Akademik bir veri paylasimi yapip yorum almak isterim. Lab'da Polatli kili uzerinde sample-size etkisini incelemek uzere paralel iki kesme kutusu CU yaptik: 60x60 standart numune ve 100x100 oversize numune. Ayni tupten bitisik seviye karot, ayni dogal su muhtevasi (w=%29), ayni preconsolidation, sigma_n = 150 kPa, kayma hizi 0.01 mm/dk her iki numunede.

Sonuc: 60x60 numuneden tau_f = 68 kPa, 100x100 numuneden tau_f = 58 kPa. Fark %15 civari, yine ayni yonde — kucuk numune yuksek tau veriyor. ASTM D3080 dane boyutu kurali (dmax < kalinlik/10) bu numunede sorun degil cunku tum dane <0.075 mm; yani heterojenite klasik anlamda yok. Buna ragmen %15 fark cikmasi sasirtici.

Sample-size effect ince daneli homogen kilde de bu kadar belirgin olabilir mi? Kucuk numunede kayma duzlemi kisa oldugu icin "weakest plane" eksikligi var; buyuk numunede zayif noktalar daha buyuk olasilikla yakalaniyor. Bu yorumu destekleyen literatur var mi?

Ezgi hanim, sondajci gozumle bir sey soyleyeyim. 60 numune cikarttigimda tup icinde merkezi kismi kullaniyoruz, kenarda tup-soil etkilesim var. 100 numune kestikten sonra tup duvarına cok daha yakin geliyorsun, kenar bozulmasi numuneye giriyor olabilir. Yani 100'luk numune kalitesi 60'dan dusuk olabilir ham olarak.

Tup capi sizde kac mm? Standart 100 mm Shelby ise 100x100 numune neredeyse tup duvarina kadar, kenar etkisi ciddi olur.

KarotCu_Murat yazdi:

Standart 100 mm Shelby ise 100x100 numune neredeyse tup duvarina kadar

Murat abi, cok hakli bir nokta. Bizim tup 100 mm Shelby idi, 100x100 numuneyi cikartirken tup ic capi 95 mm civari, yani numuneyi tam tup capindan biraz daha kucuk bir formla almak zorunda kaldik. Kenar bozulmasi tam dogru sebep olabilir — bu yorumu literatur disi bir factor olarak rapora not edecegim.

Ideal olan 150 mm cap Shelby ile orneklemek olurdu, bizde yok. Sondajci-lab iletisimi konusu yine onemli.

Ezgi, sample-size effect homogen kilde de var. Lo (1965) "Stability of slopes in anisotropic soils" calismasinda boyut artikca tau_f'in dustugunu gostermisti. Sebep: kayma duzleminde mikro-fissur, slickenside gibi pre-existing zayifliklarin yakalanma olasiligi numune alani ile artar. Polatli kilinde slickenside literaturde belgelidir, dolaysiyla %15 fark mantikli.

Yorumu rapora yazarken Lo (1965) referansi ekleyebilirsin. "Numune boyutu artikca pre-existing zayiflik duzlemi yakalama olasiligi artar, tau_f duser" cumlesi yeterli.

Iki sebep ayri ayri bakmak gerek: (1) kenar bozulmasi 100'luk numunede sample quality'yi dusurmus olabilir (Murat'in noktasi), (2) gercek scale effect pre-existing zayiflik agi (Suat'in noktasi). Ikisi de ayni yonde sonuc dogurur, hangisi baskin emin olmak icin numune kalitesi kontrolu sart.

Pratik test: 100 numunenin kenar 1 cm'sini hassas keserek attiktan sonra 80x80 boyutunda alip yeniden test yap. Eger tau_f 100'lukten yuksek cikiyorsa kenar bozulmasi baskin, dususuyorsa gercek scale effect.

Mehmet abi, bu deney protokolu cok temiz. Ek 80x80 numune hazirlayip yapacagim, gelecek hafta sonuclari paylasirim. Eger 80'lik 60'a yakin gelirse kenar bozulmasi baskindir.

Bizim Izmir labinda 100x100 cihaz alalı 3 yil oldu, ayni tip karsilastirmayi rutinde yapamadik nadiren paralel deney yapildi. Birkac veri noktasinda biz de 100 < 60 gozlemledik, %10 mertebesinde. Senin %15 yuksek ama ayni isaret. Polatli kili Izmir kilinden daha homojen olabilir, bizim Izmir killeri kabuklu organik daha cok karisik.

Rapora yazarken hangi degeri tasarim parametresi olarak vereceksin? Bence 100'luk daha temsili, primary olmali; 60 supplementary.

Deniz abla, ayni gorusteyim. 100'luk primary, 60 supplementary. Ek 80'lik deneyiyle kenar bozulmasi factor'unu eleyebilirsem rapor metodolojik olarak daha saglam olur.

Iksa projelerinde biz neredeyse her zaman 60 kullaniriz, 100 cihaz az firmada var. Senin verdigin %15 fark gercek olirsa, iksa tasarimlarinda bizim kullanigimiz tau_f degerleri sistematik olarak yuksek olabiliyor demektir, yani guvenlik tarafinda degil. Bu kaygi verici aslinda.

Bizim Istanbul iksa projelerinde duvar arkasinda passive earth pressure hesabinda phi''ye duyarliligi yuksek, %15 tau farki dogrudan tasarim guvenliga yansir. Sektor olarak 100 cihaza gecmek lazim mi acaba?

KTU'de 100x100 cihazimiz var, biraz yorumum: 60 ile 100 fark sadece scale degil, normal yuk uygulama uniformluğu da farkli. 100'lukte yuk dagiticisi alani buyuk, ortada cukur olusma riski var eger cihaz iyi imal edilmemisse. Cihaz kalibrasyonu sart.

Bir de kayma hizi 0.01 mm/dk 100'lukte yeterli mi? Numune kalinligi artik 40 mm civari, drenaj yolu uzun. t_f >= 10*t50 hesabi 60'lik icin yapildiysa 100'lukte gecersizdir, daha yavas hiz gerek.

ktu_zeminci_harun yazdi:

kayma hizi 0.01 mm/dk 100'lukte yeterli mi

Harun, cok yerinde uyari. 60'lik icin t50'yi 8 dk olcmustum, t_f >= 80 dk yeterliydi 0.01 mm/dk'da. 100'luk icin t50 numune kalinligi karesi ile orantili (drenaj yolu uzun), yani t50 ~ 32 dk olmali, t_f >= 320 dk gerekli. Ben 600 dk kestim, bu sinirda. Ama 0.005 mm/dk daha guvenli olurdu.

Yani 100'luk numune verisinde kayma hizi etkisi de kismen olabilir — kismi pore-pressure dissipation. Bu detayi da listeye ekleyeyim.

60 ile 100 numune farki bir yana, kil bu kadar muhtelif konuyu insanlarin kafasinda boyle dolastirir mi? Numune kuculttukce davranisi degisiyor, halbuki ayni tarladaki kil. Nature ile insanlik yarisi.

Ezgi, ARGE'den katkim: variance analizine de bak. 60'lik 3 tekrar yaptin mi, ya da tek deney mi? Sample-size etkisini istatistiksel olarak ayirmak icin minimum 3 tekrar her boyutta lazim. Bir tekrar veri tek noktadir, "ortalama" bir sey turetilemez.

Bizim Tubitak projesinde benzer karsilastirmada her boyut icin 5 tekrar koymustuk. 60 icin std sapma 4.2 kPa, 100 icin 1.9 kPa idi. Boyut buyudukce variance dustu, bu da Suat'in dedigi pre-existing zayiflik teorisini destekler.

Begum, bu cok onemli ve ben tek tekrar yapmistim her boyutta. Yetersiz. Onumuzdeki haftalarda 60 icin 3 ek tekrar, 100 icin 3 ek tekrar planlayacagim, std sapma da rapora girsin. Sonra final yorum yapilir. Tezini referans olarak kullanabilir miyim Konya OC kil makaleniz cikincaya kadar?

Tabi ki, makale haziraninda submit edilecek, o zamana kadar "Ozel iletisim, K.A. Begum, 2027" formatinda atif yapabilirsin. Sonra DOI ile guncellenir.

Yapi denetim gozuyle: rapor onayinda 60'lik veri tek tekrar geliyor cogu zaman, sabit bir gozumuz yok variance'a. Ezgi'nin yaptigi tipte ayrintili calismalar sektor icin guzel referans, biz kontrolde "minimum 3 tekrar" zorunlulugu eklesek iyi olur. Sartname guncellemesi gundeme alinabilir.

Herkese cok tesekkurler. Plani guncelliyorum:

1) 60 ve 100 her boyut icin 3 tekrar daha (toplam 4 tekrar her boyutta)

2) Kenar bozulmasi kontrolu icin 80x80 ek deney (Mehmet abi onerisi)

3) 100'luk icin kayma hizi 0.005 mm/dk'ya dusurme (Harun onerisi, t50 hesabiyla)

4) Variance hesabi raporda, std sapma her boyut icin

5) Lo (1965) ve Bjerrum (1973) referanslari yorumda

6) Begum'un ozel iletisim atifi 2027 formati

Sonuclari iki hafta icinde paylasirim, takipte kalin.