Bursa Mudanya'da 2023 sonu aktif olan bir heyelanin durdurma projesi devam ediyor. Geçen ay ekiple sahaya cikip kayma duzlemini trench ile actık (3.5 m derinde, kil tabakasinda parlak, slickenside'li bir yuzey gorduk — klasik residual surface).

Bu yuzeyden block sample aldim, kayma duzlemini paralel tutarak 200x200x150 mm. Lab'a yolladım, "kayma yuzeyini kesme kasanin orta cizgisine getirip CD direct shear yap" diye talimat. Lab teknisyeni geri arıyor: "Yuzey o kadar belli ki numuneyi yerlestirirken kayiyor zaten, ben kasa icinde nasil tutayim?"

Bu durumda nasil deney protokolu uygulanir? Skempton 1985 sahaki kayma yuzeyinin zaten residual durumda oldugu icin tek-cevrim CD shear residual phi vermesi gerekir, ring shear veya reversal'a gerek olmadan. Ama lab teknisyen pratik problemi var. Sizin pratiginiz var mi bu konuda?

IksaKurucu, mukemmel bir saha alimi yapmissin — Bromhead 1992'nin onerdiği "trench ile yuzey acim, dogrudan numune" yontemi tam bu. Skempton 1985'in tezi: kayma yuzeyi zaten residual durumda, kil mineralleri yonelmis, tek-cevrim CD shear ile dogrudan residual phi okunur, ring shear gereksiz.

Lab teknisyenin pratik problemi gercek: slickenside'li yuzey kayganliği yuksek, kasa icinde tutulmasi zor. Cozum: numune block'tan kesim sirasinda kayma yuzeyini iki yandan en az 5 mm kalinlikli "anchor" tabaka birakarak kesim yapilir. Yani 60x60 kasada numune ust 7 mm + kayma yuzeyi tam orta + alt 7 mm seklinde, ust ve alt anchor kasa duvarlarina yapisik kalir, kayma yuzeyi serbestce yer degistirir.

Anchor tabakanin kasanin uzun yuzlerine "press fit" olarak girmesi onemli, gevsek kalirsa numune hareket eder. Hassas trim isi, deneyimli teknisyen ister.

Mehmet beyin anchor tabaka tarifi standart kabul. ASTM D6467 ("Torsional ring shear of slip surfaces") makaledir referansi ama dogrudan kasa direct shear icin de uyarlanir. Kayma yuzeyi orta cizgisinin lab kasa orta cizgisi ile cakisma toleransi +/- 1 mm, daha bozulmaz.

Ek bir nokta: kayma yuzeyinin yon orient olmasi onemli. Saha'da kayma yonu (uphill-downhill) belli, lab'da bu yonu koruyarak yerlestirilmeli. Cunku slickenside'in mikro-sürtünme orientasyonu var, ters yonde kesilirse residual proxy duser yapay olarak. IksaKurucu, block alirken yon isaretle, lab'a aktar.

Skempton 1985'in datayi destekleyen Bromhead 1992 saha pratigi makalesi: 23 vakada trench-acilan numune, lab CD residual phi, ring shear residual phi karsilastirmasi yapilmis. Trench-acilan numune CD residual ring shear'le 0.5-1.5 derece icinde uyumlu cikmis. Yani Mudanya datayi guvenle ring shear yerine kullanabilirsin.

KTU'de Trabzon yamac heyelanlarindan benzer block alimi yaptik 2018-2020 araliginda. Mehmet beyin anchor tabaka onerisi pratikte iyi calisir, bizim teknisyenler 4-5 mm anchor ile kesim yapip kasaya yerlestiriyorlar. Slickenside'li yuzeyin yapay tutturmasi gerekmiyor, anchor'lar yapisik tutar.

Bir ek not: kayma yuzeyi acildiktan sonra atmosferle temasta birkac dakika bile ust ust polish kaybolabilir (mikro-distortion). Trench acilir acilmaz numune kesimi 30 dk icinde tamamlanmali, parafin balm hızla. Yoksa "in-situ residual" yerine "atmospheric weathered yuzey" elde edersin, parametre yapay yuksek olur.

Bornova'da bir Mudanya benzeri heyelan projesi 2022'de yaptik, 2 numune trench-acilan kayma yuzeyi + 4 numune yamac kil core (kayma duzleminden uzakta). Sonuc:\nKayma yuzeyi numuneleri: phi_r tek-cevrim CD = 11.4, 12.1 derece (ring shear ile karsilastirma 11.0, 11.7 — 0.4 derece icinde)\nCore numuneleri: phi_peak = 25.8, post-peak = 17.2, reversal proxy residual = 14.5 derece

Yani kayma yuzeyinden alinan numune residual ile core numunenin reversal proxy'i arasinda 3 derece fark var. Tasarim icin kayma yuzeyi numunesi gercek sayi, core reversal sahte muhafazakar tarafa fazla cekiyor (bu durum reversal proxy'sinin %100 hesabi acisindan uretkenligini hatirlatir, gercege inmesi zor).

IksaKurucu, sen sahaki kayma yuzeyinden numune aldıgın icin gercek residual'a en yakin sayi alirsin lab'dan, paha bicilmez avantaj.

izmir_geo_deniz yazdi:

kayma yuzeyi numuneleri: phi_r tek-cevrim CD = 11.4

Deniz, mukemmel veri paylastin. Bornova heyelan datasi Mudanya'nin yakin akrabasi muhtemelen, mineraloji ve PI benzer, residual phi 11-12 araliginda olmasi mantikli.

Lab teknisyenine yarin yazi yazip Mehmet beyin anchor tabaka protokolunu gondereceğim. KTU'da Harun abinin ekibi de uygulamis demek ki, prosedur saglam. Saha alimda yon isaretledim, lab'a aktarilacak.

Bromhead 1992'nin saha pratiği makalesi pratikte cok kullanisli, ozellikle yamac kayma yuzeylerinin "bonded" durumundayken nasil alinacagi anlatilir. Bonded yuzey: uzun zamandir hareketsiz heyelan, kayma yuzeyi kil yapisi yine yapismis durumda. Aktif heyelan ise kayma yuzeyi serbest, numune alimda kolay kayar — IksaKurucu'nun durumu aktif gibi gozukuyor.

Aktif heyelan kayma yuzeyi numunesi tek-cevrim CD shear ile sahaki gercek residual'i aynen verir, en doğru parametre kaynaği. Mudanya bu acidan ozel sahip cikilacak veri. Tasarima koy, FOS cikarken "residual = 11-12 derece, dogrudan kayma yuzeyinden olculmus" diye savunulabilir.

Trench acmissin, kayma yuzeyini gormussun, slickenside parlamis — heyelanin gozune bakmissin yani. Mehmet bey anchor tabaka oneriyor, Ezgi yon orient diyor, Deniz datayi paylasiyor, Harun KTU'dan onayliyor. IksaKurucu sen bu numune ile bilirkisi karsisina giderken sandalyeye yaslan, herkes sayginlikla baki sayina.

Bu konu cok onemli bir saha-lab kopru ornegi. Heyelan stabilizasyonunda tasarim parametresi "residual phi" sayisi tasarimin kalbidir. Lab'da reversal proxy ile yakla, kismen muhafazakar; ring shear ile kal, en dogru. Ama trench-acilan numune dogrudan tek-cevrim CD shear ile, ring shear seviyesinde dogru parametre verir, daha az maliyetle. Bromhead 1992'nin metodolojisi her bilirkisi ofisine duvar resmi olmali.

IksaKurucu, sonucu yazinca paylas, Bursa Mudanya residual phi 11-12 araligi cikarsa Bornova ile uyumlu, bolge mineralojisi ozel literaturde belirginlestirilebilir. Multi-region veri, yine paper potansiyeli.

Ayse abla, Bornova + Mudanya + KTU Trabzon heyelan datasi birlestirilirse "Anadolu yamac kil residual phi katalogu" diye iyi bir multi-region kaynak olur. Ezgi-IksaKurucu-Harun-Deniz dort merkez. Eylulde toplanip plani yapsak nasil olur?

ank_ezgi yazdi:

Anadolu yamac kil residual phi katalogu

Ezgi, harika fikir. Mudanya datayi 4-6 hafta icinde alirim, Eylul sonu tum verilerle bir araya gelebiliriz. Bilirkisi sandalyesinden cıkıp paper sandalyesine geciyoruz galiba :)

Ozet: Mehmet beyin anchor tabaka protokolunu lab'a yazi yazacagim, Ezgi yon orient notu ekleyecegim, KTU 2018-2020 + Bornova 2022 + Mudanya 2024 veri seti birlesir, Bromhead 1992 metodoloji referansi tek-cevrim CD shear residual phi savunmasi olur. Cok degerli bir tartisma oldu.

IksaKurucu, sahaki numune alımın takdir hak ediyor — heyelan gozune bakan muhendis nadirdir, cogu masada kalir. Mudanya verisi cıkacak, multi-region paper devam edecek, forum bir akademik cikarsama mekanizmasina donuyor.

Sayginlikla baki, bilirkisi sandalyesi de geciyor zamanla. Iyi muhendislik boyle baslar.

Trench-acilan kayma yuzeyi numunesi gercek standartti zaten Skempton'dan beri, ama kac muhendis uygular sahada? IksaKurucu sayilidir. Yapi denetim mudurlukleri buna ozellikle dikkat etmeli, "heyelan projesi mi? trench-acilan numune mi alinmis?" diye. Cogu rapor "core numune + reversal" ile geçiyor, yetersiz.

Iksa, bir teknik not — kasaya yerlestirirken kayma yuzeyini orta cizgiye getirmeden once "preferred orientation" testini lab teknisyenine yaptirin. Yuzeyi ust-yari ile alt-yari arasinda 1 mm kaymis sekilde yerlestirip 100-200 kPa konsolidasyon altinda 30 dk bekletin, kil mineralleri yapay yerlerini terk etmesin. Sonra hedef sigma_n'e cek, kesmeye basla. Bu protokol Bromhead'da var, KTU'de uyguluyoruz, tek-cevrim CD residual sayisi daha temiz okur.

ktu_zeminci_harun yazdi:

preferred orientation testini lab teknisyenine yaptirin

Harun abi, kayit aldim. Lab teknisyenine giden talimat listesine ekleyecegim: anchor tabaka kesim + yon orient + preferred orientation pre-shear + tek-cevrim CD shear. Dort adim, hicbiri kacirmamali. Tesekkurler.

Forum guzel kapaniyor. Iyi muhendislik boyle baslar dedik, ama boyle de devam eder — saha gozlemi + lab disiplini + kollektif akil. Mudanya verisi geldikce yaz IksaKurucu, takipteyim.