedefli.

Iksa'da kritik olan reaktivasyonun yeniden olmamasi, bu yuzden alt taraf (konservatif) tercihim daha guclu. Ama back-analysis sonucuna gore son karar.

MAYilmaz_Inz yazdi:

Once back-analysis yap

Mehmet abi, back-analysis benim acigim — 1987 reaktivasyonunda topografya verisi belirsiz, sadece 2009 verisi guvenilir. 2009 ters cozumu yapacagim, tek noktadan saha phi cikar. Ama tek nokta yeterince guvenilir mi, yoksa tek noktayla lab 9.8'i karsilastirmak istatistiksel olarak zayif mi?

Tek nokta back-analysis yine de degerli, sifir noktadan iyidir. Ama yorumunda dikkatli ol — 2009 reaktivasyonu sirasindaki yeralti suyu kotu yagis verisinden tahmin edilecek, bu tahminin ±0.5 m hatasi saha phi_r'i ±1 derece kaydirabilir. Yani saha tahmini 9.5±1 cikarsa, lab 9.8 ile uyumlu sayilir.

Stabilite analizinde tek bir tasarim phi_r vermek yerine iki senaryolu analiz yap: (a) lab ortalama 9.8 ile FS hesapla, (b) lab alt sinir 9.4 ile FS hesapla. Iki FS farki kuc olursa zaten tasarim kararli, tek deger seciminin onemi azalir. FS arasi fark buyuk olursa yamacin phi'ye duyarliligi yuksek demektir, alt deger ile tasarim mecbur.

Akademik bir nokta: phi_r tasarim degerinde "minimum olculen" yaklasimi reaktive heyelanda standart degildir. Skempton 1985 Rankine Lecture'da residual'in zaten zeminin mutlak alt limiti oldugunu anlatir, yani lab phi_r'in altina dusulmez (numune disturbance disinda). Bu yuzden lab ortalamasi tasarim degeri olarak makul, FS'yi yuksek tutmak daha guvenli yaklasim olur.

Eurocode 7'nin partial factor yaklasiminda gamma_phi = 1.25 zaten residual icin agir geliyor, cunku residual zaten zeminin "characteristic" alt degeri. Bu cifte konservatiflik, ekonomik degil. Turkiye'deki lumped FS=1.5 yaklasimi reaktive heyelanda lab phi_r ortalamasi ile birlikte mantikli.

ank_ezgi yazdi:

lab phi_r'in altina dusulmez (numune disturbance disinda)

Ezgi hocam, bu kavramsal nokta cok aydinlatici. Ben sezgisel olarak "minimum olculen" yaklasimina meylediyordum, ama residual zaten alt limit olunca cifte konservatiflik gereksiz. Lab ortalama 9.8 + FS=1.5 hedefi ile tasarim yapacagim, back-analysis 2009 sonucuyla cross-check.

Iksa tasarimda bir baska parametre: c'_r. Senin lab raporunda Bromhead intercept ne cikti? Skempton 1985 c'_r=0 kabul der residual icin, ama uygulamada bazi tasarimcilar kucuk bir intercept (1-3 kPa) kullaniyor "ekstra emniyet" diye. Bu yanlis, residual envelope intercept'i sifir, herhangi bir non-zero intercept fiziksel anlam tasimaz, regresyon hatasidir.

Iksa raporunda c'_r=0 yazmak ve sebebini Skempton 1985 ile referansli aciklamak rapor saglamligini artirir, denetim sirasinda tartisma yaratmaz.

Deniz ablam, lab raporu intercept -2.1 kPa (negatif kucuk, regresyon hatasi). Skempton dogrultusunda c'_r=0 alacagim. Tesekkurler.

Inegol bolgesindeki o sari-gri kil zonu, ben de iki proje oncesinde gormustum 2018'de, phi_r 8-11 derece araliginda lab sonuclar almistik. Senin 9.8'in tam beklenen aralikta. Bolgenin formasyonu Neogen kil-marn, smektit fraksiyonu degisken (%15-30 arasi), bu yuzden phi_r de 8-11 arasi oynar. Lab degerin saha karakteristigine uygun.

Bursa Buyuksehir altyapi muduru bu bolgeye dair eski raporlar arsivinde olabilir, ulasilirsa benzer projelerde kullanilan tasarim degerlerini karsilastirma icin alabilirsin.

Yapi denetim acisindan bir hatirlatma: iksa tasarim raporunda phi_r seciminin gerekcesini yazili olarak vermek zorunlu. "Lab Bromhead ortalamasi 9.8 derece, Skempton 1985 referansli olarak residual envelope c'_r=0 ile, FS=1.5 hedefli tasarim" gibi net bir cumle. Denetim sirasinda bu cumle olmazsa "neden bu deger?" sorusu gelir, savunamazsiniz.

Ek olarak back-analysis 2009 sonucu da raporda gostermek yapi denetim onayini hizlandirir, cunku saha-lab uyumu kanit olarak gozukur.

Iksa tasarimcisi 9.8 dereceyi savunurken back-analysis, Skempton 1985, Eurocode 7, lumped FS, c'_r=0, partial factor, lab ortalama, alt sinir, ust sinir, mineraloji XRD, smektit yuzdesi — bu kadar referansli savunma yapan iksa tasarimcisi gordugunuz var mi? Bursa'da ev rahat alinacak demek.

Inegol'un o kil zonu sondaj sirasinda karotta sapsari parlardi, slickenside yuzeyleri taze gibi gorunurdu yillar sonra. Karot yalan soylemez — heyelan zonu netti bakar bakmaz. Iksaci dostum, sen lab degerinin saha karakterine uygun oldugunu zaten karotta gormus olmalisin. 9.8 derece o zonun iclersine uyar.

IksaKurucu, bir teknik nokta daha — iksa duvarinin temel kotuyle kayma duzlemi arasi mesafe ne? Eger iksa kazisi kayma duzlemine 1-2 m mesafede kalacaksa, kazi sirasinda eski kayma duzleminin reaktivasyonu riski var, gecici desteklere ozellikle dikkat etmek lazim. Skempton 1985'in "perturbation can re-trigger residual surface" notu tam burada uygulanir.

Mumkunse iksa derinligi kayma duzleminin altina sokulsun, kayma yuzeyini kesecek sekilde tasarlansin — boylece kazma stabilitesi de eski duzleme bagimli olmaktan cikar.

ktu_zeminci_harun yazdi:

iksa derinligi kayma duzleminin altina sokulsun, kayma yuzeyini kesecek sekilde

Harun hocam, iksa kazi tabani 11 m, kayma duzlemi 6-9 m araliginda — yani iksa duzlemi kesecek sekilde gomulecek, bu acidan tasarim guvenli. Ama gecici destek aralarinda kayma duzlemi seviyesinde lokal stress concentration olusabilir, bunu modellemede heterojen phi (kayma zonu phi_r, ust zon peak) ile gostermem gerek. Plaxis'te element bazli phi atayacagim.

Tesekkurler herkese. Plan netlesti:

1. Back-analysis 2009 reaktivasyonu Spencer methoduyla, yeralti suyu kotu yagis verisinden ±0.5 m duyarlilik analizi

2. Iki senaryolu stabilite hesabi: phi_r=9.8 (ortalama) ve phi_r=9.4 (alt sinir), FS karsilastirma

3. c'_r=0 (Skempton 1985 referansli), iksa tasarimi FS=1.5 hedef

4. Raporda Skempton 1985 + Stark-Hussain 2013 + back-analysis sonuclari net cumle ile gerekce

5. Suat hocadan Bursa Buyuksehir arsivi karsilastirma denenecek

Sonuclari konuda guncellerim. Mehmet abi back-analysis sablonu gondersen iyi olur, ozelden yazarim.