Sondajci olarak teknik soru sormak biraz tuhaf ama merak ettim ve buradakiler bilir. Antalya Kepez'de 12 m derinlikte kil numuneden iki tup aldim, lab'a teslim ederken muhendis arkadas "normal yuk seviyesini sigma_n = 50, 100, 200 kPa secdik" dedi. Saha 12 m derinlikte ise overburden basinci yaklasik 12*18 = 216 kPa civari olur, demek ki test basinclari saha gercek yuklemesinin alt-orta seviyesi.

Soru: kesme kutusu test basinclari saha gercek basincini iceren bir aralik mi olmali, yoksa daha duşuk basinclar yeterli mi? Tasarimcinin temel altinda zemine getirecegi ek yuk de var, demek toplam 300+ kPa olabilir, ama lab 200 kPa'da kesmis. Bu yeterli mi?

Cilgin sondajci sorusu olabilir, ama her tup degerli, dogru deney yapilsin diye soruyorum.

Murat abi, sorun cilgin degil, tam tersi cok yerinde. Test basinc araligi tasarim basincini icermeli, alt ve ust sinirlari kapsayacak sekilde 3 nokta tipik. TS EN ISO 17892-10 bolum 6.2.2 acikca soyle der: "the consolidation stresses shall span the range of stresses expected in the field, including any future loading".

Senin durumunda 12 m overburden 216 kPa, temel ek yuku ile 300+ kPa olacaksa lab basinclari 50-100-200 yetmez. En azindan 100-200-400 kPa secilmeliydi, hatta dort nokta 100-200-300-400 daha iyi. 50 ve 100 kPa'lik veriler saha icin alakasiz, parametreler ekstrapolasyon ile ust basinclara geçirilirse hatali olur.

Muhendis arkadas'a uyari yapabilirsin abi, lab pis bir tasarima sebep olur boyle.

MAYilmaz_Inz yazdi:

lab basinclari 50-100-200 yetmez. En azindan 100-200-400 kPa

Mehmet abi, demek dogru hissettim. Lab muhendisine soyleyecegim sabah, deneyi durdurabilirler ya da yeni numune ister. Bende 1 yedek tup var.

Sahada bu detay genelde gozardi ediliyor — sondajci derinligi soyler, lab "kendi rutin basinclarini" kullanir. Aslinda sondajci-lab-tasarimci ucgeninde basinc planlamasi konusulmali oncesinde.

Murat, sondajcidan bu tip soru gelmesi cok degerli, sektor icin ornektir. Bizim Izmir lab'da numune girisinde formda "tahmini saha basinc araligi" hanesi var, sondajci ya da saha muhendisi dolduruyor. Lab da bu araliga gore test basinclarini secer. Boyle bir form sizin Antalya tarafinda var mi?

Eger yoksa, kendi firmanizda baslatabilirsin: "Saha kotu, derinlik, gozlenen su tablasi, tahmini overburden basinci, tasarimci ek yuku (varsa)". Lab muhendisi bu bilgileri okumadan test basinclari seçmesin.

Deniz hanim, bizim sirkette boyle bir form yok, sadece "derinlik, kot, su tablasi" var. Tahmini basinc hanesi ekleyelim derim, mudure söylerim. Iyi öneri, tesekkurler.

Akademik bir not: Mohr-Coulomb zarfi linear varsayilir ama yuksek basinclarda non-linear olabilir (Hvorslev tip). Eger sahanizda 300+ kPa beklerseniz ama lab'da maksimum 200 kPa test ettilerse, ekstrapolasyon ile tasarim parametreleri 300'de gercek olmayabilir — OC kilde phi' yuksek basinclarda dusebilir.

Ideal olan: lab tasarim basinc araligini iceren testler yapsin; ekstrapolasyon kacinilmazsa rapor "lineer ekstrapolasyon kabulu, sigma_n>200 kPa icin parametreler kalibre edilmemistir" diye not dussun.

Ezgi'nin notu kritik. Ankara cevresinde OC killer var, 200 kPa altinda phi' 22-25, 400 kPa ustunde 18-20'ye dusuyor bizim verilerimizde. Iki segment Mohr zarfi cikiyor (Hvorslev tip). Murat'in sahasi Antalya, deniz kenari muhtemelen NC kil, fakat yine de ust basinclarda test edilmesi guvenliktir.

Bir de 12 m derinlikten karot alirken sample disturbance riski yuksek, tup icine giriste kil deformasyon olabilir, parametreler yapay yuksek cikabilir. Murat'in Shelby tup capi neydi, push hizini biliyor mu?

Suat hocam, 100 mm Shelby idi, hidrolik push ile aldim sabit hiz, tup uzunluğu 60 cm. Kil sert degil yumusak gibi geldi, push direnci normal. 60 cm icin ortalama 3-4 sn push suresi.

KarotCu_Murat yazdi:

60 cm icin ortalama 3-4 sn push suresi

Murat, bu push hizi cok hizli aslinda. ASTM D1587 sabit ve sürekli push onerir, hiz tipik 15-30 cm/sn maksimum, yani 60 cm tup 2-4 sn arasinda. Sen sinirdaysin. Yumusak kil icin daha yavas push (5-6 sn) numune kalitesini iyilestirir, hizli pushda kenar trim altinda mikro-disturbance olur.

Bu kismen ayri konu ama tau_f sonuclarini etkiler. Lab numune kontrolunde wax-coating altinda gorulebilir kenar disturbansi.

Yapi denetim gozuyle: rapor onayinda biz "lab test basinclari saha basinc aralgini kapsiyor mu" sorusunu sorariz, ama denetim yogunlugu ile bazi raporlar bu kontrolden gecemiyor. Murat'in gozlemi sektor icin tipik sorun, sondajci-lab-tasarimci iletisimi kopuk.

Bizim su an gelistirdigimiz dijital rapor sistemi geomatkit'te bu kontrol otomatik yapiliyor — sondaj derinligi girilince beklenen basinc araligi hesaplaniyor, lab degerleri kapsamiyorsa flag dusuyor. 2027 sonu pilot uygulama bekleniyor.

Murat abi, iksa tasarimi yapan firmalar acisindan bu mesele cok daha kritik aslinda. Iksa duvari arkasinda derin kazi var, sigma_n hizla degisken — 0'dan 300+ kPa'ya. Kesme kutusu test basinclari mutlaka 0-400 kPa araligini kapsamali iksa projelerinde. Bizim firmada bu zorunlu.

Sondajci basinc soruyor, lab muhendisi cevap veremiyor, tasarimci da hesabi yanlis basinclarla yapiyor. Bu ucgen birsekilde donmuyor, hep birbirine kucuk pasa cevriyor.

KTU'de bu tip standartla iliskili konularda Prof. Birand'in eski derslerinden referansim var: "saha basincini kapsamayan lab deneyi muhendislik degil, akademik egzersizdir". Bu cumle tam Murat'in sorusuna oturuyor, lab arkadasiyla paylasabilirsin.

Cok tesekkurler hepinize. Notlarim:

1) Lab muhendisine sabah anlatacagim, mevcut deney 50-100-200'u tutsalar bile 400 kPa'da ek nokta isteyecegim (yedek tup ile)

2) Firmanin saha numune teslim formuna "tahmini saha basinc araligi" hanesi onerecegim mudure

3) Push hizini bir sonraki sondajda yavaslatacagim Suat hocamin onerisi uzerine

4) Iksa projelerinde 0-400 kPa kapsama zorunlulugunu IksaKurucu'dan ogrendigim icin not

Sondajci da bu kadar şey öğrenir bilmemis, helal olsun foruma.