Karadeniz'de yamac muhendisi olarak gunluk dertlerimden biri numune disturbance. Gecen ay Trabzon-Surmene'de bir reaktive heyelanda Shelby tupu ile kil bandi numunesi aldim, KTU Harun'a yolladim ring shear icin. Sonuc phi_r = 14.3 derece. Ama saha back-analysis 1998 reaktivasyonundan FS=1.0 ile cevirdigimde phi_saha = 9-10 derece cikiyor. Yani 4-5 derecelik bir gap var, lab tarafi yuksek tahmin ediyor.

Suphem disturbance — Shelby tupu kil bandinin slickenside yuzeyini bastirip kismen disturbe etmis olabilir. Lunne et al. 1997 (CGJ 34) area ratio meselesi var, Shelby AR yaklasik %12, piston sampler %5-7, NGI Sherbrooke block sampler <%2. Yani Shelby zaten orta-disturbance kabul edilir. Eger block sampler ile alsaydim, phi_r daha dusuk cikar miydi acaba? Block sampler'i Karadeniz'de saha pratik degil, derinlik 12 m icin kuyu acmak baska sorunlar getirir.

Ring shear lab phi_r ile saha back-analysis arasındaki sistematik fark uzerine veri olan var mi? Disturbance penalty'yi 1-3 derece kabul edersem rapor neresi olur?

Murat abi, sorunu net cerceveledın. KTU lab'da senin Surmene numunenin disturbance kontrol parametrelerini bakayim — recovery ratio %92, water content lab'a varistan farki %0.6. Saglıklı sayilır ama Shelby ile alındığı icin slickenside zonu mikro-yapı duzeyinde disturbe olmus olabilir. Block sampler ile alınmıs numuneler uzerinde yapılmıs lab vs saha karsilastirmali calismalarda tipik fark 1-2 derece (Lefebvre & Poulin 1979 CGJ 16, Sherbrooke block sampler kullanilmis). Senin durumunda 4-5 derecelik gap disturbance ile tek başına aciklanmaz, ek faktörler var.

Ek faktor adaylari: (1) saha back-analysis'te kullandığın yamac geometrisi 1998'deki gerçeği yansıtıyor mu (erozyon, mudahale), (2) yeralti suyu kotu varsayımın dogru mu, (3) saha kayma yuzeyi fiziksel olarak smooth mu yoksa stepped mi (stepped surface'larda saha effective phi tan(phi_r) + step contribution'dan daha yuksek olur — Patton 1966, Barton & Choubey 1977). 4-5 derece gap muhtemelen disturbance + analiz varsayım belirsizligi kombinasyonu.

ktu_zeminci_harun yazdi:

4-5 derece gap muhtemelen disturbance + analiz varsayım belirsizligi kombinasyonu

Harun hocam, multipl kaynak fikri mantikli. Yamac geometrisi 1998 oncesi-sonrasi LIDAR datasi var Trabzon Buyuksehir'de, kontrol edebilirim. Yeralti suyu kotu 1998 yagis kayitlarina gore ekstrapole ettim, oradan da belirsizlik var. Stepped surface meselesi ilginc — slickenside yuzey ne kadar duz aslinda? Karotta gozlem yaptım, parlak ama mikroyapı duzeyinde milimetrik adımlar var. Patton 1966 + Barton-Choubey makalelerini bakayim.

Murat abi, lab vs saha sistematik gap konusu literaturde yaygin tartısmali. Mesri ve Shahien 2003 (J. Geotech. Geoenviron. ASCE 129(1)) "Residual shear strength mobilized in first-time slope failures" makalesinde 36 saha vakası analiz edilmis, lab phi_r ile saha back-analysis ortalama fark 2 derece (lab yuksek), maksimum 6 derece. Disturbance, analiz belirsizligi, scale effect (lab numune cm-scale, saha hektar-scale) hepsi katki yapiyor. Senin 4-5 derecelik gap ortalama uzerinde ama anormal degil.

Pratik onerim: stabilite analizinde lab phi_r yerine "operational shear strength" kullan — bu lab ve saha back-analysis ikisinin sentezi olan bir parametre. Stark & Eid 1997 (J. Geotech. Geoenviron. ASCE 123(4)) bu kavrami onerdi. Senin Surmene icin operational phi muhtemelen 11-12 derece, lab 14 ile saha 9 arasi.

Murat abi, Shelby ile alındigına bakma, daha kotusu de var. Bizim 2016 Sakarya projesinde kalın duvar Standart Penetrasyon Test (SPT) split-spoon'undan numune kullanılmıs, area ratio %30 ustu, kil bandi tamamen dogradi adamlar. Lab phi_r 19 cikti, saha 8. 11 derecelik gap. Numuneyi yeniden alıp piston sampler kullandık, lab 12 cikti, saha 8 — disturbance penalty 4 derece duzeldi. Block sampler imkani olmadi ama piston sampler bile Shelby'den onemli farklı.

Senin Karadeniz pratiginde block sampler imkansiz, dogru, ama piston sampler (Hvorslev 1949) deniyebilir. KTU'de var galiba Harun hocam.

MAYilmaz_Inz yazdi:

piston sampler (Hvorslev 1949) deniyebilir

Mehmet Ali abi haklı, KTU'de Shelby + piston sampler her ikisi de var. Murat abi, Surmene'de bir sonraki sondaj fazinda piston sampler ile ek numune alalım, paralel ring shear ile karsilastirmali sonuc cikarir. Veri seti olusturup yayın yapma firsati da var, 142 numuneli veri tabanima ekleyebilirim.

Harun hocam, piston sampler ile ek numune alma fikrim cok mantıklı — mali destek mudurden almam gerek ama saha sahibi heyelan riski karsisinda yatirım yapacaktır. Yayın isi de guzel, biz Karadeniz'de saha uretiyoruz, akademiye veri akmamasi yazik.

Saha tarafindan disturbance kontrolu icin tip: numuneyi Shelby tupundan cikartırken cıkış yonune dikkat. Tup ust kismı genelde bastirma sirasinda en cok disturbe olur, alt kismı (tabandan 5-15 cm) en az disturbed. Kil bandi alt kısmında ise saglıklı, tup ust kısminda ise sorunlu. Cikartırken tup'u ters cevirip tabandan presle, ust kismi at, alt kismi lab'a gonder. Bu basit prosedur recovery ratio etkilemez ama kalite cok artar. Bizim Umraniye ekibinde standart yaptık.

jeomuh_nihal yazdi:

tup'u ters cevirip tabandan presle, ust kismi at, alt kismi lab'a gonder

Nihal hanım, basit ama altin gibi tip. Bizim sondaj operatorlerimiz tup'u dogal yonunde acıyor, ust kismi seviyor diye, halbuki ters yapmak gerek. Bu bilgileri Karadeniz sondaj firmasiyla paylasacagim haftaya.

Akademik bir not: NGI Sherbrooke block sampler ile yapılmıs uluslararasi referans calismalari kil residual phi olcumlerinde altin standart kabul edilir. Lefebvre & Poulin 1979 makalesi temel referans, sonrasinda La Rochelle et al. 1981 (CGJ 18) yumusak Quebec killerinde block vs Shelby karsilastirması: phi_r block ortalama 1.8 derece dusuk. Murat abi Karadeniz'de block imkansız ama bilimsel referans olarak rapora "Lefebvre 1979'a gore Shelby disturbance penalty 1-2 derece dusuk tahmin verir, lab phi_r=14 operational karsiligi 12-13 olarak yorumlanmıştır" notu koymak rapor saglamlığını artırır.

Block sampler diye bir cihaz var, 50 bin EUR, Karadeniz topragına 12 m derinlikte iniyor 4 saatte, biz Sisli'de 2 saatte yorgun kahve almaya iniyoruz, hayat dengesizdir.

Saha = 9, lab = 14. Disturbance + analiz belirsizlik. Operational 11-12 ile tasarım. Net.

Murat abi, Shelby ile aldigin numune phi_r=14 cikinca tasarımcı muhtemelen sevinmistir, "az konservatif sayi" dedigine bahse girerim. Sahanın ne dedigini sormaması yine bence onemli bir akademik egzersiz, "rapor okumak" diye gecer. Ben Cayyolu'nda etut raporlarini revize ederken cogu zaman "olcum vs saha back-analysis tutarsız" notunu duzeltmeden geciyorum sirf tasarımcı uyanmasin diye.

Gercekte, Ezgi'nin operational phi yaklasimi guzel bir orta yol — alaylı dedigime degil, rapora yazılması gerek bir parametre.

Iksa tasarımcı olarak, Murat abi senden gelen raporun "lab=14, saha=9" dediği bir yamacta ben tasarım yapsam saha=9 ile gitmem standartta — operational=11-12 ile gidip ek guvenlik faktoru 1.3 ile carparım, etkili FS=1.5 olur. Boylece hem konservatif degilim hem de tasarımcının "konservatif demektir kazi az" yaklaşımını kırarım. Rapor net olursa tasarımcının elini kolaylastirır, net degilse her tasarımcı kendine gore yorumlar.

Plan: (1) piston sampler ile Surmene'den ek numune almak, mali destek mudurden talep, (2) Lefebvre 1979 + Mesri-Shahien 2003 + Stark-Eid 1997 referans triadiyla raporda operational phi yaklasimi, (3) Nihal hanim'in tup ters cevirme tipi sondaj prosedurune entegrasyon, (4) yamac geometrisi LIDAR teyit (1998 oncesi-sonrasi), (5) Patton 1966 + Barton-Choubey 1977 ile slickenside surface roughness analizi, (6) KTU Harun ile yayın icin veri ortakliği. Herkese tesekkurler — Karadeniz'de saha hep boyle, biz lab numarasını saha gercegi ile dengelemeyi ogreniyoruz adım adım.